Gerszon Lewin

Gerszon Lewin

Data i miejsce urodzenia	12 stycznia 1866 Lublin
Data i miejsce śmierci	24 października 1939 Warszawa
Miejsce spoczynku	Cmentarz żydowski w Warszawie (Wola)
Zawód, zajęcie	lekarz
Alma Mater	Uniwersytet Warszawski

Gerszon Gabriel Lewin von Hersz (ur. 12 stycznia 1866 w Lublinie, zm. 24 października 1939 w Warszawie) – polski lekarz, ftyzjatra, działacz społeczny, pisarz tworzący w języku hebrajskim i jidysz.

Urodził się w Lublinie, w dzielniczy Podzamcze, jako syn pochodzącego z Dyneburga kantora Gabriela Zeliga Lewina (zm. 1886) i Jochwety z domu Podkantor (zm. 1897)^[1]. W młodości uzyskał tradycyjne wykształcenie w lubelskich chederach, był również członkiem chóru synagogalnego prowadzonego przez jego ojca, od 13 roku życia sam pracował jako kantor^[1]. W 1888 roku ukończył gimnazjum w Radomiu, następnie podjął studia na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie w 1894 roku uzyskał dyplom lekarza^[1]. W 1891 roku debiutował jako publicysta szkicem A szmues ojf der bahn, następnie opowiadania, reportaże, nowele i humoreski publikował m.in. w czasopismach „Der Jud”, „Der Frajnd”, „Der Weg”, „Telegraf”, „Der Cajt” i „Unzer Leben”^[2]. Pisał również dla czasopism „Ha-Cofe”, „Ha-Cefira”, „Hajnt”, „Lubliner Tugblat”, „Nasz Przegląd” i „Opinia”^[2]. Pod koniec XIX wieku uczestniczył w badaniach nad sytuacją ekonomiczną Żydów w Królestwie Polskim, kierowanych przez Jana Gottlieba Blocha^[2].

W latach 1896–1900 pracował jako lekarz w Szpitalu Starozakonnych przy ul. Pokornej, a od 1902 roku jako asystent nadetatowy w ambulatorium Szpitala Starozakonnych na Czystem^[3]. W 1898 roku w Radomiu wziął ślub z Zofią Adler, w 1901 roku urodziło się ich jedyne dziecko – Gabriel Naum^[1]. Niedługo później został zmobilizowany do armii rosyjskiej, otrzymał zadanie zwalczania epidemii cholery na pograniczu polsko-rosyjskim, co opisał w książce Fun di alte gute cajten. A rajze ojf di cholere^[1]. Służył także jako lekarz wojskowy podczas wojny rosyjsko-japońskiej^[1]. W 1908 roku był jednym z założycieli Żydowskiego Towarzystwa Przeciwgruźliczego „Brijus”, a od kwietnia 1915 roku był przewodniczącym warszawskiego oddziału Towarzystwa Ochrony Zdrowia^[3]. W 1910 roku został przewodniczącym Żydowskiego Towarzystwa Literacko-Muzycznego „Ha-Zomier” w Warszawie. Od 1915 roku był również działaczem Towarzystwa Niesienia Pomocy Żydom Ofiarom Wojny^[2].

Wcielony do wojska został także podczas I wojny światowej. W 1918 roku zgłosił się do służby w nowo powstałym Wojsku Polskim, w 1924 roku przeszedł w stan spoczynku w stopniu majora rezerwy^[3]. Od 1918 roku był ordynatorem oddziału chorób wewnętrznych w Szpitalu na Czystem^[3]. W wyborach parlamentarnych w 1919 roku kandydował do Sejmu z listy Żydowskiego Stronnictwa Demokratycznego^[4].

W 1921 roku był współzałożycielem samodzielnego Towarzystwa Ochrony Zdrowia w Polsce, gdzie objął stanowisko prezesa Rady Centralnej, pełniąc je do 1939 roku. W 1934 roku był jednym z organizatorów Międzynarodowego Kongresu Przeciwgruźliczego w Warszawie^[3]. W 1922 roku był jednym z założycieli Stowarzyszenia Humanitarnego „Braterstwo – B′nei B′rith”^[2]. Od 1924 roku był członkiem Centralnego Zarządu Towarzystwa lekarskiej Pomocy Ubogim, w latach 20. XX wieku był także prezesem Zrzeszenia Lekarzy Rzeczypospolitej, członkiem zarządu Izby Lekarskiej Warszawsko-Białostockiej^[3] oraz przewodniczącym Komitetu Centralnego Stowarzyszenia Pomocy Studentom Żydom w Polsce „Auxilium Academicum Judaicum”. Był również działaczem m.in. Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych, Żydowskiego Towarzystwa Kultury oraz klubu sportowego Bar Kochba^[2].

Był stałym korespondentem „Krytyki Lekarskiej”, samodzielnie redagował także hebrajskojęzyczny periodyk „Ki Hem Chajenu”. Był autorem wielu publikacji poświęconych zwalczeniu gruźlicy, higienie i historii medycyny^[3]. W 1926 roku obchodził 30-lecie pracy zawodowej, w związku z czym dedykowane mu prace publikowano m.in. w „Kwartalniku Klinicznym Szpitala Starozakonnych w Warszawie”. W 1927 roku ukazała się poświęcona mu ksiega pamiątkowa Dr Gerszon Lewin. Cu zajn 30 jehrigen jubileum^[2].

W Warszawie mieszkał przy ulicy Miodowej 6, jego mieszkanie było ważnym miejscem spotkań dla postępowej inteligencji żydowksiej i jednym z centrów warszawskiego życia kulturalnego. Jego przyjaciółmi byli m.in. Szolem Alejchem, Szymon An-ski, Szalom Asz, Jakub Dinezon, Dawid Fryszman, Hirsz Dawid Nomberg i Icchok Lejb Perec^[2]. W 1919 roku opublikował poświęconą Perecowi książkę wspomnieniową Perec. A bisel zichrojnes^[2]. W latach 1924–1931 był radnym Rady Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie z ramienia Organizacji Ogólnych Syjonistów^[4].

Zmarł w październiku 1939 roku, został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej^[4]. Nie są znane okoliczności śmierci jego żony. Jego syn, Gabriel, przebywał w ZSRR, a w 1943 roku w stopniu podporucznika wstąpił do 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki i zginął podczas walk na przyczółku czerniakowskim^[4].

• Alkoholizm u żydów. Medycyna i Kronika Lekarska 45, 50, s. 1200-1202 i 51, s. 1226-1232 (1910)
• Ciąża a gruźlica. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 9, 50, s. 1151-1153 i 51, 1175-1178 (1932)
• Honoraryum. Krytyka Lekarska 6, 8, s. 182-186 (1902)
• Iberlebernishr, Epizodn un Aydrukn fun Rusish-Yapanishn Krig (1931)
• In Velt Krig (1929)
• Ochrona zdrowia i eugenika w Biblii i Talmudzie (Warszawa, 1934)
• In di Alte Gute Tsaytn (1925)
• Dos Bukh fun Mayn Lebn (1937)

• Piotr Szarejko: Słownik lekarzy polskich XIX wieku, tom IV. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Semper”, 1997, s. 237-238. ISBN 83-86951-28-1.
• AdamA. Kopciowski AdamA., Lewin Gerszon, [w:] Sylwetki Żydów lubelskich: leksykon, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2019, s. 167-170, ISBN 978-83-7306-844-5 .

• Publikacje Gerszona Lewina w bibliotece Polona