Ignacy Bieniek

Ignacy Bieniek

Ignac

Ignacy Bieniek w 1963 roku
Data i miejsce urodzenia	14 maja 1925 Bystra
Data i miejsce śmierci	17 stycznia 1993 Wrocław
Narodowość	polska
Język	polski
Alma Mater	Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
Dziedzina sztuki	malarstwo, rzeźbiarstwo, rysunek, mozaika, witraż, sztuka użytkowa
Odznaczenia

Ignacy Bieniek (ur. 14 maja 1925 w Bystrej Krakowskiej, zm. 17 stycznia 1993 we Wrocławiu) – polski malarz, rzeźbiarz, rysownik, ilustrator, projektant sztuki użytkowej.

Urodził się i wychowywał w Bystrej Krakowskiej w rodzinie robotniczo-chłopskiej, jego ojciec – również Ignacy (1897–1941) – był z zawodu murarzem, matka – Franciszka z domu Golica (1909–2008) – pracowała w bielsko-bialskim przemyśle włókienniczym^[1]. Ukończył siedem klas bystrzańskiej szkoły powszechnej (do 1938), po czym kontynuował naukę gimnazjalną, tę jednak zmuszony był wkrótce przerwać. W trakcie drugiej wojny światowej przebywał na robotach przymusowych w Bardzie^[2]. Wykształcenie średnie zdobył dopiero po wojnie w II Państwowym Liceum im. św. Jacka w Krakowie (1946–1948)^[3]. Jednocześnie od 1946^[a] studiował na wydziale malarstwa krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Do jego nauczycieli należeli m.in. Jerzy Fedkowicz, Henryk Gotlib, Zbigniew Pronaszko i Zygmunt Radnicki^[4][5]. Egzamin dyplomowy złożył 16 czerwca 1952^[6].

W trakcie studiów poznał Ingeborgę Krystynę Czubę, z którą w 1948 wziął ślub^[7] i miał dwoje dzieci: Grzegorza (1958) i Urszulę (1960)^[8]. Małżeństwo to rozpadło się w 1973^[9]. Dwa lata później ożenił się ponownie, z młodszą o 25 lat Teresą Wasilewską, jednak i ten związek zakończył się po pięciu latach rozwodem^[10]. Trzecią małżonką Bieńka była od 1987 Joanna Montrymowicz, również plastyczka^[11].

Jako stażysta ASP pracował w Przedsiębiorstwie Państwowym Pracownie Konserwacji Zabytków, był zatrudniony m.in. przy renowacji kościoła św. Barbary w Mikuszowicach oraz Sanktuarium Matki Bożej Leśniowskiej. Po ukończeniu studiów zamieszkał w Boguszycach, gdzie kierował grupą konserwatorską odpowiedzialną za odkrycie i konserwację renesansowej polichromii w miejscowym kościele^[12].

W 1954, korzystając z tzw. stypendium osiedleńczego przyznawanego przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, przeprowadził się do Zielonej Góry. Był jednym z założycieli i członkiem zarządu tamtejszej delegatury (a następnie samodzielnego oddziału) Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP). Do obowiązków Bieńka należała kontrola poziomu artystycznego dekoracji umieszczanych w przestrzeni publicznej, ponadto angażował się w różne przejawy organizacji lokalnego życia kulturalnego i prowadził zajęcia kół plastycznych przy domach kultury^[13]. Przy wschowskim Powiatowym Domu Kultury kierował Kołem Plastyków Amatorów, do którego należał nastoletni wówczas Eugeniusz Get-Stankiewicz^[14].

W 1960, dwa lata po narodzinach pierwszego dziecka i w związku z trudną sytuacją mieszkaniową, zdecydował się na powrót w rodzinne strony, gdzie otrzymał etat plastyka zakładowego z Zakładach Przemysłu Wełnianego im. Józefa Niedzielskiego w Bielsku-Białej, znanych od lat 70. XX wieku pod nazwą „Welux”. Zadaniem Bieńka było projektowanie wewnętrznego i zewnętrznego wystroju obiektów wchodzących w skład rozbudowującego się zakładu (hal fabrycznych, budynków biurowych, domów wczasowych itd.) oraz aranżacja ich otoczenia, jak również nadzór artystyczny nad powstającymi w zakładzie afiszami, plakatami, tablicami informacyjnymi i propagandowymi czy innymi realizacjami plastycznymi. Pracował również jako desenator, tzn. uczestniczył w projektowaniu nowych kompozycji włókien i ich splotów oraz we wdrażaniu nowej kolorystyki materiałów^[15]. Przyjmuje się, że późniejszy „Welux” był pierwszym w PRL przedsiębiorstwem, które dysponowało etatowym plastykiem^[5][16][17]. Z tym zakładem Bieniek pozostał związany przez ponad dwie dekady z krótką przerwą w latach 1973–1975, gdy pracował na analogicznym stanowisku w Zakładach Przemysłu Wełnianego „Kentex” w Kętach^[18].

Z bielsko-bialskim okresem życia Bieńka wiąże się jego zaangażowanie w grupie artystycznej „Beskid”. Założył ją wspólnie z Janem Grabowskim, Michałem Kwaśnym, Kazimierzem Kopczyńskim i Janem Zipperem w 1961, sześć lat później dołączył również Zenobiusz Zwolski. Grupa zorganizowała kilkadziesiąt wspólnych wystaw (jakkolwiek nie formułowała żadnego konkretnego programu ideowo-artystycznego, połączona raczej zainteresowaniami członków niż wspólnym stylem), angażowała się ponadto bardzo aktywnie w animowanie lokalnego życia kulturalnego i popularyzację sztuki^[19][5], opierając się na ideałach „uspołecznienia sztuki jako zobowiązania wobec społeczeństwa, któremu należy wskazać alternatywę wobec zalewu tandetnej kultury masowej”^[20]. Owocem szczególnie zażyłej współpracy z Janem Grabowskim było zaistnienie również nieformalnego odłamu tej grupy pod nazwą „Grabie”^[21].

W 1982 Bieniek odszedł z pracy w „Weluksie”, otrzymując po długotrwałej chorobie rentę inwalidzką^[22]. W 1987 przeprowadził się do Wrocławia, by zamieszkać ze swoją pochodzącą stamtąd trzecią żoną^[11]. Zmarł w wieku 68 lat na nowotwór. Jest pochowany na wrocławskim cmentarzu Świętej Rodziny^[23].

Bieniek określany jest jako artysta wszechstronny, który odnajdywał się w bardzo wielu technikach. Stworzony przez Krzysztofa Gronia na potrzeby wydanej w 2011 monografii biograficznej katalog jego dzieł obejmuje 426 pozycji, w tym 255 obrazów olejnych, 44 rysunki i szkice, 27 grafik, 25 pasteli, 37 akwareli oraz 38 prac innego typu – rzeźb z drewna i gipsu, witraży, gwaszy, akryli, temper^[24]. Dominuje w nich tematyka pejzażowa oraz portrety, bardzo często wykorzystywane przez Bieńka motywy wywodzą się z plenerów regionu beskidzkiego^[25], jakkolwiek ogólnie rzecz biorąc „zakres tematyczny jego prac był bardzo szeroki, łatwiej powiedzieć, czego nie malował niż odwrotnie”^[26]. Poruszał się „między mniejszą lub większą dozą pierwiastka abstrakcyjnego a przekazem mniej lub bardziej figuratywnym. Nie namalował jednak nigdy dzieła nieprzedstawiającego, tak jak nigdy nie tworzył prac naturalistycznych”^[5]. Groń zaznaczył przy tym, że w jego katalogu zawarta została jedynie niewielka część całej twórczości Bieńka mogącej obejmować w sumie nawet kilkanaście tysięcy dzieł, w dużej mierze już zniszczonych lub zaginionych^[24]. Do takich zaliczają się chociażby elementy wystroju (metaloplastyki, mozaiki, plafony, witraże itd.) rozebranych bądź całkowicie dziś przekształconych obiektów dawnego „Weluxu” i „Kentexu”, jak również prace świadomie tworzone jako tymczasowe i niszczone przez samego Bieńka w ramach happeningów artystycznych. Twórczość Bieńka obejmowała również projekty medali okolicznościowych oraz ilustracje książek (Fakty i ludzie Tadeusza Kajana, Dymy wyższe nad dęby Tadeusza Jasińskiego) i czasopism („Kalendarz Beskidzki”)^[27][20]. Artysta często eksperymentował z łączeniem różnych technik, przykładem może być „arachna” polegająca na przyklejaniu różnokolorowych włókien na przygotowane wcześniej podłoże; w taki sposób tworzył liczne dekoracje dla urzędów państwowych i instytucji kulturalnych^[28].

Pięćdziesiąt prac Bieńka znajduje się w posiadaniu Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej, z czego dwa – Polowanie na człowieka alias Kozice (1962) oraz Port jachtowy Gdyni (1961) – są wystawione w ramach ekspozycji stałej. Ponadto w przestrzeni publicznej Bielska-Białej zachowały się (stan na rok 2025)^[29]:

• mozaika zdobiąca pierwotnie tylną ścianę dziewiarni „Weluxu” z połowy lat 70. XX wieku (adres: Kustronia 63, ściana od ulicy Partyzantów), w 2018 została wkomponowana w nowopowstały w tym miejscu budynek salonu meblowego Mera i w kolejnych latach gruntownie odrestaurowana
• medaliony z wizerunkami strażaków poległych przy gaszeniu pożaru rafinerii w Czechowicach-Dziedzicach na poświęconym im pomniku z roku 1972 (przy wejściu na kampus UBB od ulicy Willowej)
• malowidło naścienne oraz krata ozdobna w budynku przychodni „Welux” (Krasińskiego 30) powstałe przy okazji przebudowy obiektu w roku 1970

• 
  Fragment mozaiki przy ulicy Partyzantów
• 
  Medaliony na pomniku poległych strażaków
• 
  Fragment malowidła naściennego w przychodni „Welux”
• 
  Krata ozdobna w przychodni „Welux”

Jako opus magnum Bieńka określana jest wielkogabarytowa mozaika, która pokrywała całą ścianę jednej z hal fabrycznych „Weluxu” w Bielsku-Białej przy ulicy Leszczyńskiej. Powstawała w latach 1966–1968, miała 76 m długości i 8 m wysokości, składała się z 86 pól nawiązujących swoją tematyką do obchodów tysiąclecia państwa polskiego oraz siedemsetlecia miasta – poszczególne sceny przedstawiały na przykład nadanie statutów cechowych bielskim sukiennikom czy bitwy drugiej wojny światowej. Do jej stworzenia artysta wykorzystał cement, piasek, szkło, ceramikę, metal, gruz, a także gotowe przedmioty. Pomimo planów przewidujących wkomponowanie dzieła w nowy obiekt handlowy mający powstać w miejscu wyburzanych zabudowań pofabrycznych (Gemini Park Bielsko-Biała), 21 listopada 2000 w trakcie prac rozbiórkowych mozaika została wskutek samowoli budowlanej bezpowrotnie zniszczona. Wydarzenie to jest często przywoływane jako przykład braku ochrony powojennej sztuki monumentalnej w Polsce po transformacji ustrojowej, a sama mozaika określana jako „kultowa”^{[30][31][32][26]}. W 2009 na murze przy Gemini Parku od strony ulicy Bora-Komorowskiego jako symboliczne nawiązanie do pracy Bieńka powstał mural Leona Tarasewicza o powierzchni niemal 500 m² przedstawiający długie, przenikające się pasma w różnych kolorach, które miały przywoływać cztery pory roku oraz historię Bielska-Białej jako miasta włókienniczego^[33]. Jednocześnie odsłonięto tablicę pamiątkową informująca o zniszczonej mozaice. Po zaledwie trzech latach mural podzielił los mozaiki – ściana, na której się znajdował, została wyburzona w związku z rozbudową centrum handlowego^[34].

• Srebrny Krzyż Zasługi (1957)^[35][20]
• Złota i Srebrna Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (1966, 1967)^[35][20]
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1968)^[35][20]
• Złoty Krzyż Zasługi (1969)^[35][20]
• Odznaka Zasłużonego dla Zakładów Przemysłu Wełnianego „Welux” (1970)^[35][20]
• Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)^[35][20]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1976)^[35][20]
• Odznaka „Za Zasługi dla Województwa Bielskiego” (1977)^[35][20]
• Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984)^[35]

• Malarstwo Ignacego Bieńka. Michał Kliś (red.). Bielsko-Biała: Urząd Miasta Bielska-Białej, Wydział Kultury i Sztuki, 1999. ISBN 83-901390-9-X.

• Krzysztof Groń: Oddany sztuce. Życie i twórczość Ignacego Bieńka. Warszawa: Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania, 2011. ISBN 978-83-932943-0-5.
• Kamil Czaiński. Co zostało po Ignacu?. „Relacje-Interpretacje”. 3 (79), s. 22–25, 2025. Bielsko-Biała: Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej. ISSN 1895-8834.