Hylogomphus

	Hylogomphus
	Needham, Westfall & May, 2000
	; Hylogomphus geminatus
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Podgromada	uskrzydlone
Rząd	ważki
Infrarząd	ważki różnoskrzydłe
Nadrodzina	Gomphoidea
Rodzina	gadziogłówkowate
Podrodzina	Gomphinae
Plemię	Gomphini
Rodzaj	Hylogomphus
	Typ nomenklatoryczny
	Gomphus adelphus Selys, 1858
Synonimy
	Hylogomphus Needham, 1951 (nomen nudum); Gomphus (Hylogomphus) Needham, Westfall & May, 2000;
	Hylogomphus Needham, 1951 (nomen nudum); Gomphus (Hylogomphus) Needham, Westfall & May, 2000;
Gatunki
	6 gatunków – zobacz opis w tekście
	6 gatunków – zobacz opis w tekście

Hylogomphus – rodzaj ważek z rodziny gadziogłówkowatych (Gomphidae)^[1].

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej – w Kanadzie i USA^[4].

Morfologia

Ważki te są większe niż większość gatunków Phanogomphus, ale mniejsze niż Gomphurus. Dorosłe osobniki są jaskrawo ubarwione z zielonkawożółtym tułowiem i w większości czarniawym odwłokiem. Larwy są podobne do Gomphurus, ale mniejsze i nie mają bruzdy śródgrzbietowej na środkowych segmentach odwłoka^[5].

Systematyka

Takson Hylogomphus wprowadził w 1951 roku amerykański entomolog James George Needham^[6]^[7]. Autor nie przedstawił jednak diagnozy, wzmiankując tylko, że należą tu cztery gatunki z grupy brevis^[a], ale nie podał żadnych nazw^[6]. W 1955 roku Needham i Minter Jackson Westfall opisali Hylogomphus jako podrodzaj rodzaju Gomphus, nie wskazali jednak gatunku typowego^[8]^[9], zatem i ten opis nie spełnia zasad Międzynarodowego kodeksu nomenklatury zoologicznej^[2]^[5]. Prawidłowo podrodzaj Hylogomphus został wprowadzony dopiero w 2000 roku w książce Needhama^[b], Westfalla i Maya^[2]^[5]^[8]. Na gatunek typowy wyznaczono Gomphus adelphus, którego opisał Edmond de Sélys Longchamps w 1858 roku^[2]^[8]. I choć Hylogomphus bywał przez niektórych autorów traktowany jako rodzaj^[7], jego status rodzaju potwierdziły dopiero badania filogenetyki molekularnej, których wyniki opublikowano w 2017 roku^[10]. Obecnie do rodzaju zaliczanych jest sześć gatunków^[1].

Etymologia

Hylogomphus: gr. ὕλη hylē „zadrzewienie, las”^[8]^[11]; rodzaj Gomphus, gr. γόμφος gomphos „śruba używana w budownictwie okrętowym lub do innych celów”^[8]^[12].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[1]:

Hylogomphus abbreviatus (Hagen in Selys, 1878)
Hylogomphus adelphus (Selys, 1858)
Hylogomphus apomyius (Donnelly, 1966)
Hylogomphus geminatus (Carle, 1979)
Hylogomphus parvidens (Currie, 1917)
Hylogomphus viridifrons (Hine, 1901)

Uwagi

↑ Gomphus brevis Hagen in Selys, 1878 został zsynonimizowany z Hylogomphus adelphus^[1].
↑ Needham zmarł w 1957 roku.

Przypisy

1 2 3 4 5 Paulson, D., Schorr, M., Abbott, J., Bota-Sierra, C., Deliry, C., Dijkstra, K.-D. & Lozano, F. (koordynatorzy), World Odonata List [online], OdonataCentral, University of Alabama, 2025 [dostęp 2025-10-22] (ang.).
1 2 3 4 James GeorgeJ.G. Needham James GeorgeJ.G., Minter JacksonM.J. Westfall Minter JacksonM.J., Michael L.M.L. May Michael L.M.L., Dragonflies of North America, Scientific Publishers, 2000, s. 333, 341, ISBN 0-945417-94-2 (ang.).
↑ Rosser W.R.W. Garrison Rosser W.R.W., NataliaN. von Ellenrieder NataliaN., Jerry A.J.A. Louton Jerry A.J.A., Dragonfly Genera of the New World: An illustrated and annotated key to the Anisoptera, Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2006, s. 106–107, ISBN 0-8018-8446-2 (ang.).
↑ wynik wyszukiwania: Hylogomphus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2025-10-22] (ang.).
1 2 3 E.E. Bright E.E., Hylogomphus (Gomphidae) (Part of Common Clubtails) of Michigan - Identification, [w:] Aquatic Insects of Michigan [online] [dostęp 2025-10-22] (ang.).
1 2 J.G.J.G. Needham J.G.J.G., Prodrome for a Manual of the Dragonflies of North America, with Extended Comments on Wing Venation Systems, „Transactions of the American Entomological Society”, 77 (1), 1951, s. 23, JSTOR: 25077625 (ang.).
1 2 Henrik Steinmann: World Catalogue of Odonata Vol. II Anisoptera. Nowy Jork, Berlin: Walter de Gruyter, 1997, s. 125, seria: Animal Kingdom: A Compilation and Characterization of Recent Animal Groups.
1 2 3 4 5 HeinrichH. Fliedner HeinrichH., IanI. Endersby IanI., The Scientific Names of North American Dragonflies, Montmorency, Victoria, Australia: Busybird Publishing, 2019, s. 163, ISBN 978-1-925949-08-7 (ang.).
↑ James GeorgeJ.G. Needham James GeorgeJ.G., Minter JacksonM.J. Westfall Minter JacksonM.J., A Manual of the Dragonflies of North America (Anisoptera), University of California Press, 1955, s. 224 (ang.).
↑ Jessica L.J.L. Ware Jessica L.J.L., ErikE. Pilgrim ErikE., Michael L.M.L. May Michael L.M.L., Thomas W.T.W. Donnelly Thomas W.T.W., KennethK. Tennessen KennethK., Phylogenetic relationships of North American Gomphidae and their close relatives, „Systematic Entomology”, 42 (2), 2017, s. 347–358, DOI: 10.1111/syen.12218, PMID: 30147221, PMCID: PMC6104399 (ang.).
↑ Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 121, OCLC 11069271 (ang.).
↑ Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 112, OCLC 11069271 (ang.).

[8] Gomphus brevis Hagen in Selys, 1878 został zsynonimizowany z Hylogomphus adelphus^[1].

[11] Needham zmarł w 1957 roku.

[wol-1] 1 2 3 4 5 Paulson, D., Schorr, M., Abbott, J., Bota-Sierra, C., Deliry, C., Dijkstra, K.-D. & Lozano, F. (koordynatorzy), World Odonata List [online], OdonataCentral, University of Alabama, 2025 [dostęp 2025-10-22] (ang.).

[Needham2000-2] 1 2 3 4 James GeorgeJ.G. Needham James GeorgeJ.G., Minter JacksonM.J. Westfall Minter JacksonM.J., Michael L.M.L. May Michael L.M.L., Dragonflies of North America, Scientific Publishers, 2000, s. 333, 341, ISBN 0-945417-94-2 (ang.).

[Garrison-3] Rosser W.R.W. Garrison Rosser W.R.W., NataliaN. von Ellenrieder NataliaN., Jerry A.J.A. Louton Jerry A.J.A., Dragonfly Genera of the New World: An illustrated and annotated key to the Anisoptera, Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2006, s. 106–107, ISBN 0-8018-8446-2 (ang.).

[iucn-4] wynik wyszukiwania: Hylogomphus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2025-10-22] (ang.).

[Michigan-5] 1 2 3 E.E. Bright E.E., Hylogomphus (Gomphidae) (Part of Common Clubtails) of Michigan - Identification, [w:] Aquatic Insects of Michigan [online] [dostęp 2025-10-22] (ang.).

[Needham1951-6] 1 2 J.G.J.G. Needham J.G.J.G., Prodrome for a Manual of the Dragonflies of North America, with Extended Comments on Wing Venation Systems, „Transactions of the American Entomological Society”, 77 (1), 1951, s. 23, JSTOR: 25077625 (ang.).

[Steinmann-7] 1 2 Henrik Steinmann: World Catalogue of Odonata Vol. II Anisoptera. Nowy Jork, Berlin: Walter de Gruyter, 1997, s. 125, seria: Animal Kingdom: A Compilation and Characterization of Recent Animal Groups.

[Fliedner-9] 1 2 3 4 5 HeinrichH. Fliedner HeinrichH., IanI. Endersby IanI., The Scientific Names of North American Dragonflies, Montmorency, Victoria, Australia: Busybird Publishing, 2019, s. 163, ISBN 978-1-925949-08-7 (ang.).

[Needham1955-10] James GeorgeJ.G. Needham James GeorgeJ.G., Minter JacksonM.J. Westfall Minter JacksonM.J., A Manual of the Dragonflies of North America (Anisoptera), University of California Press, 1955, s. 224 (ang.).

[Ware-12] Jessica L.J.L. Ware Jessica L.J.L., ErikE. Pilgrim ErikE., Michael L.M.L. May Michael L.M.L., Thomas W.T.W. Donnelly Thomas W.T.W., KennethK. Tennessen KennethK., Phylogenetic relationships of North American Gomphidae and their close relatives, „Systematic Entomology”, 42 (2), 2017, s. 347–358, DOI: 10.1111/syen.12218, PMID: 30147221, PMCID: PMC6104399 (ang.).

[Jaeger-13] Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 121, OCLC 11069271 (ang.).

[Jaeger2-14] Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 112, OCLC 11069271 (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[a]

[8]

[9]

[b]

[10]

[11]

[12]