Kinoteatr Rialto

Początki obecnego kinoteatru „Rialto” wiążą się z osobą katowickiego mistrza budowlanego Martina Tichauera, który wybudował dla Juliusa Eckericha otwarte 25 grudnia 1909 roku kino „Colosseum” (później w jego miejscu powstało kino „Światowid”)^[1][2]. 7 listopada 1912 roku Tichauer zarejestrował spółkę kinematograficzną, której celem było wybudowanie dużego kina, a w spółce tej znalazł się także katowicki kupiec Berthold Kochmann, właściciel parceli przy obecnej ulicy św. Jana^[3][4]. Gmach został wzniesiony jeszcze w tym samym roku^[5].

Kino „Kammerlichtspiele” zostało otwarte 15 stycznia 1913 roku, a promowano je w gazetach jako „największy i najwytworniejszy kinematograf na Śląsku”^[6][5]. Mieściła się w nim sala projekcyjna na 800 miejsc, podium na dwudziestoosobową orkiestrę, a na piętrze – palarnia cygar, winiarnia i piwiarnia^[7][6]. Kino grało wówczas wyłącznie filmy premierowe^[8], a obok niego organizowano plenerowe pokazy filmów^[3].

W 1928 roku pod wpływem sanacyjnej kampanii nawołującej do usuwania języka niemieckiego z życia publicznego placówkę przemianowano na „Rialto”^[6]. Jeszcze w tym samym roku, w sąsiedztwie „Rialta” przy ulicy Plebiscytowej 3 otwarto konkurencyjne kino „Capitol”^[6].

Pierwszą modernizację kina „Rialto” ukończono w 1930 roku. Przebudowano fasadę obiektu – wówczas to napis Kammerlichtspiele na naczółku budynku zastąpiono napisem Rialto. Zwiększono także wtedy liczbę miejsc do 1050, a obiekt wyposażono w aparaturę dźwiękową^[9]. Dzięki niej 17 grudnia 1929 roku zaprezentowano pierwszy pokaz filmu dźwiękowego w polskiej części Górnego Śląska (wyświetlono wówczas film pt. Śpiewający błazen)^[10][5].

W 1938 roku ówcześni dzierżawcy kina – Jerzy Kunstliger z Katowic, dr Menasse Katz z Krakowa i dr Leopold Glesner z Warszawy – zmienili nazwę obiektu na „Słońce”, chcąc uniknąć płacenia zaległych kwot Urzędowi Skarbowemu^[9].

W latach 1939–1945, w okresie niemieckiej okupacji kino przemianowano na „UFA – Theater Rialto”. W tym czasie repertuar był dość różnorodny – wyświetlano filmy fabularne, komedie i musicale. Kino było także elementem propagandy III Rzeszy – seanse poprzedzano projekcjami niemieckich kronik wojennych (Die Deutsche Wochenschau). Do kina wstęp mieli wyłącznie Niemcy i volksdeutsche^[7].

Kino wznowiło działalność w 1945 roku, jednocześnie przywracając mu nazwę „Rialto”. Znalazło się ono pod zarządem państwowym – w lutym 1945 roku uruchomiono Okręgowy Wydział Kinofikacji w Katowicach zajmujący się zarządzaniem kinami na terenie województwa śląskiego^[11].

W latach 50. XX wieku „Rialto” przeszło ponowną przebudowę. Fasadę obłożono czarnym szkłem, a nad wejściem zamontowano neon. 29 kwietnia 1959 roku otwarcie odnowionego kina uświetniła premiera pierwszego polskiego westernu pt. Rancho Texas w reżyserii Wadima Berestowskiego^[9].

W okresie Polski Ludowej, przez długi czas „Rialto” i „Zorza” pozostawały najbardziej prestiżowymi kinami w Katowicach jako kina premierowe^[11]. W „Rialcie” odbywały się wydarzenia z cyklu Konfrontacje Filmowe czy Przegląd Filmów Radzieckich^[8].

Na początku XXI wieku Instytucja Filmowa „Silesia Film” rozpoczęła modernizację trzech katowickich kin: „Światowida”, „Rialta” i „Kosmosu”^[12]. Prace przy „Rialcie” trwały w latach 2004–2005, w ramach których przywrócono wygląd fasady z lat międzywojennych, przebudowano ekran i scenę, a także wyremontowano wnętrza^[9][13]. Otwarte we wrześniu 2005 roku „Rialto” stało się wielofunkcyjnym kinoteatrem, z dominującą funkcją kinową^[12].

W październiku 2006 roku „Rialto” zostało włączone do Sieci Kin Studyjnych i Lokalnych^[4]. Pod koniec 2012 roku zmodernizowano kinotechnikę, co obejmowało przebudowę kabiny projekcyjnej, instalację cyfrowego projektora 4K oraz montaż srebrnego ekranu Halkness Hall^[4]. W styczniu 2013 roku kino obchodziło swoje stulecie, w ramach których miała miejsce wystawa starych zdjęć „Rialta” oraz premiera filmu o jego historii Teatr niknących obrazów w reżyserii Dagmary Drzazgi^[9].

W 2019 roku ukończono kolejne prace modernizacyjne kinoteatru, w ramach których odnowiono wnętrza obiektu – m.in. zmieniono kolorystykę foyer (na ścianach nałożono tapetę w stylu art déco) i odświeżono salę główną^[14].