II bitwa pod Villmergen

II bitwa pod Villmergen

Czas	25 lipca 1712
Miejsce	Villmergen
Terytorium	Szwajcaria
Przyczyna	reformacja
Wynik	przegrana katolików
Strony konfliktu
protestanci katolicy
brak współrzędnych

II bitwa pod Villmergen – starcie zbrojne, które miało miejsce 25 lipca 1712 roku i będące częścią tzw. drugiej wojny willmergskiej^[1]. Starcie to stanowiło kulminację napięć wyznaniowych między protestantami a katolikami, utrzymujących się od czasu pierwszej wojny willmergskiej w połowie XVII wieku w Szwajcarii^[2]. Bitwa rozegrała się między siłami kantonów protestanckich, głównie Berna i Zurychu, a wojskami kantonów katolickich i zakończyła się decydującą klęską tych ostatnich^[3].

Zakończenie pierwszej wojny willmergskiej 7 marca 1656 roku nie doprowadziło do trwałej stabilizacji stosunków wyznaniowych w Szwajcarii^[3]. Sprzeczności między kantonami katolickimi i protestanckimi miały charakter trwały i były pogłębiane przez wyraźne dysproporcje ekonomiczne^[3]. Regiony protestanckie dysponowały lepiej rozwiniętym przemysłem, urodzajniejszymi gruntami oraz sprawniej funkcjonującym rolnictwem, natomiast kantony katolickie cechowało ubóstwo oraz niedobory żywności, co zmuszało ich mieszkańców do podejmowania sezonowej pracy w kantonach protestanckich. Czynniki te, w połączeniu z ciągłymi konfliktami religijnymi, utrzymywały obie wspólnoty w stanie permanentnego napięcia^[3].

Bezpośrednim czynnikiem zaostrzającym sytuację były plany kantonu Schwyz budowy drogi z Wattwil do Uznach. Przedsięwzięcie to, realizowane przy udziale opata klasztoru w Sankt Gallen, który zmuszał ludność podległych mu terenów do robót przymusowych, spotkało się ze sprzeciwem Zurychu, gdyż inwestycja zagrażała jego połączeniu komunikacyjnemu z Glarus. Wieloletni spór zakończył się w 1712 roku wybuchem nowego konfliktu zbrojnego^[3].

W maju 1712 roku wojska berneńsko-zuryskie przeszły do ofensywy przeciwko kantonom katolickim. Dowództwo protestanckie, realizując wcześniej przygotowany plan, szybko przejęło inicjatywę, zajmując m.in. Wil, opactwo w Sankt Gallen oraz szereg mniejszych miejscowości, a następnie zmuszając do kapitulacji Baden. W tej sytuacji Lucerna i Uri zawarły 18 lipca 1712 roku pokój z Bernem i Zurychem. Odmienne stanowisko zajęły kantony Schwyz, Zug i Unterwalden, które, pod wpływem nuncjusza papieskiego, przygotowywały się do dalszej walki, zwracając się o pomoc do papieża oraz cesarza Karola VI^[4].

Wkrótce po wznowieniu działań wojennych, 20 lipca 1712 roku, wojska pięciu kantonów katolickich pokonały pod Sins oddział liczący około 1400 żołnierzy berneńskich, co przejściowo podniosło morale strony katolickiej i doprowadziło do ponownego przystąpienia Uri do wojny^[4].

25 lipca 1712 roku około 9000 żołnierzy kantonów katolickich starło się pod Villmergen z nieco mniej licznymi siłami berneńskimi. Trzon armii katolickiej stanowili chłopi, prowadzeni do ataku przez duchownych niosących krzyże. Wojska te uderzyły w tradycyjnym szyku bojowym, używając głównie broni białej, w tym halabard. Atak ten nie przyniósł jednak powodzenia i został powstrzymany przez intensywny ogień karabinowy wojsk berneńskich. Kontratak kawalerii protestanckiej doprowadził do całkowitego załamania sił katolickich i ich ucieczki z pola bitwy^[4].

Straty wojsk katolickich wyniosły około 3000 zabitych, w większości mieszkańców Lucerny. Bitwa ujawniła znaczną dysproporcję w poziomie uzbrojenia, organizacji oraz wyszkolenia wojsk obu stron^[4].

Klęska pod Villmergen złamała opór militarny kantonów katolickich. Rozpoczęte po bitwie pertraktacje pokojowe zakończyły się podpisaniem 11 sierpnia 1712 roku pokoju w Aarau. Na jego mocy kantony katolickie zrzekły się praw do Baden oraz części tzw. Wolnego Urzędu (niem. der freie Amt), co umożliwiło Bernu i Zurychowi uzyskanie bezpośredniego połączenia terytorialnego. Porozumienie wprowadzało formalne równouprawnienie obu wyznań na terenach wspólnie administrowanych^[4].

Mimo że strona katolicka postrzegała pokój jako niekorzystny, w rzeczywistości silniejsze ekonomicznie i politycznie kantony protestanckie nie uzyskały dodatkowych przywilejów. W kolejnych latach kantony katolickie izolowały się politycznie i w 1715 roku zawarły w Solurze porozumienie z Francją, oddając jej do dyspozycji oddziały najemne. Zmiana tronu we Francji uniemożliwiła jednak wykorzystanie tej sytuacji. W epoce Oświecenia Szwajcaria wkroczyła jako państwo wewnętrznie podzielone i nieskonsolidowane^[5].

• Jerzy Wojtowicz: Historia Szwajcarii. Wrocław: Zakład narodowy imienia Ossolińskich wydawnictwo, 1976. ISBN 83-04-02941-3.