Józefa Rylska

Józefa Rylska
Józefa Tchorznicka
Ilustracja
Herb
Jelita
Data urodzenia

ok. 1831/1832

Data i miejsce śmierci

31 lipca 1907
Dąbrówka Polska

Ojciec

Jan Tchorznicki

Mąż

Zygmunt Ścibor-Rylski

Józefa Rylska, z domu Tchorznicka herbu Jelita (ur. ok. 1831/1832, zm. 31 lipca 1907 w Dąbrówce Polskiej) – właścicielka ziemska.

Rodzinna kaplica grobowa w Sanoku-Dąbrówce (2016)

Życiorys

Urodziła się około 1831/1832[a][1][2]. Była córką Jana Tchorznickiego (zm. 1868) i Korneli z domu Stankiewicz herbu Mogiła (zm. 1885)[1]. Jej rodzeństwem byli: Walentyna (zm. 1850, żona Władysława Urbańskiego[3.1]), Piotr (1832–1868), Katarzyna Teofila (1838-1842[3.2][4]), Teofila Adamina (1840-1899[3.3][5]), Medard Antoni Ignacy (ur. 8 czerwca 1842[3.4], powstaniec styczniowy w stopniu wachmistrza, poległy 3 września 1863 w zwycięskiej bitwie pod Panasówką[6][7][8][9])[10].

29 sierpnia 1853 w Pisarowcach poślubiła Zygmunta Ścibor-Rylskiego (świadkami na ich ślubie byli Marcin Urbański i mjr Celestyn Zbyszewski)[1], z którym miała córkę Aleksandrę (1854–1855)[11]. Jej mąż zmarł w 1898 (pochowany w Dudyńcach[12]). Józefa Rylska odziedziczyła dobra ziemskie w Pisarowcach[13]. Z jej majątku wybudowano kamienicę przy ulicy Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku, w której pomieszczono C.K. Okręgową Dyrekcję Skarbu, założoną w 1892/1893[14][15][16].

Józefa Rylska była właścicielką dóbr ziemskich w Sanoku i okolicach miasta na przełomie XIX/XX wieku. Pod koniec XIX wieku posiadała m.in. wraz ze współwłaścicielami sanockie Wójtostwo[17.1]. Na początku XX wieku posiadała w Sanoku obszar 157,7 ha, a ponadto na areał na terenie wsi: Dąbrówka Polska (126,7 ha), Dąbrówka Ruska (12 ha), Posada Sanocka[17.2] (31 ha), Sanoczek (297,7 ha), Stróże Małe (185 ha), Stróże Wielkie (133 ha)[b][17.3][18][19]. Część dóbr Dąbrówki nabyła od Marii Szeliskiej z Urbańskich w grudniu 1893[20]. W sierpniu 1905 zbyła Dąbrówkę Polską i Dąbrówkę Ruską na rzecz Marii Strzelbickiej, z domu Ścibor-Rylskiej (zm. 1908), żony Mieczysława Strzelbickiego[21]. Według stanu z początku 1906 rodzina Rylskich posiadała 10 obszarów dworskich na obszarze powiatu sanockiego[22].

Działała społecznie. Na rzecz sanockiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” użyczała staw na obszarze Wójtostwa celem organizowania toru ślizgawkowego[23][24][25][26]. Ponadto ofiarowała około 1-morgowy teren gaju „Sędziówka”, w którym w 1897 utworzono wielofunkcyjne boisko sportowe Sanockiego Klubu Sportowego, kierowanego przez Michała Jorkascha-Kocha[27].

Do końca życia zamieszkiwała pod adresem Dąbrówka Polska 1[2]. Zmarła tam 31 lipca 1907 w wieku 75 lat[2]. Pogrzeb odbył się 3 sierpnia 1907, a przewodniczył przybyły ze Lwowa biskup Władysław Bandurski[2]. Została pochowana w rodzinnej kaplicy grobowej w Sanoku-Dąbrówce.

Zgodnie z testamentem Józefy Rylskiej, sporządzonym 3 stycznia 1905 w Krakowie, dziedzicem jej majątku został ustanowiony Aleksander Mniszek-Tchorznicki[28][29].

Uwagi

  1. ↑ Tu podano Katarzynę urodzoną i zmarłą w 1842, zob. Rocznik szlachty (II) 1883 ↓, s. 653, 705 Nie wydaje się to możliwe z uwagi na urodzenie Medarda w połowie 1842.
  2. ↑ Według tego źródła dobra zostały odziedziczone przez Marię Strzelbicką. Stefania Skwarczyńska. U źródeł autobiografii naukowej. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”. Tom 32, nr 2, s. 279, 32/2 (1987).

Przypisy

  1. 1 2 3 Księga ślubów 1848-1967 Sanok. Parafia rzymskokatolicka w Sanoku, s. 66 (poz. 15).
  2. 1 2 3 4 Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 46 (poz. 95).
  3. Księga chrztów 1836–1857. Parafia rzymskokatolicka w Sanoku.
    1. ↑ S. 184 (poz. 64).
    2. ↑ S. 28.
    3. ↑ S. 64.
    4. ↑ S. 94 (poz. 123).
  4. ↑ Księga zmarłych 1831–1855 Sanok. Parafia rzymskokatolicka w Sanoku, s. 76 (poz. 65).
  5. ↑ Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 293 (poz. 28).
  6. ↑ Z Lubelskiego. „Gazeta Narodowa”. Nr 181 i 182, s. 4, 18 września 1863.
  7. ↑ Kronika. „Czas”. Nr 240, s. 3, 21 października 1863.
  8. ↑ Zygmunt Kolumna: Pamiątka dla rodzin polskich. Krótkie wiadomości biograficzne o straconych na rusztowaniach, rozstrzelanych, poległych na placu boju oraz zmarłych w więzieniach, na tułactwie i na wygnaniu syberyjskiem od roku 1861–1866. Ze źródeł urzędowych, dzienników polskich, jak niemniej z ustnych podań osób wiarogodnych i towarzyszy broni. Część 2. Kraków: 1868, s. 278.
  9. ↑ Celina Dominikowska: IX. Nabożeństwo za poległego ś. p. Medarda Tchórznickiego. W: Jakub Gordon: Obrazki galicyjskie. Sanok: Drukarnia Karola Pollaka, 1869, s. 110–114.
  10. ↑ Rocznik szlachty (II) 1883 ↓, s. 653, 705.
  11. ↑ Rocznik szlachty (II) 1883 ↓, s. 653.
  12. ↑ Dudyńce Cemetery Transcription. semanchuk.com. [dostęp 2020-04-05]. (ang.).
  13. ↑ Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 370–371.
  14. ↑ Bronisław Filipczak, Wspomnienia Bronisława Filipczaka pisane w latach 1956–1968 obejmujące czasokres 1870-1968, (zespół 25, sygn. 1), Archiwum Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, s. 14.
  15. ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 30 czerwca 2021 r. Woj. podkarpackie. nid.pl. s. 147. [dostęp 2021-09-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-09-25)].
  16. ↑ Byli mieszkańcami naszego miasta. Zobacz najstarsze nagrobki na sanockim cmentarzu. sanok24.pl, 31 października 2013. [dostęp 2014-10-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (28 grudnia 2013)].
  17. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890.
    1. ↑ S. 182.
    2. ↑ S. 162.
    3. ↑ S. 200.
  18. ↑ Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  19. ↑ Baza właścicieli i dóbr ziemskich. Rylska. genealogia.okiem.pl. [dostęp 2014-11-18].
  20. ↑ Kronika. Zmiana własności. „Gazeta Lwowska”. Nr 276, s. 4, 3 grudnia 1893.
  21. ↑ Kronika. Zmiany własności. „Gazeta Lwowska”. Nr 194, s. 4, 26 sierpnia 1905.
  22. ↑ Z prowincji. Z Sanoka. „Kurjer Lwowski”. Nr 26, s. 4, 26 stycznia 1906.
  23. ↑ Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1898. Sanok: 1899, s. 5.
  24. ↑ Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1899. Sanok: 1900, s. 7.
  25. ↑ Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1900. Sanok: 1901, s. 4–5.
  26. ↑ Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za rok administracyjny 1901. Sanok: 1901, s. 5.
  27. ↑ Okręg IV. przemyski. Sanok. „Przewodnik Gimnastyczny „Sokół””. Nr 9, s. 105, 1897.
  28. ↑ Testament Józefy Rylskiej, s. 1.
  29. ↑ Z Rady miejskiej. „Gazeta Sanocka”. Nr 208, s. 3, 12 stycznia 1908.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.