Heulandyt
 Heulandyt-(Ca) z kamieniołomu Burger’s, Paterson, hrabstwo Passaic, New Jersey, Stany Zjednoczone (13,1 × 9,5 × 4,7 cm) | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny |
uwodniony glinokrzemian wapnia |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa | |
| Przełam | |
| Łupliwość | |
| Pokrój kryształu |
tabliczkowy, słupkowy[1][2], krótkosłupkowy, cienkotabliczkowy, grubotabliczkowy[3] |
| Układ krystalograficzny | |
| Właściwości mechaniczne | |
| Gęstość | |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
biała, szara, żółta, czerwona, pomarańczowa, brązowa, zielona, czarna, różowa niekiedy bezbarwny[1][2][3], brunatna |
| Rysa | |
| Połysk | |
Heulandyt – minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy zeolitów[4]. Należy do grupy minerałów rzadkich[4].
Nazwa pochodzi od nazwiska niemieckiego kolekcjonera i handlarza minerałów, mieszkającego w Anglii J.H. Heulanda (1778–1856)[1][4].
Właściwości
Krystalizuje w układzie jednoskośnym. Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym i słupkowym; narosłe[2]. Tworzy zbliźniaczenia[1]. Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych, masywnych, blaszkowych, łuseczkowych[2] i promienistych[1]. Jest kruchy, przezroczysty do przeświecającego[1]. Jego odmianą jest klinoptylolit[4]. Posiada szklisty połysk i białą rysę. Łatwo rozpuszcza się w kwasie solnym[2].
Występowanie
Minerał powstaje w wyniku działalności roztworów hydrotermalnych[4]. Występuje najczęściej w pęcherzach pogazowych i szczelinach skał wulkanicznych[3] (w bazaltach, andezytach, diabazach, melafirach)[1][4] i metamorficznych[2], także w druzach pegmatytowych[3][4]; rzadziej w żyłach kruszconośnych[2][3]. Spotykany jako produkt rekrystalizacji szkliw i tufów wulkanicznych[1]. Współwystępuje z datolitem, zeolitami (skolecyt, chabazyt, stilbit), apofyllitem, epidotem, pektolitem, kwarcem, kalcytem[1][2][4].
Miejsce występowania
Na świecie Islandia, Indie, USA (New Jersey), Austria, Norwegia, Włochy, Szwajcaria, Niemcy, Wielka Brytania, Rumunia, Brazylia[2][4].
W Polsce spotykany jest na Dolnym Śląsku[2] w Karkonoszach (Kowary, Szklarska Poręba), w Górach Izerskich na Izerskich Garbach, Rudawach Janowickich, Kotlinie Kłodzkiej, okolicach Wałbrzycha i Strzegomia oraz w Rudnie i Regulicach w Małopolsce[1][4]. Znaleziony także w Tatrach[4].
Zastosowanie[1]
- ma znaczenie naukowe;
- wzbudza zainteresowanie kolekcjonerów;
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Eligiusz Szełęg, Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 292, ISBN 978-83-7073-816-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 1 stycznia 2003, s. 58, ISBN 978-83-7020-313-9.
- 1 2 3 4 5 6 7 Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 244, ISBN 978-83-7073-816-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 177, ISBN 978-83-8293-231-7.
Bibliografia
- Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne, „Horyzont” 2002 r.
- W. Schumann: Minerały świata, O. Wyd. „Alma – Press” 2003 r.
- J. Bauer: Przewodnik Skały i minerały, Wyd. Multico 1997 r.
Linki zewnętrzne
- (ang.) Artykuły na portalu WebMineral: Heulandyt-(Ca), Heulandyt-(Sr), Heulandyt-(K), Heulandyt-(Na), Heulandyt-(Ba).