Hadżi Girej

Hadżi Girej zw. Aniołem (krymskotat. Hacı Geray, Melek Hacı Geray) (ur. 30 listopada 1397 w Lidzie, zm. sierpień 1466) – potomek Czyngis-chana w 9 pokoleniu. Pierwszy chan krymski w latach 1441–1466 i założyciel dynastii Girejów^[1].

W roku 1420 został emirem Krymu wchodzącego w skład Złotej Ordy. W 1427 Złota Orda rozpadła się na chanaty. W latach 1428–1430 oderwał od Złotej Ordy część Krymu, a następnie obwołał się samodzielnym władcą^[1]. W roku 1449 ogłosił się niezależnym władcą Chanatu Krymskiego ze stolicą w Bakczysaraju.

Był sojusznikiem króla polskiego. Zagrożony przez Złotą Ordę oraz Imperium Osmańskie zawarł sojusz z Polską i Litwą zobowiązując się do udzielania pomocy^[1]. Działał z poparciem Witolda i w latach 1434–1443 mieszkał za zezwoleniem Witolda w Lidzie. Złota Orda chciała zmusić go do uznania jej zwierzchności, ale Hadżi mając oparcie w sojuszu z Polską, Litwą i Księstwem Moskiewskim oparł się tym naciskom rozszerzając swoje władanie na tereny między Dnieprem i Donem. Jego władzy podlegała Kaffa, kolonia genueńska na Krymie.

Pokonał chana Wielkiej Ordy Sid Achmeta (1437–1465)^[2]. Powstanie Chanatu Krymskiego nie zagroziło prawosławiu. Hadzi Girej modlił się przed świętą ikoną w Monastyrze Uspieńskim niedaleko Bakczysaraju.

Przydomek Anioł (krymskotat. Melek) zawdzięcza nieprzeciętnej urodzie.

• Plewczyński, Marek: Wojny Jagiellonów z wschodnimi i południowymi sąsiadami Królestwa Polskiego w XV wieku. Siedlce: Wyd. Akademii Podlaskiej, 2002. ISBN 83-7051-198-8.
• Podhorodecki, Leszek: Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV–XVIII w. Warszawa: KiW, 1987. ISBN 83-05-11618-2.

• Hadżi Girej, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-06-07] .