Henryk Kuna
 Henryk Kuna obok swojej rzeźby Jutrzenka | |
| Data i miejsce urodzenia |
6 listopada 1879 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
17 grudnia 1945 |
| Narodowość | |
| Dziedzina sztuki | |
| Odznaczenia | |
   | |
Henryk Kuna (ur. 6 listopada 1879 w Warszawie, zm. 17 grudnia 1945 w Toruniu) – polski rzeźbiarz żydowskiego pochodzenia, malarz, nauczyciel akademicki, w latach 1932–1939 profesor Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, członek założyciel Stowarzyszenia Artystów Polskich „Rytm” (1921).
Życiorys
Syn Adama i Leonii z Bywalskich. Początkowo kształcił się na rabina w Grójcu i Ciechanowie. Około 1900 rozpoczął naukę rzeźby w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w pracowni Piusa Welońskiego, a następnie w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Konstantego Laszczki.
W 1912 ożenił się z aktorką Stefanią Ewą Krauze (1889–1963) i w związku z tym przyjął chrzest.
Był jednym z założycieli i członków nieformalnego Stowarzyszenia Artystów Polskich Rytm, które istniało w latach 1922–1932.
Wziął udział w paryskiej wystawie art déco w 1925[1]. Jedna z jego rzeźb – Rytm, z cyklu powstającego na przestrzeni kilku lat, datowana na 1925, od 1929 znajduje się w parku Skaryszewskim w Warszawie[2].
W 1931 wygrał kolejny (piąty już od 1925) konkurs na pomnik Adama Mickiewicza w Wilnie. Według koncepcji Kuny, pomnik poety w szacie pielgrzyma, stał na cokole nawiązującym do figury Światowida, którego ściany zdobić miały płaskorzeźby ze scenami z Dziadów. Podobnie jak poprzednie koncepcje, projekt Kuny wzbudził kontrowersje (krytykował go m.in. Konstanty Ildefons Gałczyński), jednak był on realizowany. Prace przerwał wybuch II wojny światowej, którą przetrwało tylko 7 płaskorzeźb. W 1996 sześć z nich umieszczono obok pomnika Mickiewicza autorstwa Gediminasa Jokubonisa z 1984. Siódma płyta znalazła się początkowo w Muzeum Narodowym w Warszawie, a od 1995 jest ustawiona w parku w Radziejowicach[3].
W 1937 przy Viale Maresciallo Pilsudski w Rzymie odsłonięto popiersie marszałka Piłsudskiego jego autorstwa[4]. W 1938 w parku Praskim w Warszawie odsłonięto pomnik Elizy Orzeszkowej [5].
Od 1936 profesor rzeźby na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Przeżył II wojnę światową ukrywając się po „aryjskiej” stronie, m.in. w budynku SBM „Nowe Domostwo” przy ul. Czerwonego Krzyża 21/23 (obecnie ul. Jaracza 3)[6]. W 1945 został mianowany profesorem rzeźby na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, ale zmarł przed objęciem stanowiska. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Św. Jerzego w Toruniu, w 1951 ekshumowany i złożony na cmentarzu Stare Powązki w Warszawie (Aleja Zasłużonych-1-49)[7].
Jest jednym z bohaterów powieści Jana Parandowskiego Księżyc nad Świdrem.
Twórczość
Na początku swojej drogi twórczej nawiązywał do sztuki Auguste’a Rodina, podobnie jak jego nauczyciel Konstanty Laszczka. Z tego okresu pochodzi rzeźba Irydion (1906) cechująca się szkicowością i bogatą fakturą. W latach 20. zrezygnował z impresjonistycznej stylistyki i pod wpływem Aristide Maillola i podobnych artystów zbliżył się do nurtu nowego klasycyzmu. Zaczął czerpać ze sztuki dawnej operując dużymi gładkimi powierzchniami i dbając o klarowność kompozycji. W tym czasie zaangażował się w działalność stowarzyszenia „Rytm”.
W latach 30. zajmował się głównie rzeźbą portretową i monumentalną (pomnik Adama Mickiewicza). W czasie II wojny światowej tworzył akwarele, często o tematyce martyrologicznej.
Odznaczenia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (8 listopada 1930)[8],
- Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935)[9],
- Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja, 1925).
Galeria
Portret Henryka Kuny pędzla Romana Kramsztyka (ok. 1917)
Rzeźba Rytm (1925) w parku Skaryszewskim w Warszawie
Rzeźba Trzy Marie w Galerii Rzeźby Polskiej w Starej Oranżerii w Łazienkach Królewskich w Warszawie
Fragment niezrealizowanego pomnika Mickiewicza w parku pałacowym w Radziejowicach
Przypisy
- ↑ Henryk Kuna, „Rytm” 08.02.2024 https://culture.pl/pl/dzielo/henryk-kuna-rytm
- ↑ Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 254. ISBN 83-88973-59-2.
- ↑ Tomasz Krzywicki: Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie. Przewodnik. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006, s. 248–250. ISBN 978-83-89188-51-9.
- ↑ Spotkania z zabytkami nr 10/1982, s. 47, wyd. Ośrodek Dokumentacji Zabytków.
- ↑ Wiesław Głębocki: Warszawskie pomniki. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, s. 73. ISBN 83-7005-211-8.
- ↑ Adam Piechowski: Losy spółdzielni mieszkaniowych w Warszawie w latach okupacji niemieckiej. Warszawa: Spółdzielczy Instytut Wydawniczy, 1992, s. 105, 177. ISBN 83-209-0837-X.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: HENRYK KUNA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2019-12-10].
- ↑ M.P. z 1930 r. Nr 260, poz. 352 (ISAP) „za zasługi na polu sztuki”.
- ↑ M.P. z 1935 r. nr 257, poz. 305 „za wybitne zasługi dla polskiej sztuki wogóle”.
Linki zewnętrzne
- Henryk Kuna, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-21].