Hedeoma

*Hedeoma*
	; Hedeoma pulcherrima
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	jasnotowate
Rodzaj	Hedeoma
	Nazwa systematyczna
	Hedeoma Pers.; Syn. Pl. 2: 131 (1806)
	Typ nomenklatoryczny
	H. pulegioides (Linnaeus) Persoon
Synonimy
	Pseudocunila Brade
	Pseudocunila Brade

Hedeoma – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 44 gatunki^[3]. Występują one w strefach umiarkowanych Ameryki Północnej i Południowej z dysjunkcją w rejonie Ameryki Środkowej i północnej części Ameryki Południowej^[3]. Największe zróżnicowanie gatunkowe jest w Meksyku, gdzie występuje 26 gatunków, w Stanach Zjednoczonych rośnie 16 gatunków^[5].

Są to rośliny siedlisk górskich oraz suchych i gorących^[6]. Na obszarze okołorównikowym wysoko w Andach w Boliwii i Peru występuje H. mandonianum^[6]. Liczne gatunki wykorzystywane są jako lecznicze i do zaparzania napojów^[5]. Niektóre gatunki (np. H. pulegioides) są uprawiane^[7].

Morfologia

Pokrój: Silnie aromatyczne rośliny roczne, byliny i półkrzewy^[6].

Liście: Ulistnienie naprzeciwległe. Liście całobrzegie lub ząbkowane^[6].

Kwiaty: Czasem pojedyncze w kątach górnych liści, zwykle w kilku- lub wielokwiatowych kwiatostanach typu tyrs. Kwiaty bywają siedzące lub szypułkowe, stąd kwiatostany mają formę gęstą (kłosopodobną) lub rozpierzchłą. Czasem występują kwiaty klejstogamiczne. Kielich zrosłodziałkowy, 5-ząbkowy, u niektórych gatunków dwuwargowy, u innych niemal promienisty. Rurka kielicha często jest wygięta, 13-nerwowa. Korona dwuwargowa, biała, liliowa, różowa do pomarańczowoczerwonej. Górna warga czasem całobrzega, prosto wzniesiona lub rozpostarta. Dolna warga zwykle z większą i wyciętą łatką środkową. Cztery pręciki w dwóch parach, z których górna jest zredukowana do prątniczków. Dolna para płodnych pręcików jest schowana w rurce korony lub z niej wystaje. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków. Szyjka słupka pojedyncza, z dwudzielnym znamieniem o nierównych ramionach^[6].

Owoce: Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery jajowate rozłupki do 1,5 mm długości^[6].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), w obrębie której zaliczany jest do podrodziny Nepetoideae, plemienia Mentheae i podplemienia Menthinae^[8].

Wykaz gatunków^[3]

Hedeoma acinoides Scheele
Hedeoma apiculata W.S.Stewart
Hedeoma bella (Epling) R.S.Irving
Hedeoma chihuahuensis (Henrard) B.L.Turner
Hedeoma ciliolata (Epling & W.S.Stewart) R.S.Irving
Hedeoma costata A.Gray
Hedeoma crenata R.S.Irving
Hedeoma dentata Torr.
Hedeoma diffusa Greene
Hedeoma drummondii Benth.
Hedeoma floribunda Standl.
Hedeoma hispida Pursh
Hedeoma hyssopifolia A.Gray
Hedeoma irvingii B.L.Turner
Hedeoma johnstonii R.S.Irving
Hedeoma jucunda Greene
Hedeoma mandoniana Wedd.
Hedeoma martirensis Moran
Hedeoma matomiana Moran
Hedeoma medium Epling
Hedeoma microphylla R.S.Irving
Hedeoma mollis Torr.
Hedeoma montana Brandegee
Hedeoma multiflora Benth.
Hedeoma nana (Torr.) Briq.
Hedeoma oblatifolia Villarreal
Hedeoma oblongifolia (A.Gray) A.Heller
Hedeoma palmeri Hemsl.
Hedeoma patens M.E.Jones
Hedeoma patrina W.S.Stewart
Hedeoma pilosa R.S.Irving
Hedeoma piperita Benth.
Hedeoma plicata Torr.
Hedeoma polygalifolia Benth.
Hedeoma pulcherrima Wooton & Standl.
Hedeoma pulegioides (L.) Pers.
Hedeoma pusilla (R.S.Irving) R.S.Irving
Hedeoma quercetorum Epling
Hedeoma reverchonii (A.Gray) A.Gray
Hedeoma serpyllifolia Small
Hedeoma tenuiflora Brandegee
Hedeoma tenuipes Epling
Hedeoma teyucuarensis H.A.Keller & Tressens
Hedeoma todsenii R.S.Irving

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-09-09] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-09-09] (ang.).
1 2 3 4 5 Hedeoma Pers., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-09-09] .
↑ Hedeoma Pers.. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-09-09].
1 2 PerlaP. Velázquez-Ríos PerlaP., Jesús GuadalupeJ.G. González-Gallegos Jesús GuadalupeJ.G., María del RosarioM.R. García-Peña María del RosarioM.R., Taxonomic revision and distribution analysis of Hedeoma (Lamiaceae) in Mexico, „Willdenowia”, 56 (1), 2026, s. 63-127, DOI: 10.3372/wi.56.03 [dostęp 2026-03-31] .
1 2 3 4 5 6 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 187, 243. ISBN 978-3-642-62200-7.
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 425, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Genus: Hedeoma Pers.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2025-09-09].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-09-09] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-09-09] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Hedeoma Pers., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-09-09] .

[ing-4] Hedeoma Pers.. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-09-09].

[rios-5] 1 2 PerlaP. Velázquez-Ríos PerlaP., Jesús GuadalupeJ.G. González-Gallegos Jesús GuadalupeJ.G., María del RosarioM.R. García-Peña María del RosarioM.R., Taxonomic revision and distribution analysis of Hedeoma (Lamiaceae) in Mexico, „Willdenowia”, 56 (1), 2026, s. 63-127, DOI: 10.3372/wi.56.03 [dostęp 2026-03-31] .

[kubitzki-6] 1 2 3 4 5 6 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 187, 243. ISBN 978-3-642-62200-7.

[mabb-7] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 425, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[grin-8] Genus: Hedeoma Pers.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2025-09-09].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]