Getto w Kolbuszowej

Getto w Kolbuszowej
Typ

getto żydowskie

Odpowiedzialny

 III Rzesza

Rozpoczęcie działalności

czerwiec 1941

Zakończenie działalności

czerwiec 1942

Terytorium

Polska pod okupacją niemiecką

Miejsce

Kolbuszowa

Liczba więźniów

około 2500

Narodowość więźniów

Żydzi

Liczba ofiar

około 2500

Położenie na mapie Kolbuszowej
Mapa konturowa Kolbuszowej, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Getto w Kolbuszowej”
Położenie na mapie okupowanej Polski w latach 1941–1944
Mapa konturowa okupowanej Polski w latach 1941–1944, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Getto w Kolbuszowej”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Getto w Kolbuszowej”
Położenie na mapie powiatu kolbuszowskiego
Mapa konturowa powiatu kolbuszowskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Getto w Kolbuszowej”
Położenie na mapie gminy Kolbuszowa
Mapa konturowa gminy Kolbuszowa, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Getto w Kolbuszowej”
Ziemia50°14′32,784″N 21°46′29,492″E/50,242440 21,774859
Targowa – jedna z ulic granicznych getta

Getto w Kolbuszowej – getto dla ludności żydowskiej istniejące w Kolbuszowej w czasie okupacji niemieckiej. Getto zostało utworzone w połowie czerwca 1940 roku, a jego likwidacja została przeprowadzona w czerwcu 1942 roku. W getcie mieszkało około 2,5 tysiąca osób. Po likwidacji getta, jego mieszkańców przewieziono do obozu zagłady w Bełżcu, gdzie zostali zamordowani w komorze gazowej.

Żydowska społeczność Kolbuszowej

Pierwsza wzmianka o obecności Żydów w Kolbuszowej pochodzi z początku XVI w. Z czasem opanowali zawody rzemieślnicze zajmując się stolarstwem, krawiectwem, szewstwem, piekarstwem i rzeźnictwem, ale też handlem i wyszynkiem. W 1736 r. istniał już kahał z bożnicą i mykwą, później powstały szkoła i szpital. Liczba Żydów stale rosła i już w połowie XVIII w. stanowiła połowę mieszkańców miasta. O znaczeniu społeczności żydowskiej świadczy fakt, że w 1866 r. miasto przyjęło herb, w którym oprócz krzyża greckiego i zapiętych w uścisku dłoni, znalazła się gwiazda Dawida. W 1939 r. w Kolbuszowej mieszkało 1756 Żydów[1].

Wybuch II wojny światowej

Do pierwszych zbrodni doszło w 1939 r., kiedy w częściowo zniszczonym mieście, po bitwie pod Kolbuszową 8–9 września, przebywali żołnierze niemieccy[2]. Tuż po wkroczeniu, zamordowali 40 żydowskich mieszkańców[1]. Atakowali głównie ortodoksów, którym obcinali brody lub pejsy[2]. W marcu 1940 r. na polecenie władz niemieckich utworzono Judenrat. Do miasta stale przywożono Żydów z okolicznych wsi, ale też rozpoczęto ich sukcesywne wywózki do obozów pracy w kamieniołomach w Pustkowie i Nowym Sączu[1].

Utworzenie getta

Niemcy sukcesywnie wprowadzali też kolejne zarządzenia jak zakaz swobodnego poruszania się i nakaz noszenia opasek z gwiazdą Dawida. Getto zostało utworzone w czerwcu 1941 r.[1] Na małej przestrzeni ograniczonej ulicami Targową, Zieloną i Piekarską zamieszkało ponad 2000 osób. Warunki sanitarne i wszechobecny głód powodowały wysoką śmiertelność wśród jego mieszkańców. Niemcy brali zakładników i nakładali na Żydów kontrybucje w postaci określonej ilości złota lub innych przedmiotów takich ja futra, pończochy itp. W przypadku nie dotrzymania, często wygórowanych oczekiwań okupanta, zakładnicy byli mordowani[2].

Likwidacja getta

24 czerwca 1942 r. wszystkich Żydów z kolbuszowskiego getta wywieziono do getta w Rzeszowie, a następnie większość deportowano do obozu zagłady w Bełżcu. Około 100 Żydów została z powrotem przeniesiona do Kolbuszowej w celu przeprowadzenia prac rozbiórkowych w getcie. W związku z niebezpieczeństwem rozstrzelania przez Niemców, 37 z nich zdecydowało się na ucieczkę. Pozostałych wywieziono 14 listopada 1942 r. z powrotem do Rzeszowa, a następnie do obozu w Bełżcu i zamordowano w komorach gazowych[2][3].

Upamiętnienie

  • 30 stycznia 2019 r. na budynku byłej synagogi kolbuszowskiej odsłonięto tablicę pamiątkową.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Kolbuszowa [online], Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu [zarchiwizowane z adresu 2023-06-02].
  2. 1 2 3 4 Żydowska społeczność Kolbishov już nie istnieje [online], Przystanek Historia [dostęp 2023-06-01] (pol.).
  3. ↑ Kolbuszowa - Historia społeczności [online], Wirtualny Sztetl.

Bibliografia

  • Piórek Agnieszka, Ślady życia i działalność Żydów powiatu kolbuszowskiego [w:] Rocznik Kolbuszowski t. VI, ss. 200-216, Kolbuszowa 2002.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.