Gwinejka

Gwinejka
Pteronetta hartlaubii[1]
(Cassin, 1860)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

blaszkodziobe

Rodzina

kaczkowate

Podrodzina

kaczki

Plemię

Cyanochenini

Rodzaj

Pteronetta[2]
Salvadori, 1895

Gatunek

gwinejka

Synonimy
  • Querquedula Hartlaubii Cassin, 1860[3]
  • Cairina hartlaubi (Cassin, 1860)[4]
  • Cairina hartlaubii (Cassin, 1860)[4]
  • Pteronetta hartlaubi (Cassin, 1860)[4]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]

Gwinejka[6] (Pteronetta hartlaubii) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Zamieszkuje Afrykę Zachodnią i Środkową. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Morfologia

Gwinejka w locie

Długość ciała 56–58 cm[3]. Masa ciała 800–940 g[3].

Gwinejka jest kaczką o barwie głównie ciemnokasztanowej. Samiec ma na czole białą plamę. Samica jest nieco mniejsza i bardziej matowa od samca, z niewielką ilością lub zupełnym brakiem bieli na czole[3]. Ponadto u samca w sezonie lęgowym nasada dzioba puchnie[3].

Systematyka

Gatunek ten wcześniej zaliczano do parafiletycznego taksonu piżmówek. Potem przeniesiono go do podrodziny kaczek Anatinae[7], choć dość znacznie różni się od typowych kaczek. Dlatego też wyróżniono monotypowy rodzaj Pteronetta[6][8][9], aby oddać wyraz odmienności cech.

Wyniki analizy sekwencji mitochondrialnego DNA cytochromu b i genu podjednostki drugiej dehydrogenazy NADH świadczą o przynależności do wyraźnie innego plemienia, gdzie najbliższym jej krewnym jest etiopka, inny gatunek afrykańskiego ptaka wodnego o nieokreślonej jasno przynależności systematycznej[10].

Etymologia

Nazwa rodzajowa Pteronetta pochodzi z języka greckiego: πτερον pteron „pióro”; νηττα nētta „kaczka”[11].

Nazwa gatunkowa oraz angielska nazwa gwinejki, Hartlaub’s Duck (dosł. „kaczka Hartlauba”), wywodzi się od nazwiska niemieckiego badacza historii naturalnej, Gustawa Hartlauba[12].

Zasięg występowania

Gwinejka jest ptakiem osiadłym (odnotowano jedynie lokalne migracje[13]) występującym w równikowej Afryce Zachodniej i Środkowej, od Gwinei i Sierra Leone do Ghany oraz od Nigerii po Sudan Południowy na wschodzie, na południe do Gabonu, Konga, Demokratycznej Republiki Konga i północnej Angoli[5].

Ekologia i zachowanie

Zasiedla jeziora, rzeki, rozlewiska i bagna w nizinnych lasach tropikalnych i galeriowych. Widywana również w lasach mangrowych oraz wzdłuż małych rzek i strumieni na dobrze zadrzewionych sawannach[5].

Przebywa zwykle w parach lub w niewielkich grupach; w okresie pierzenia tworzy większe stada (ponad 30 osobników) na otwartej wodzie[5].

Nigdy nie znaleziono gniazda na wolności, jednak obserwacje osobników żyjących w niewoli sugerują, że miejsca gniazdowania znajdują się najczęściej w dziuplach i szczelinach drzew, jedynie sporadycznie na ziemi, wśród gęstej roślinności[5]. W niewoli samica składa 7–11 jaj, a ich inkubacja trwa około 30–32 dni; młode stają się w pełni opierzone po około 8 tygodniach od wyklucia[3].

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje gwinejkę za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała liczebność światowej populacji na 25 001 – 110 000 osobników (co przelicza się na 16 700 – 73 300 osobników dorosłych), zaś jej trend oceniła jako spadkowy[5][13].

Przypisy

  1. ↑ Pteronetta hartlaubii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Pteronetta, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2013-12-08] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 del Hoyo, J., Elliot, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 1. Ostrich to Ducks, Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 597, ISBN 84-87334-10-5.
  4. 1 2 3 Denis Lepage: Gwinejka (Pteronetta hartlaubii) (Cassin, 1860). Avibase. [dostęp 2013-12-08].
  5. 1 2 3 4 5 6 BirdLife International, Pteronetta hartlaubii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2026-1 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
  6. 1 2 Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Cyanochenini Verheyen, 1953 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-07-29].
  7. ↑ Madge i Burn 1987 ↓, s. 185.
  8. ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
  9. ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
  10. ↑ Kevin P. Johnson, Michael D. Sorenson, Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus Anas): a comparison of molecular and morphological evidence [PDF], „Auk”, 116 (3), 1999, s. 792–805, DOI: 10.2307/4089339, JSTOR: 4089339 [zarchiwizowane 2007-02-05].
  11. ↑ Pteronetta, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-07-29] (ang.).
  12. ↑ hartlaubii, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-07-29] (ang.).
  13. 1 2 Species factsheet: Hartlaub's Duck Pteronetta hartlaubii [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-07-29] (ang.).

Bibliografia

  • Steve Madge, Hilary Burn: Wildfowl : an identification guide to the ducks, geese and swans of the world. London: Christopher Helm, 1987. ISBN 0-7470-2201-1.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.