Fritz von Uhde

Fritz von Uhde

Friedrich Hermann Karl von Uhde

Data i miejsce urodzenia	22 maja 1848 Wolkenburg
Data i miejsce śmierci	25 lutego 1911 Monachium
Narodowość	Niemiec
Dziedzina sztuki	malarstwo
Epoka	realizm impresjonizm

Fritz von Uhde, właśc. Friedrich Hermann Karl von Uhde (ur. 22 maja 1848 w Wolkenburgu, zm. 25 lutego 1911 w Monachium) – niemiecki malarz realista, znany z twórczości rodzajowej wykorzystującej naturalistycznie przetworzone motywy biblijne.

Był synem urzędnika państwowego Bernharda von Uhde pełniącego w ówczesnej Saksonii ważne funkcje administracyjne. Pochodząc z rodziny o inklinacjach artystycznych, sam wcześnie wykazywał zdolności plastyczne. W 1866 rozpoczął studia artystyczne w akademii sztuk pięknych w Dreźnie (Kunstakademie Dresden), by wkrótce je przerwać, wstępując jako oficer zawodowy do armii cesarskiej, gdzie odbywał niemal 10-letnią służbę w saksońskiej jednostce kawalerii, uczestnicząc też wówczas w wojnie francusko-pruskiej.

W 1877 powrócił do poprzednich zainteresowań i nieprzyjęty do akademickich pracowni von Piloty’ego i von Dieza, podjął w Monachium samodzielne studia nad XVII-wiecznym malarstwem holenderskim. Zaproszony w 1879 do Paryża przez znanego malarza węgierskiego, M. Munkácsy’ego, przejściowo kształcił się w jego pracowni. W 1882 udał się do Holandii (Zandvoort), gdzie doskonalił się we wzorowanym na niderlandzkich mistrzach malarstwie rodzajowym i plenerowym.

Na stałe osiadł w Monachium, od 1877 utrzymując tam długotrwały kontakt z Maxem Liebermannem^[a]. W miejscowym środowisku artystycznym uważano go wówczas za jednego z głównych przedstawicieli nurtu realizmu i naturalizmu. W 1892 stał się współzałożycielem tamtejszego awangardowego stowarzyszenia artystycznego, znanego jako Secesja Monachijska, do którego należeli m.in. Lovis Corinth i Max Slevogt.

We wczesnym okresie zajmował się malarstwem batalistycznym, już w 1873 zwracając uwagę na wystawie w Lipsku przedstawieniem bitwy pod Sedanem. Z tego okresu pochodzą takie historyczne przedstawienia jak Bitwa pod Buzancy, Atak regimentu Plotho pod Wiedniem 1683, Bawarscy dobosze czy wyobrażenia ówczesnych kawalerzystów (np. austriackiego dragona i niemieckiego rajtara).

Głównie jednak uprawiał malarstwo rodzajowe, tworząc w jego zakresie nastrojowe kompozycje religijne o wymownych akcentach społecznych (np. Przyjdź, Jezu, bądź naszym gościem, 1885). Tym samym odrodził przyjętą w europejskim malarstwie manierę przedstawiania epizodów biblijnych w czasach mu współczesnych, zapoczątkowaną obrazem Pozwólcie dziatkom przyjść do mnie (1884)^[b], wraz z podobnymi: Przyjdź, Jezu, bądź naszym gościem (albo Modlitwa przed posiłkiem, 1885), Ostatnia wieczerza, 1886; Kazanie na górze, 1887; Święta noc, 1888; Droga do Betlejem, 1890, itp. Dzięki impresyjnemu łączeniu ze współczesnością wydarzeń z Nowego Testamentu w wyobrażeniach niezwykle naturalistycznych, uważany jest za prekursora nowożytnego malarstwa sakralnego.

Do upodobanych późniejszych przedstawień należały liczne sceny z dziećmi (Dwie dziewczynki w ogrodzie, 1892) oraz z życia własnej rodziny, a także portrety (Senator Gustav Hertz z żoną, 1906) oraz pejzaże.

Nastrój w swych obrazach wytwarzał poprzez stosowanie odpowiedniego natężenia światła, co zbliżało go do impresjonizmu. Kierunek ten widocznie zaczął zaznaczać swój wpływ w jego malarstwie od ok. 1900.

• Wielka encyklopedia PWN. T. 28. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 236-237
• Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 6. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1996, s. 531
• Encyclopaedia Britannica (edycja XI). T. 27. Cambridge: Cambridge University Press, 1911, s. 563
• Enciclopedia Italiana di scienze, lettere ed arti (Treccani). T. 34. Roma: Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1937
• The New International Encyclopedia. New York: Dodd & Mead, 1905

• Fritz von Uhde w Saechsische Biographie (niem.) [dostęp 2026-02-14]