Jaan Kaplinski

Jaan Kaplinski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

22 stycznia 1941
Tartu

Data śmierci

8 sierpnia 2021

Narodowość

estońska

Dziedzina sztuki

literatura

Odznaczenia
Order Herbu Państwowego III Klasy (Estonia) Order Herbu Państwowego IV Klasy (Estonia) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)

Jaan Kaplinski (ur. 22 stycznia 1941 w Tartu, zm. 8 sierpnia 2021[1]) – estoński poeta, filozof i krytyk.

Życiorys

Jego matka była Estonką, a ojciec (Jerzy Kapliński) – Polakiem, wykładającym na Uniwersytecie w Tartu. Został aresztowany przez funkcjonariuszy Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD) podczas radzieckiej okupacji Estonii w latach 1940–1941 i zginął w obozie pracy na terenie Związku Radzieckiego, gdy Jaan był jeszcze dzieckiem[2].

W latach 1992–1995 był członkiem estońskiego parlamentu Riigikogu, w gronie innych intelektualistów wspierał kandydaturę prezydencką Toomasa Hendrika Ilvesa, a w czasach radzieckiej aneksji Estonii był jednym z sygnatariuszy tzw. Listu 40 (Neljakümne kiri), w którym oprotestowano zachowania ówczesnych władz.

Od 1965 roku publikował poezję, prozę, jest także eseistą; tłumaczył z różnych języków, m.in. twórczość Tomasa Tranströmera. Jego własną twórczość tłumaczono m.in. na czeski, francuski[3], fiński, szwedzki, angielski, islandzki, węgierski, litewski, rosyjski i hebrajski i polski. Tematyka jaka pojawia się w dziełach Kaplinskiego porusza zagadnienia estońskiej tożsamości i historii, ale też spraw środowiska naturalnego czy chińskiej klasycznej filozofii. Niektóre z jego utworów były oryginalnie napisane w języku angielskim, fińskim lub rosyjskim[4]. W jego twórczości widoczne są fascynacje religiami i filozofią Wschodu (taoizm, buddyzm). Studiował romanistykę i lingwistykę na Uniwersytecie w Tartu, a edukację tam ukończył w 1964 jako filolog francuski. Pracował następnie jako tłumacz, wydawca, socjolog, a także jako ekolog w tallińskim Ogrodzie Botanicznym.

Był wymieniany jako kandydat do Literackiej Nagrody Nobla. W 2014 r. był na liście nominowanych do Nagrody Europejskiego Poety Wolności[5].

Odznaczenia i wyróżnienia

Upamiętnienie

Asteroida 29528 Kaplinski jest nazwana na jego cześć.

Publikacje

Poezja

  • Jaan Kaplinski
    Jäljed allikal (1965)
  • Kalad punuvad pesi (1966)
  • Tolmust ja värvidest (1967)
  • Valge joon Võrumaa kohale (1972)
  • Ma vaatasin päikese aknasse (1976)
  • Uute kivide kasvamine (1977)
  • Raske on kergeks saada (1982)
  • Tule tagasi helmemänd (1984)
  • Õhtu toob tagasi kõik (1985)
  • Käoraamat. Luulet 1956–1980 (1986)
  • Hinge tagasitulek (1990)
  • Tükk elatud elu. Tekste 1986–1989 (1991)
  • Mitu suve ja kevadet (1995)
  • Öölinnud. Öömõtted. Luuletusi 1995–1997 (1998)
  • Sõnad sõnatusse (2005)
  • Vaikus saab värvideks (2005)
  • Teiselpool järve (2008) pol. Po drugiej stronie jeziora, Instytut Kultury Miejskiej, 2014, ISBN 978-83-7453-198-6
  • Selected Poems[11]

Proza

  • Kust tuli öö (1990)
  • Teekond Ayia Triadasse (1993)
  • Jää ja Titanic (1995)
  • Silm / Hektor (2000)
  • Kevad kahel rannikul ehk Tundeline teekond Ameerikasse (2000)
  • Kajakas võltsmunal (2000)
  • Isale (2003) pol. Ojcu, tłum. Anna Michalczuk-Podlecki, Wyd. Pogranicze, 2016, ISBN 978-83-61388-11-1
  • Seesama jõgi (2007)
  • Jää ... (2009)

Artykuły i eseje

  • Poliitika ja antipoliitika (1992)
  • See ja teine (1996)
  • Võimaluste võimalikkus (1997)
  • Usk on uskmatus (1998)
  • Euroopa piirid ja piirivalvurid (EE 2003)
  • Kõik on ime (Sarjast "Eesti mõttelugu") (2004)
  • Paralleele ja parallelisme. (Artiklid ja killud. Sarjast "Kaasaegne mõte.") Tartu Ülikooli Kirjastus 2009. 276 lk. ISSN 1736-3136.

Przypisy

  1. ↑ Suri Jaan Kaplinski (est.)
  2. ↑ Jaan Kaplinski | Bloodaxe Books [online], bloodaxebooks.com [dostęp 2016-04-02] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-02].
  3. ↑ Sommaire alphabétique [online], www.litterature-estonienne.com [dostęp 2016-04-02] [zarchiwizowane z adresu 2013-01-04].
  4. ↑ "ОКНО" № 10 (13) [online], okno.webs.com [dostęp 2016-04-02].
  5. ↑ IKM, Europejski Poeta Wolności – Europejski Poeta Wolności: przed czwartą edycją [online], europejskipoetawolnosci.pl [dostęp 2016-04-02].
  6. ↑ Jaan Kaplinski [online], president.ee [dostęp 2025-10-30].
  7. ↑ Jaan Kaplinski [online], president.ee [dostęp 2025-10-30].
  8. ↑ Ministère des affaires Etrangères, Prantsuse aumärkidega autasustatud eestimaalased - La France en Estonie [online], www.ambafrance-ee.org [dostęp 2025-10-30] [zarchiwizowane z adresu 2013-05-29] (est.).
  9. ↑ Author Jaan Kaplinski awarded the European Literature Prize [online], Estonian World [dostęp 2016-04-02] (ang.).
  10. ↑ Jaan Kaplinski | Tartu linn, www.tartu.ee, 22 stycznia 1941 [dostęp 2026-07-28] (est.).
  11. ↑ (transl.: FIONA SAMPSON & SAM HAMILL &HILDI HAWKINS & JAAN KAPLINSKI), 2011, ISBN 978-1-85224-889-5