Guguły

Guguły

Autor	Wioletta Grzegorzewska
Typ utworu	mikropowieść
Data powstania	2014
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania	Wołowiec
Język	polski
Data wydania	11 lutego 2014
Wydawca	Wydawnictwo Czarne

Guguły – książka autorstwa Wioletty Grzegorzewskiej opublikowana w 2014 roku przez Wydawnictwo Czarne^[1], nominowana m.in. do finału Nagrody Literackiej Nike, Nagrody Literackiej Gdynia międzynarodowej Nagrody Bookera.^[2]

Guguły to cykl autobiograficznych, ułożonych chronologicznie miniatur prozatorskich, opowiadań, obrazków literackich i nowel, tworzących razem spójną narrację, w której autorka rekonstruuje doświadczenie dzieciństwa i wczesnej młodości. Akcja osadzona jest w latach 70. i 80. XX wieku w fikcyjnej wsi Hektary położonej na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej i prowadzona jest z perspektywy dziewczynki, a następnie nastolatki, Wiolki.^[3] Adaptację Guguł wystawił Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku w reżyserii Agnieszki Korytkowskiej.^[4] Fragmenty Guguł znalazły się podręczniku do nauczania języka polskiego Ponad słowami. Podręcznik do języka polskiego dla liceum ogólnokształcącego i technikum, klasa 3, Wydawnictwo Nowa Era, s. 172 i weszły do programu nauczania w szkołach średnich.

• Bohaterka: Wiola (Loletka) Rogala dorasta na wsi, obserwując przemiany polityczne w Polsce, życie rodziny, ludzi i naturę, lokalne rytuały związane z kulturą jurajską, od narodzin po tragiczne odejście ojca.^[5]
• Świat przedstawiony: fikcyjna wieś Hektary położona w gminie Koziegłowy, w powiecie myszkowskim na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, wzorowana na rodzinnej wiosce autorki Rzeniszów.^[6]
• Tematy: dojrzewanie, przejście z dzieciństwa w dorosłość, Polska Ludowa, Stan wojenny w Polsce (1981–1983), wieś jako mikroświat, siła wspomnień, przemijanie, brutalność życia, molestowanie seksualne, trauma.^[7]
• Styl i język: poetycka proza z regionalizmami i gwarą, mieszająca dziecięcą naiwność z dojrzałą refleksją, pozbawiona patosu, ale pełna realizmu i zmysłowości.
• Tytułowe „guguły” to w gwarze polskiej niedojrzałe owoce, metafora dzieciństwa, słodko-cierpkiego smak doświadczenia niedojrzałości.^[8]

Guguły^[9] spotkały się z szerokim i w większości pozytywnym odbiorem krytycznym. Recenzenci zwracali uwagę na niejednoznaczną formę gatunkową książki, sytuując ją pomiędzy prozą poetycką^[10], cyklem opowiadań a bildungsromanem oraz na konsekwentne zastosowanie dziecięcej perspektywy narracyjnej.^[11] Krytyka literacka podkreślała także brak nostalgicznej idealizacji w przedstawieniu dzieciństwa i wsi, wskazując na obecność tematów cielesności, przemocy symbolicznej i ambiwalentnych relacji rodzinnych.^[12] W Newsweek Polska Piotr Bratkowski zauważył, że Guguły to polemika z dwoma naraz stereotypami hołubionymi przez polską popinteligencję. Z obrazem PRL jako biednej wprawdzie, jednak magicznej Atlantydy. I z odżywającym wciąż (zwłaszcza wśród mieszczuchów) wyobrażeniem prowincji jako sielskiej krainy łagodności i dobra wszelakiego."^[13] W opracowaniach akademickich książka bywa interpretowana jako przykład współczesnej prozy pamięciowej oraz nowego modelu narracji o doświadczeniu dorastania w realiach późnej Polski Ludowej.

Książka została zauważona w najważniejszych polskich i międzynarodowych konkursach literackich. W 2015 roku znalazła się w finale Nagrody Literackiej Nike^[14] oraz była nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii proza.^[15] Angielskie tłumaczenie książki pt. Swallowing Mercury^[16] (tłum. Eliza Marciniak) zostało w 2017 roku umieszczone na długiej liście międzynarodowej Nagrody Bookera, co przyczyniło się do wielu przekładów utworu na języki obce i międzynarodowej recepcji twórczości autorki.^[17]