Józef Ryszka
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
14 lutego 1920 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
17 listopada 1943 |
| Narodowość | |
| Język |
polski |
| Dziedzina sztuki | |
Józef Ryszka ps. „Szczepon”, „Gizd” (ur. 14 lutego 1920 w Katowicach-Szopienicach, zm. 17 listopada 1943 w Warszawie) – polski poeta, działacz podziemia niepodległościowego podczas okupacji niemieckiej (w Departamencie Informacji i Propagandy Delegatury RP – Sekcji Zachodniej).
Życiorys
Urodził się w Szopienicach na Górnym Śląsku, w rodzinie Józefa Ryszki i Wiktorii zd. Pilarskiej 14 lutego 1920 roku. W dwudziestoleciu międzywojennym był harcerzem XIII DH im. Stefana Rogozińskiego w Chorzowie. W 1937 napisał poemat refleksyjno-opisowy o wyprawie kajakiem do Gdyni. Pracował w hucie „Piłsudski” oraz w kopalnia „Boże Dary” w Kostuchnie[1].
W 1939 został wywieziony przez Niemców na roboty przymusowe do Viersen i Hanoweru. W roku 1941 udało mu się zbiec. Dostał się początkowo do Radomia, a później do Warszawy, gdzie wstąpił do podziemnej organizacji Ojczyzna. Swoje wiersze publikował w prasie podziemnej. Miały one charakter patriotyczny. Pisał także satyry, często gwarą śląską[2]. Krytycy nazywali Ryszkę „śląskim Kolumbem”.
Został aresztowany 14 października 1943. Rozstrzelano go 17 listopada 1943 roku.
Od 2018 patron skweru na os. Tysiąclecia w Katowicach[3].
Wybrane utwory
- My Ślązoki
Kiej nos z łojcowizny, nos biydnych Ślązokow
Wojna wygoniyła tysiącem wyroków, —
Kiej po naszy ziemi dzisiok Miemiec chodzi —
Ano, nic nie szkodzi.
To wszystko do czasu: tak jak wszystko mijo
Tak i ty sie skończys miemiecko bestyjo,
Ty sie sparzys łapy, ty pochylis głowy —
Ślązok już gotowy.
I jak śpiywka godo — tak i my powiymy:
Że to my som chłopcy, co się nie bojymy.
Firera strzaskomy, bić bydymy dali —
Aż się Germania całko nie łobali.
A że czas tyn przyńdzie, jo to dziś już czuja,
I we swoi piersi nowy Śląsk choduja.
Łon mi przyjocielem, jo ś nim ciągle godom,
Przeca go niedługo tam poniosa do dom.
Zaniesa tyj ziemi, pokłonia sie pięknie,
Niech se kapka pojy, niechaj niym nasięknie;
Niech z tej jałowizny nowe wzrosną plony —
Nowe pierony.
Niech wyrosną Józki, Karliki, Morciny —
Nowe pokolenia, bez skazy, bez winy,
I tyż bez łonego szwabskiego łoddechu,
Co niekierych słabych sprowadził do grzychu.
A wtedy Pon Boczek do kopalni zyńdzie,
We hucie Go znajdziesz, na hołdzie i wszyńdzie.
Weźmie kilof w rynka, by nom pomóc bokiem —
I bydzie Ślązokiem i bydzie Polokiem.
A potym Karliki, Hażbietki i Anny
Pięknie poklynkniymy do Piekarskiej Panny —
Żeby już na zawsze Breslau był Wrocławiem
Tak myślą Ślązoki. Wierzą, myślą prawie[4].
- Orl-Panie
Przypisy
- ↑ Wniosek o uhonorowanie Pana Józefa Ryszki przez nadanie jego imieniem placu lub ulicy w Katowicach. bip.katowice.eu, 2018-01-26. [dostęp 2021-11-13]. (pol.).
- ↑ Ryszka Józef, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-11-13].
- ↑ Uchwała Rady Miasta Katowice w sprawie nadania placowi położonemu na terenie miasta Katowice nazwy "Skwer Józefa Ryszki" (pol.) bip.katowice.eu [dostęp 2018-12-23]
- ↑ Zbyszko Bednorz, Śląsk wierny ojczyźnie, Warszawa: Wydawnictwo Departamentu Informacji Delegatury Rządu na Kraj, 1943, s. 7.
Bibliografia
- Szczepon, czyli rzecz o Józefie Ryszce, Z. Bednorz, Katowice, 1960