Haüyn

Haüyn

Intensywnie niebieski okaz z Niemiec
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	(Na,Ca)4–8[(SO4)1–2/(AlSiO4)6] (glinokrzemian sodu i wapnia)[1]
Twardość w skali Mohsa	5–6[2][1]
Przełam	nierówny/nieregularny, muszlowy[1]
Łupliwość	wyraźna/niewyraźna[1], dobra
Pokrój kryształu	ziarnisty, zbity rzadko izometryczny
Przezroczystość	przezroczysty, przeświecający, nieprzezroczysty
Układ krystalograficzny	regularny[1][2]
Właściwości mechaniczne	kruchy[2]
Gęstość	2,4–2,55[1]
Właściwości optyczne
Barwa	ciemnoniebieska[1], biała, szara, żółta, zielona, różowa, czarna, brązowa, czerwona
Rysa	biała, bladoniebieska[1], bezbarwna
Połysk	szklisty, tłusty[2][1]
Współczynnik załamania	1,494–1,509[3]
Inne	dyspersja: 0,008[3] dwójłomność: 0 (minerał izotropowy)[3]
Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	9.FB.10[2]

Haüyn (haüynit) – rzadki minerał z gromady krzemianów zaliczany do rodziny skaleniowców^[2].

Nazwa pochodzi od nazwiska francuskiego krystalografa i mineraloga Renégo-Justa Haüya^[1], który go odkrył w 1807 roku^[4] w skałach wulkanicznych Wezuwiusza we Włoszech. Minerał ten został początkowo nazwany przez samego Haüya haüynitem. Nazwa ta została później skrócona do haüynu^[4].

Krystalizuje w układzie regularnym. Rzadko wykształca izometryczne kryształy w formie dwunastościanu rombowego, czworościennych^[5] lub ośmiościanu, często wykazujące zbliźniaczenia^[3]. Występuje także w postaci skupień ziarnistych, zbitych oraz zaokrąglonych ziaren. Zazwyczaj tworzy kryształy wrosłe o charakterze prakryształów, a niekiedy pojawia się w druzach i szczelinach jako kryształy narosłe^[1]. Jest minerałem przezroczystym, przeświecającym do nieprzezroczystego i kruchym^[2]. Najczęściej jest niebieski, ale może być także bezbarwny, szary, biały, żółty, czerwony, różowy lub zielony^[2]. Posiada białą, bladoniebieską lub bezbarwną rysę oraz szklisty bądź tłusty połysk^[2]. Tworzy kryształy mieszane z lazurytem, sodalitem i noseanem^[1]. W świetle UV jest czerwonawo-pomarańczowy do fioletowo-różowego^[2][3]. Częstym zanieczyszczeniem w strukturze jest potas^[2]. Rozpuszczalny w kwasach chlorowodorowym i azotowym^[5]. Bywa mylony z innymi minerałami z grupy skalenoidów, takimi jak lazuryt, nosean lub afganit^[5].

Spotykany praktycznie wyłącznie w skałach wulkanicznych alkaicznych^[6] lub subwulkanicznych takich jak andezyt, bazalt nefelinowy, trachit czy fonolit. Czasami pojawia się w utworach metamorficznych^[4], głównie w marmurach czy skarnach^[1][6] lub skałach wylewnych^[6]. Może występować także w pegmatytach^[4]. Współwystępuje z leucytem, nefelinem, melilitem, noseanem, magnetytem, plagioklazem, fluorapatytem, sanidynem, kalcytem, augitem, andradytem, afganitem, biotytem, apatytem, flogopitem, gonnartytem, tytanitem i pirytem^[2][1][6].

Okazy jego znane są przede wszystkim ze skał wulkanicznych i tufów we Włoszech (Wezuwiusz, Toskania, Kampania, Lacjum, Monte Somma), Francji (Owernia-Rodan-Alpy), Niemczech (Badenia-Wirtembergia, Nadrenia-Palatynat), Maroku, USA (Kolorado, Montana, Dakota Południowa, Nowy Jork, Kalifornia) i Kanady (Quebec). Stwierdzony został także w przeobrażonych wapieniach w okolicach Bajkału na Syberii^[1][2][6]. Występuje też w Chinach, Maroku, Afganistanie, Czechach i Hiszpanii^[6][2]. W Polsce został odnaleziony w bazaltach dolnośląskich w okolicach Niemczy, Bogatyni, Strzelina i Lubomierza^[2][1].

• 
  Haüyn na augicie z Włoch
• 
  Haüynz flogopitem i pirytem z Afganistanu
• 
  Okaz z lazurytem i afganitem z Afganistanu