Girowa

Girowa

Gírová

Państwo	Czechy
Położenie	Bukowiec
Pasmo	Beskid Śląski, Karpaty
Wysokość	840 m n.p.m.
Położenie na mapie Beskidu Śląskiego Girowa
Położenie na mapie Karpat Girowa
49°31′54″N 18°47′59″E/49,531667 18,799722

Girowa^[1] (czes. Gírová, 840 m n.p.m., niem. Hexenberg^[2]) – szczyt w Beskidzie Śląskim, wznoszący się w głównym grzbiecie Karpat ok. 4 km na północny wschód od Przełęczy Jabłonkowskiej, na terenie Czech, jak i cały odcinek tego grzbietu, tworzący jeden, dość rozległy masyw, sięgający od Przełęczy Jabłonkowskiej na zachodzie po granicę państwową polsko-czeską na wschodzie.

Północne stoki masywu Girowej opadają ku dolinie Olzy w dorzeczu Odry (zlewisko Bałtyku), zaś stoki pd. – ku dolinie Čierňanki w dorzeczu Dunaju (zlewisko M. Czarnego). Główny zrąb Girowej budują twarde piaskowce glaukonitowe zaliczane do tzw. płaszczowiny (łuski) przedmagurskiej, natomiast kopułę szczytową – gruboziarniste, gruboławicowe piaskowce ciężkowickie należące do płaszczowiny magurskiej.

Pochodzenie nazwy Girowej nie jest dotychczas jednoznacznie potwierdzone. Możliwe jest wołoskie pochodzenie nazwy. Zgodnie z podaniem z terenu sąsiedniej Jaworzynki, nazwa wiąże się z dziejami miejscowego baczy Jury i wielką bitwą pasterzy ze zbójnikami. Ów Jura miał darować swoją łąkę dzieciom poległych pasterzy, skąd poszła nazwa „Jurowa Łąka”, zniekształcona w gotyckim piśmie kancelarii zamkowej w Cieszynie na „Gurowa” i następnie „Girowa”. „Miejsce zaś bitwy i pochowania opryszków na Girowej przeklętem było, przez wszystkich unikanem, bo tam tylko szatan i czarownice mieszkać się nie bały” - pisał w 1935 r. Paweł Zawada z Jaworzynki^[3].

Pomimo stosunkowo niewielkiej wysokości położenie Girowej usytuowanej w niskim w tym miejscu głównym wododziale europejskim czyni ją górą przyciągającą uwagę patrzących zarówno od północy, w osi szerokiej i płaskiej doliny Olzy, jak i od południa, z Kotliny Czadeckiej. Od czasów średniowiecza góra strzegła granicy śląsko-węgierskiej, a jej południowe stoki do początku XVIII w. porośnięte były nieprzebytymi lasami, zwanymi Zapowiedzią i chronionymi przez władców Księstwa Cieszyńskiego jako swoisty kordon graniczny (za karczowanie tych lasów lub wypasanie w nich bydła „zapowiadano” surowe kary). Niezamieszkana i owiana mroczną legendą, była więc Girowa uważana za miejsce zlotów czarownic (stąd nieformalna niemiecka nazwa Hexenberg - Góra Czarownic), a ciąg skalnych wychodni pod jej szczytem (od strony południowo-zachodniej, na wysokości ok. 780 m n.p.m.) nazwano „Diabelskim Młynem” (czes. Čertovy mlýny). W znajdującej się u ich stóp jaskini mieli ukrywać swe skarby zbójnicy, grasujący w rejonie Przełęczy Jabłonkowskiej. Zgodnie z tradycją, sam czart strzeże tu pono kotlika dukatów, zrabowanych przez Ondraszka bogatemu Żydowi z Lanckorony^[4].

Obecnie masyw Girowej porośnięty jest w większości lasami świerkowo-bukowymi, z niewielką domieszką jodły, jawora i in. Na szczycie kilka kęp sztucznie wprowadzonej kosodrzewiny. Wzdłuż grzbietu Girowej rozciąga się szereg polan, z rozrzuconymi, nielicznymi zabudowaniami przysiółków należących do Mostów lub do Bukowca. Gdy w ciągu XVIII w. lasy na Girowej utraciły swój walor ochrony granicy, na jej grzbiecie wykarczowano szereg polan. Były one w większości wypasane do początków II połowy XIX w., gdy zaczęto znosić serwituty pastwiskowe, jednak jeszcze w 1913 r. Ludomir Sawicki, prowadząc badania nad szałaśnictwem na Śląsku Cieszyńskim, zarejestrował na Girowej szałas, w którym 35 wspólników z Bukowca wypasało 115 owiec i 29 krów^[5].

Z polany szczytowej rozciągała się jedna z najciekawszych w tym rejonie Beskidów, prawie dookolna panorama obejmująca góry trzech państw: Polski, Czech i Słowacji – obecnie znacznie ograniczona drzewami. Na polanie odsłaniają się spod cienkiej warstwy gleby piaskowcowe płyty; na jednej z nich słabo już widoczny napis wyryty w 1990 r. dla upamiętnienia wizyty prezydenta Czechosłowacji Václava Havla w pobliskim Bukowcu^[4].

Południowe stoki Girowej przecina trawersem granica czesko-słowacka, powyżej której biegnie poziomicowa droga z Mostów do Herczawy. Po długotrwałych opadach w 2010 r. na Girowej doszło do wielkiego osunięcia gruntu, które zaliczono do największych tego typu zjawisk w Beskidach. Osuwisko objęło stromy, zalesiony, południowo-zachodni stok góry. Krawędź obrywu znalazła się blisko linii grzbietu, na wysokości ok. 725 m n.p.m., niedaleko osiedla Štipionka. Osuwisko zajęło powierzchnię ok. 20 ha, a różnica wysokości pomiędzy górną krawędzią obrywu a najniższym punktem jęzora wyniosła 170 m. Szerokość jęzora osuwiska dochodzi do 300 m, a jego długość wyniosła 1150 m i niewiele brakowało, by zagroził on wspomnianej wyżej drodze^[6].

Pod szczytem Girowej od strony południowej, na dolnym skraju szczytowej polany, stoi schronisko wzniesione w 1932 r. przez KČT (Klub Czechosłowackich Turystów). Krótko (w latach 1938–1939) znajdowało się w granicach Polski, a w okresie II wojny światowej kierował nim Beskidenverein (Schutzhaus auf der Girowa). Prowadzą do niego znakowane szlaki turystyczne z Jabłonkowa, Mostów, Herczawy i Bukowca.

• Barański Mirosław J., Beskid Śląski. Pasmo Stożka i Czantorii. Przewodnik turystyczny. Wyd. Wydawnictwo PTTK „Kraj”, Warszawa 1996, ISBN 83-7005-370-X.
• Barański Mirosław J., Girowa, Girowa, stare dziéwki chowa!, w: „Płaj. Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego” nr 26, wiosna 2003. Wyd. Towarzystwo Karpackie, Warszawa 2003, s. 41-54.

• Girowa, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 575 .
• Stare pieczęcie schroniska pod Girową