Helena Reutt-Tymieniecka
 Reutt-Tymieniecka pomiędzy 1927 a 1939 rokiem | |
| Data i miejsce urodzenia |
31 grudnia 1901 |
|---|---|
| Data śmierci |
po 1958 |
| Zawód, zajęcie | |
| Miejsce zamieszkania | |
| Narodowość | |
| Pracodawca |
Polskie Radio Katowice (1927–1939), Wojewódzki Dom Kultury w Katowicach (po 1945) |
| Rodzice |
Antoni Reutt, Leonilda Czerkasówna |
| Małżeństwo |
Stefan Tymieniecki (przed 1927) |
Helena Reutt-Tymieniecka (ur. 31 grudnia 1901 w Bucharze, zm. po 1958) – polska prezenterka radiowa, śpiewaczka i aktorka, pierwsza spikerka Polskiego Radia Katowice w latach 1927–1939, a po 1945 roku związana z Wojewódzkim Domem Kultury w Katowicach.
Życiorys
Urodziła się 31 grudnia 1901 roku w Bucharze na obszarze obecnego Uzbekistanu, gdzie jej ojciec Antoni Reutt służył w armii carskiej. Jej matką była Leonilda Czerkasówna. Pochodziła z zamożnej ziemiańskiej rodziny[1][2][3]. Jako dziecko odbywała dalekie podróże: do Taszkentu, Samarkandy, a następnie przez Mandżurię i Władywostok trafiła do Japonii, Indii, Chin i Turcji. Wychowywała się i uczyła na pensji św. Katarzyny w Petersburgu. Studiowała malarstwo dekoracyjne i śpiew[1].
Po powrocie do Polski, do 1925 roku była związana z warszawską Redutą. Po przeniesieniu teatru do Wilna, przyjechała na Górny Śląsk[1]. Była zamężna z muzykiem Stefanem Tymienieckim[2], który objął stanowisko dyrektora rozgłośni Polskiego Radia w Katowicach[1]. Ona sama została pierwszą spikerką radia[4], które zaczęło działalność 4 grudnia 1927 roku[5].
W Polskim Radiu Katowice prowadziła jako „Ciocia Hela”[6][7] skrzynkę pocztową dla dzieci, która cieszyła się dużą popularnością wśród najmłodszych słuchaczy[8]. Pomysł na audycje dla dzieci zrodził się w 1928 roku[9]. W latach 30. XX wieku powstał przy rozgłośni zespół dziecięcy „Kukiełki Śląskie”, który często występował przed mikrofonem. W związku z dużym powodzeniem tych audycji w katowickim radiu zaczęto rozbudowywać program adresowany dla dzieci, wzbogacając go o słuchowiska, odczyty czy felietony o tematyce dziecięcej[8]. Audycje dla dzieci były stałym elementem katowickiej rozgłośni aż do wybuchu II wojny światowej[9].
Pomagała mężowi w redagowaniu i prowadzeniu audycji pn. La boîte aux lettres – Skrzynka francuska, skierowaną dla zagranicznych słuchaczy, prowadzoną w języku francuskim. Po raz pierwszy wyemitowano ją 22 lutego 1928 roku, a Reutt-Tymieniecką szybko zaczęto nazywać „Tante Hélène”[10].
Pod koniec 1930 roku brała udział w sesji nagraniowej trzech ludowych śląskich piosenek: „Idzie Karolka do Gogolina”, „Wczora była niedzieliczka” i „Gnała pastereczka doliną”[6][11].
W czerwcu 1932 roku przybyła do Grandson w Szwajcarii na pierwszy zjazd Katowicardów – miłośników katowickiej rozgłośni, gdzie została przyjęta z entuzjazmem[7]. W tym samym roku na zaproszenie kierownictwa stacji w Mediolanie koncertowała w tamtejszym studiu muzycznym, wykonując polskie pieśni ludowe. Została ciepło przyjęta przez słuchaczy i Luizę Rizzi Marconi[12].
Z Polskim Radiem Katowice związana była do wybuchu II wojny światowej. 2 września 1939 roku opuściła Katowice[1] i z zespołem rozgłośni wyjechała do Warszawy[13]. Po wojnie wróciła do Katowic, gdzie szkoliła instruktorów teatrów niezawodowych, zapowiadała występy artystów podczas spotkań organizowanych w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego i w kawiarni „Astoria” oraz poranków filmowych w kinie „Rialto”[14]. Pracowała m.in. w Wojewódzkim Domu Kultury w Katowicach (przed 1945 rokiem Dom Oświatowy)[13].
Już 24 czerwca 1945 roku w parku T. Kościuszki w Katowicach[15] zapowiadała występy podczas pierwszego Wielkiego Festiwalu Świetlicowego z udziałem 22 zespołów artystycznych z katowickich świetlic fabrycznych, a w lipcu tego samego roku występowała podczas koncertu z okazji rocznicy bitwy pod Grunwaldem. We wrześniu 1945 roku otworzyła studium artystyczno-wychowawcze oraz Teatr Dorotki, który korzystał z pomieszczeń Wojewódzkiego Domu Kultury. W 1946 roku zapraszała na sztukę Wędrowna menażeria, przygotowaną przez jej teatrzyk na podstawie wierszy Jana Brzechwy i Juliana Tuwima[13].
Wstąpiła do Śląskiego Klubu Literackiego w Katowicach[13]. Była autorką opowiadania Dziwny sen, opublikowanego w czasopiśmie „Naszym Dzieciom” w listopadzie 1946 roku[14][16].
W latach 50. XX wieku wyjechała do Wenezueli, gdzie w 1958 roku otrzymała obywatelstwo tego państwa[1]. Jej dalsze losy nie są znane.
Upamiętnienie
W ramach obchodów 80. jubileuszu Polskiego Radia Katowice, 4 grudnia 2007 roku jej imię otrzymało studio emisyjne (A-2) w siedzibie rozgłośni przy ulicy J. Ligonia 29 w Katowicach[17][18]. W tym samym roku jej wizerunek pojawił się na okolicznościowej kartce pocztowej, a w Urzędzie Pocztowym Katowice 1 stosowano okolicznościowy datownik, na którym także została ona uwieczniona[19].
14 grudnia 2024 roku z Rynku w Katowicach odbył się spacer, podczas którego opowiadano historię zasłużonych dla historii Katowic kobiet, w tym Heleny Reutt-Tymienieckiej[20].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 Grzonka 2012 ↓, s. 16.
- 1 2 Reutt Tymieniecka Helena, [w:] Internetowy słownik biograficzny artystów scen polskich [online], janek.czarnieckiego.pl, 16 maja 2018 [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- ↑ Helena Reutt Tymieniecka [online], janeklechicki.jimdofree.com [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- ↑ Łabus 1998 ↓, s. 92.
- ↑ Gierula 2012 ↓, s. 261.
- 1 2 Pieńkowski 2025 ↓, s. 71.
- 1 2 Henryk Berezowski, Stacja Katowice [online], radioretro.pl [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- 1 2 Gierula 2012 ↓, s. 264.
- 1 2 Grzonka 2012 ↓, s. 32.
- ↑ Grzonka 2012 ↓, s. 9.
- ↑ Helena Reutt‑Tymieniecka [online], staremelodie.pl [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- ↑ Grzonka 2012 ↓, s. 23.
- 1 2 3 4 Pawłowicz 2022 ↓, s. 278.
- 1 2 Pawłowicz 2022 ↓, s. 277.
- ↑ Wielki festival świetlicowy, „Czyn Młodych”, 1 (14 (15)), Katowice: Komitet Redakcyjny Organizacji Młodzieżowych, 26 czerwca 1945, s. 4 [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- ↑ Helena Tymieniecka, Dziwny sen, „Naszym Dzieciom” (3), Dodatki do czasopisma „Wiadomości Hutnicze”, Katowice: Centralny Zarząd Przemysłu Hutniczego, listopad 1946, s. 5 [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- ↑ Marek Ciszak, My wszyscy z głosu…, „Goniec Górnośląski”, 51 (48), Chorzów: Goniec Górnośląski, 29 listopada 2007, s. 9, ISSN 0239-3301 [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- ↑ Teresa Stokłosa, Radio z tradycjami, „Wiadomości Zagłębia”, 51 (49), Sosnowiec: Wyższa Szkoła Humanitas, 4 grudnia 2007, s. 10, ISSN 0239-2860 [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- ↑ Grzonka 2012 ↓, s. 225.
- ↑ Katowice dołączą do miast, w których losy i historie (herstorie) kobiet stają się częścią oficjalnego obrazu i pamięci, [w:] Polskie Radio Katowice [online], www.radio.katowice.pl, 13 grudnia 2024 [dostęp 2025-09-28] (pol.).
Bibliografia
- Marian Gierula, Radio Katowice – historia i współczesność, [w:] Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 260–271, ISBN 978-83-87727-29-1 (pol.).
- Henryk Grzonka, Polskie Radio Katowice 1927–2012, Katowice: Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Katowicach Radio Katowice, 2012, ISBN 978-83-915545-8-6 (pol.).
- Eugeniusz Łabus, Z Katowic w świat, „Książnica Śląska”, t. 26, Katowice: Biblioteka Śląska, 1998, s. 92–98, ISSN 0208-5798 [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- Weronika Pawłowicz, W stu pokojach i salach tętni życie od rana do wieczora. Wojewódzki Dom Kultury w Katowicach i jego działalność w latach 1945–1950 na fotografiach ze zbiorów Biblioteki Śląskiej, „Książnica Śląska”, t. 34, Katowice: Biblioteka Śląska, 2022, s. 269–306, ISSN 0208-5798 [dostęp 2025-09-28] (pol.).
- Michał Pieńkowski, Początki fonografii w Katowicach, „Książnica Śląska”, t. 40, Katowice: Biblioteka Śląska, 2025, s. 69–84, ISSN 0208-5798 [dostęp 2025-09-28] (pol.).