Fritz Ertl

Fritz Ertl
SS-Untersturmführer SS-Untersturmführer
Data i miejsce urodzenia

31 sierpnia 1908
Breitbrunn

Data i miejsce śmierci

2 listopada 1982
Linz

Przebieg służby
Lata służby

1938–1945

Formacja

Schutzstaffel
Waffen-SS

Stanowiska

zastępca kierownika Centralnego Zarządu Budowlanego Waffen-SS i Policji w Auschwitz

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa

Późniejsza praca

architekt

Fritz Karl Ertl (ur. 31 sierpnia 1908 w Breitbrunn, zm. 2 listopada 1982 w Linzu) – austriacki architekt, zbrodniarz nazistowski, SS-Untersturmführer, zastępca kierownika Centralnego Zarządu Budowlanego Waffen-SS i Policji w Auschwitz.

Życiorys

Urodził się we wsi Breitbrunn w gminie Hörsching[1], syn budowniczego Josefa Ertla i Agathy z d. Becker. Uczęszczał do szkoły w Thening i gimnazjum w Linzu[2][3]. W młodości zaangażował się w ruch volkistowski[4]. W latach 1924–1927 był studentem Bundeslehranstalt für Hochbau w Salzburgu. W latach 1928–1931 studiował architekturę w Bauhausie[2], w tym samym czasie studiował tam Franz Ehrlich[5][6]. Podczas studiów podjął pracę w biurze architekta Antona Brennera i uczestniczył w projektowaniu kamienic w Wiedniu[7].

Po studiach podjął pracę w przedsiębiorstwie należącym do jego ojca[1][8]. W 1931 roku uczęszczał na Uniwersytet Techniczny w Wiedniu[9]. W 1934 roku zdał egzamin mistrzowski[2]. Po śmierci ojca w 1935 roku wraz z bratem przejął jego firmę[9]. Angażował się w działalność zdelegalizowanej w Austrii NSDAP[2][10]. Od 1938 roku był członkiem Schutzstaffel[1], oficjalnie został także członkiem NSDAP[11][1][10]. Pracował w kierownictwie NSDAP w Linzu jako specjalista ds. budownictwa[10]. Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się na ochotnika do Waffen-SS. W listopadzie 1939 roku został przydzielony do SS-Totenkopfverbände w Krakowie[11].

Od 27 maja 1940 roku służył w Centralnym Zarządzie Budowlanym Waffen-SS i Policji w Oświęcimiu, gdzie został doradcą budowlanym. Wraz z rozbudową obozu Auschwitz-Birkenau został kierownikiem wydziału budownictwa naziemnego[12]. 20 kwietnia 1941 roku został awansowany do stopnia SS-Rottenführera, a 1 grudnia tego samego roku na SS-Unterscharführera[11][10]. Jesienią 1941 roku został kierownikiem oddziału odpowiedzialnego za budowę obozu dla jeńców radzieckich we wsi Brzezinka[12]. Odpowiedzialny był także za kontakty z prywatnymi przedsiębiorstwami wykonującymi prace na terenie obozu[13]. Z dniem 1 stycznia 1942 roku został mianowany SS-Fachführerem i tymczasowo awansowany na stopień SS-Untersturmführera[11]. W tym samym miesiącu został zastępcą kierownika Centralnego Zarządu Budowlanego[11][11][14]. Wraz z Walterem Dejaciem odgrywał znaczącą rolę w projektowaniu i budowie całej infrastruktury obozu Auschwitz-Birkenau[12], razem zaprojektowali także komory gazowe[15] oraz koordynowali budowę krematoriów[16]. W swoich powojennych zeznaniach mówił, jakoby komory gazowe zostały zbudowane bez wiedzy pracowników Centralnego Zarządu Budowlanego[17].

Podczas służby w Auschwitz-Birkenau pozostawał w związku ze zgermanizowaną Polką – Hildegardą Klonek, planował wziąć z nią ślub. 2 października 1942 roku w Innsbrucku urodził im się syn[11]. W związku z jego relacją z Polką Walter Dejaco złożył na niego donos do Głównego Urzędu Rasy i Osadnictwa SS, w którym przekazał, jakoby ojciec Hildegardy Klonek był funkcjonariuszem Policji Państwowej w Chorzowie[18].

Na początku 1943 roku Ertl poprosił o przeniesienie do jednostki bojowej[19], na co zgodził się jego przełożony, Karl Bischoff[20]. 25 stycznia 1943 roku przywrócono mu stopień Unterscharführera i przydzielono do SS-Pionierschule Hraditschko. Następnie służył w 1. Zapasowym Batalionie Pionierów w Dreźnie, a później w 3. Batalionie Szkolno-Zapasowym Grenadierów Pancernych SS w Warszawie[11]. Od 4 maja 1943 roku służył w Batalionie Pionierów Dywizji Kawalerii SS, został przydzielony do sztabu poligonu SS „Heidelager”[11]. Najprawdopodobniej brał udział w operacjach wymierzonych w partyzantów na terenie Związku Radzieckiego i Chorwacji, w związku z czym uczestniczył w masowych mordach ludności cywilnej[18]. Od 19 marca 1944 roku brał udział w okupacji Królestwa Węgier. Od maja 1944 roku służył w SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt na Węgrzech. 1 sierpnia 1944 roku awansowano go do stopnia SS-Oberscharführera[18]. 15 sierpnia tego samego roku ponownie został mianowany Fachführerem i awansowany do stopnia SS-Untersturmführera. Przeniesiono go wówczas do Inspektoratu Budowlanego Waffen-SS i Policji na Śląsku, pełnił funkcję kierownika urzędu budowlanego we Wrocławiu. Jego ostatnim przydziałem w grudniu 1944 roku stał się Wydział C SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt[18]. W 1945 roku dostał się do niewoli alianckiej, przebywał w obozie internowania w Hallein, z niewoli został zwolniony 18 maja 1946 roku[21].

Po wojnie pracował jako budowlaniec w Linzu[18][22]. W styczniu 1972 roku w Wiedniu rozpoczął się proces jego i Waltera Dejaco[16][21], przedstawiono im zarzut współudziału w mordach masowych więźniów Auschwitz poprzez planowanie, stworzenie i nadzorowanie komór gazowych i krematoriów[23]. 10 marca 1972 roku zostali uniewinnieni[24][1][22], następnie sąd zwrócił im także koszty procesu[25].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Fritz Ertl [online], www.auschwitz.at [dostęp 2026-02-19].
  2. 1 2 3 4 Schafranek 2014 ↓, s. 97.
  3. ↑ Tragbar 2021 ↓, s. 78.
  4. ↑ Allen 2007 ↓, s. 414.
  5. ↑ 100 lat Bauhausu: "Architekci ludobójstwa" w Auschwitz [online], auschwitz.info, 12 kwietnia 2019 [dostęp 2026-02-19] (niem.).
  6. ↑ Tragbar 2021 ↓, s. 82–83.
  7. ↑ Tragbar 2021 ↓, s. 81.
  8. ↑ Tragbar 2021 ↓, s. 79.
  9. 1 2 Tragbar 2021 ↓, s. 88.
  10. 1 2 3 4 Tragbar 2021 ↓, s. 89.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Schafranek 2014 ↓, s. 98.
  12. 1 2 3 Preuss 2006 ↓, s. 375.
  13. ↑ Allen 2007 ↓, s. 413.
  14. ↑ Tragbar 2021 ↓, s. 96.
  15. ↑ Jean-Louis Cohen, Auschwitz, miejsce wieloprzemysłowe, Dorota Wąsik (tłum.), Autoportret [dostęp 2026-02-19] (pol.).
  16. 1 2 Preuss 2006 ↓, s. 377.
  17. ↑ Allen 2007 ↓, s. 417.
  18. 1 2 3 4 5 Schafranek 2014 ↓, s. 99.
  19. ↑ Tragbar 2021 ↓, s. 98.
  20. ↑ Allen 2007 ↓, s. 415.
  21. 1 2 Tragbar 2021 ↓, s. 99.
  22. 1 2 Tragbar 2021 ↓, s. 100.
  23. ↑ Preuss 2006 ↓, s. 380.
  24. ↑ Auschwitz Architect Goes Free; Austrian jury Also Clears Aide, The New York Times, 11 marca 1972 [dostęp 2026-02-19] [zarchiwizowane z adresu 2020-09-19] (ang.).
  25. ↑ Allen 2007 ↓, s. 422.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.