Głuptak australijski
| Morus serrator[1] | |||
| (G.R. Gray, 1843) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
głuptak australijski | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Głuptak australijski[5] (Morus serrator) – gatunek dużego ptaka morskiego z rodziny głuptaków (Sulidae). Lęgi odbywa na wybrzeżach południowo-wschodniej Australii, Tasmanii i Nowej Zelandii; niewielka kolonia także na wyspie Norfolk[2]. Zimę spędza na przyległych wodach oraz dalej wzdłuż wschodnich i zachodnich wybrzeży Australii aż po okolice zwrotnika Koziorożca[2].
Systematyka
Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał John Gould pod nazwą Sula australis. Opis ukazał się w 1841 roku w „Proceedings of the Zoological Society of London”[6][7]. Nazwa ta okazała się już jednak zajęta – użył jej kilkanaście lat wcześniej James Francis Stephens w odniesieniu do głuptaka czerwononogiego (Sula sula)[6]. W 1843 roku George Robert Gray użył nazwy Pelecanus serrator jako synonimu nazwy Sula australis Goulda[6][8]. Gray nie opisał gatunku, ale zamieścił wzmiankę o rysunku tego ptaka wykonanym w trakcie pierwszej podróży Jamesa Cooka przez Sydneya Parkinsona w oparciu o osobnika odstrzelonego przez Josepha Banksa w grudniu 1769 roku; osobnik przestawiony na tym rysunku jest obecnie uznawany za holotyp, a jako miejsce jego pozyskania podawane są okolice Wysp Trzech Króli[6]. Gray zaczerpnął nazwę Pelecanus serrator z rękopisu Daniela Solandera, także uczestnika pierwszej podróży Cooka, jednak przepisał ją z błędem – w oryginale brzmiała ona Pelecanus Sectator[6]. Nazwa Graya (w 1845 roku zmieniona przez niego na Sula serrator) zyskała akceptację większości XIX-wiecznych autorów, choć Gould w kolejnych publikacjach pozostał przy swojej nazwie[6]. Obecnie gatunek umieszczany jest w rodzaju Morus[5][9].
Dawniej gatunek ten bywał uznawany za jeden gatunek z głuptakiem zwyczajnym (Morus bassanus) i głuptakiem przylądkowym (Morus capensis)[2]. Jest to gatunek monotypowy[2][9]. Opisano podgatunki dyotti i rex, ale nie są one uznawane[3][6].
Charakterystyka
Morfologia
Wygląd zewnętrzny: Długi dziób. Zaostrzone skrzydła i długi ogon. Ciało białe, złotopłowa głowa, czarne końce, tylna krawędź skrzydeł i środkowe sterówki. Młode ptaki w ciemnobrązowe plamki, z jaśniejszym spodem.
Rozmiary:
Masa ciała: ok. 2350 g[2]
Głos
- Krakanie, przy gnieździe nosowe gruchanie i gdakanie.
Występowanie
Środowisko
Skały i klify nad morzem.
Zasięg występowania
Australia, Nowa Zelandia i przybrzeżne wyspy.
Rozród
Habitat: strome skaliste wybrzeża. Tworzy duże kolonie na klifach.
Gniazdo: zbudowane najczęściej z wodorostów.
Jaja: samica składa jedno jajo.
Wysiadywanie: jajo jest wysiadywane przez obydwoje rodziców.
Pisklęta: jaśniejszy spód ciała niż u dorosłych. Ciemno nakrapiane. Gniazdo opuszczają po ok. 60 dniach.
Pożywienie
Żywi się rybami. Nurkuje z powietrza ze złożonymi skrzydłami, łapie rybę i odlatuje.
Status
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN głuptak australijski jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Trend liczebności populacji ocenia się jako prawdopodobnie wzrostowy dzięki zmniejszeniu prześladowań tego gatunku przez ludzi[4].
Przypisy
- ↑ Morus serrator, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Carboneras, C., Christie, D.A., Jutglar, F., Bonan, A. & Garcia, E.F.J.: Australasian Gannet (Morus serrator). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-10)].
- 1 2 3 4 5 6 7 D. Lepage: Australian Gannet Morus serrator. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2022-11-21]. (ang.).
- 1 2 Morus serrator, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- 1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Sulidae Reichenbach, 1849 (1836) - głuptaki - Gannets and Boobies (Wersja: 2017-12-14). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-03-03].
- 1 2 3 4 5 6 7 D.G. Medway. The type specimen of the Australasian Gannet Morus serrator (G.R. Gray, 1843). „Notornis”. 40, s. 65–70, 1993. (ang.).
- ↑ J. Gould. Proceedings of meeting of Zoological Society of London, Dec. 8, 1840. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 8, s. 177, [1840]. (ang.).
- ↑ G.R. Gray: List of the birds hitherto recorded as found in New Zealand, Chatham, and Auckland Islands, with their Synonyma. W: E. Dieffenbach: Travels in New Zealand with contributions to the geography, geology, botany, and natural history of that country. T. 2. 1843, s. 200. (ang.).
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.): Storks, frigatebirds, boobies, cormorants, darters. IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-03-03]. (ang.).
Bibliografia
- Andrew Gosler: Atlas ptaków świata. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2000. ISBN 83-7073-059-0.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Australasian gannet. [w:] New Zealand Birds Online [on-line]. (ang.).