Jacek Katarzyński

Jacek Katarzyński
Katos, Jacek Katos Katarzyński
Data i miejsce urodzenia

2 września 1966
Konin

Narodowość

polska

Język

polski

Dziedzina sztuki

literatura piękna, film, muzyka

Jacek Katarzyński, znany również jako Jacek Katos Katarzyński lub Katos (ur. 2 września 1966 w Koninie) – polski poeta, aktor, operator kamery, autor projektów i działań kulturalnych[1][2][3]. Laureat Nagrody Kulturalnej Prezydenta Miasta Zielona Góra w 2004 roku[4] oraz Nagrody Kulturalnej Miasta Zielona Góra za rok 2013[2]. Członek grupy filmowej Sky Piastowskie, laureatów Grand Prix „Złotych Lwów” na gdyńskim festiwalu filmowym w Konkursie Kina Niezależnego[5], laureatów Międzynarodowego Festiwalu Debiutów Filmowych w Koszalinie[6], współautor filmu Że życie ma sens, który w 2025 roku znalazł się na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego[7].

Twórczość literacka

Jego debiut poetycki miał miejsce w warszawskim dwutygodniku Twórczość Robotników w 1987 r.[3] W tym samym roku ukazał się jego pierwszy tomik, Koszmary drwią z nas. Został członkiem grupy literackiej Budowa II[8]. Na przełomie lat 80. i 90. współtworzył ziny literackie takie jak Dada rzyje i God is black yes she is[9][10][11]. W latach 90. pojawiał się w lokalnych antologiach i wydawał kolejne tomiki: Dada rzyje, czyli co było jest i wcale nie musi być dada (1997), Szczenię ludzkie (1999). XXI wiek przyniósł jeszcze pięć publikacji: Mucha na karuzeli (2001) i Przedsmak z Dawidem Szczurkiem (2004) jako Katos oraz trzy nieco wyróżniające się swoją formą pozycje, pod którymi podpisał się jako Jacek Katos Katarzyński. Oko jak imperator... (2008) miało nietypowo długi tytuł. Boskie Zapętlenie (2015) to powieść, której rękopis był palony piętnaście lat wcześniej w filmie Że życie ma sens (2000)[12]. Katos zakończył działalność trzydzieści lat po swoim debiucie poetyckim i 20 lat po swoim debiucie książkowym kompilacją Partes Corporis, Animae Fragmenta (2017), która zawierała też niepublikowane wcześniej wiersze, a także płytę z muzycznymi interpretacjami jego starszych dzieł i istniejące w ograniczonej liczbie egzemplarzy tzw. Art Box Poetica - dadaskalia[8], będące fizycznymi komponentami wykraczającymi poza zawartość tomiku.

Stylistycznie, wiersze Katosa są opisywane jako nowo dadaistyczne[13], a odwołania do klasycznego dadaizmu i szeroko pojętej awangardy przez cały czas obecne. Mirosława Szott określiła twórczość jako konwencjonalną awangardę przez połączenie dadaistycznych wpływów z konwencjonalnymi środkami poetyckimi[8]. Czesław Markiewicz wyróżnia w jego poezji charakterystyczną dla symbolistów francuskich anachroniczną inwersję wersową, a także podkreśla wpływy surrealizmu, nadrealizmu i gotyku[14]. Jako reprezentanta pokolenia poetów urodzonego w latach 60., według Małgorzaty Mikołajczak, Katosa ma charakteryzować podobne do jego rówieśników porzucenie nadziei na szczęśliwe rozwiązania i postawa rozczarowania[15]. Magdalena Lachman zwraca uwagę na inne charakterystyczne elementy wynikające z awangardowych korzeni: wyścig z upływającym czasem, pozytywne wykorzystanie programowej niedojrzałości i niewymuszone testowanie granic medium[16].

Twórczość związana z filmem i telewizją

W latach 90. Katos dołączył do grupy filmowej Sky Piastowskie i według Grzegorza Lipca, to dzięki niemu grupa miała swoją pierwszą premierę kinową (Ruchomy cel, 1995) i przeszła w bardziej profesjonalną promocję telewizyjną i radiową, a także pomógł przy konsultacji scenariuszy[17]. Sukcesywnie zwiększając skalę przedsięwzięć, współpracował z grupą przy filmach Że życie ma sens (2000), Dzień, w którym umrę (2004) i 8 w poziomie (2008), czym przyczynił się do rozwoju polskiego kina niezależnego[18].

W 2013 roku prowadził Serwis Informacyjny TV „Nie Wiem”, poświęcony wydarzeniom kulturalnym i artystycznym Zielonej Góry. Pracował też w Telewizji Przewodowej Zielona Góra[3] oraz Gazecie Lubuskiej[1].

Twórczość związana z muzyką

W latach 80. współzałożyciel zespołu Rozkrock, określanego jako protoplasta punko-polo lub rockowy kabaret[4][11][19]. Odpowiadał za teksty, wokal, gitarę i instrumenty perkusyjne[19]. Jest też opisywany jako członek formacji N.Toxic w latach 1986-1994[13]. Były to epizody, po którym oddał się innym dziedzinom sztuki, ale później współpracował z muzykami na różnych polach. Wystąpił w teledysku grupy Pokahontaz[20]. Kończąc działalność poetycką, wyprodukował kompilację CD Części ciała, fragmenty duszy (2017), która zawierała muzyczne interpretacje jego wierszy. Do jego twórczości odniósł się też później Piotr Budniak na albumie Homeland (2022), a wiele z jego wierszy zostało przekształconych w piosenki zespołu Biała Ćma, do którego powstania się przyczynił i którym pomagał przy montażu teledysku.

Zainteresowania i inspiracje

Ma liczne tatuaże, w tym jego najważniejszego idola, Nicka Cave'a, do którego twórczości często odwołuje się w swoich wierszach czy rolach, czego przykładem jest postać poety Mikołaja Jaski[21]. Katosa zafascynowały owady i fotografia makro, co łączyło się z hodowlą stawonogów, przede wszystkim straszyków[1].

Dzieła

Poezja[11]

  • Dada rzyje, czyli co było jest i wcale nie musi być dada, wyd. AND, 1997[22]
  • Szczenię ludzkie, wyd. AND, 1999[23]
  • Mucha na karuzeli, wyd. Pro Libris, 2001[24][13]
  • Przedsmak, wyd. Formacja CUT-OFF, 2004[12]
  • Oko jak imperator rozsadzone na tronach nowozdobytych pól doznań bezkompromisowych i albumy stóp rodzinnych na kartach chodnika zebrane w metafizyczne wizerunki spokrewnione ze sobą zaledwie monotonią mdłych odmian cierpienia powszedniego i uniesieniami krecich wynaturzeń co poniektórych mieszkańców blokowisk lub przestroga dla śpiącego w samym środku mężczyzny, wyd. Pro Libris, 2008[25][26][27][28]
  • Partes Corporis, Animae Fragmenta, wyd. Pro Libris, 2017[16][26][27][28][8]

Proza

  • Boskie Zapętlenie, wyd. Stowarzyszenie Forum Art, 2015[21][12]

Art ziny

Antologie

  • Xerofeeria. Antologia. Polskie alternatywne pisma artystyczne, wyd. Lampa i Iskra Boża, 1993[29]
  • Xerofrenia. Antologia wierszy z tomików wydawanych w obiegu alternatywnym i nie tylko, wyd. Lampa i Iskra Boża, 1994[30]
  • Rozpoznani spośród. Almanach młodej poezji zielonogórskiej 1976-1996, wyd. AND, 1997[31]
  • Macie swoich poetów. Liryka polska urodzona po 1960 roku. Wypisy, wyd. Lampa i Iskra Boża, 1996[32]

Wybrana filmografia

Teledyski

Bibliografia

  • Piotr Marecki: Kino niezależne w Polsce 1989–2009. Historia mówiona. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2009. ISBN 978-83-61006-17-6.
  • Alfred Siatecki: Miejsce zmagań: leksykon pisarzy regionu lubuskiego. Zielona Góra: "Pro Libris", 2001. ISBN 978-83-88336-17-1.

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. 1 2 3 Leszek Kalinowski: Jacek Katos – kim jest? Co mówią o nim przyjaciele i znajomi? Jakie tajemnice zdradzają?. Gazeta Lubuska, 2022-11-21. [dostęp 2026-08-22].
  2. 1 2 Ewa Duma. Nagrody kulturalne miasta Zielona Góra za 2013 rok. „Studia Zielonogórskie”. XIX, s. 239–240, 2013. Zielona Góra: Muzeum Ziemi Lubuskiej. ISSN 1233-815X.
  3. 1 2 3 Alfred Siatecki, Miejsce zmagań: leksykon pisarzy regionu lubuskiego, Wyd. 2 poszerz. i zm, Zielona Góra: "Pro Libris", 2001, ISBN 978-83-88336-17-1.
  4. 1 2 Robert Rudiak. Literacka promocja Zielonej Góry pod koniec XX wieku, czyli historia zjawisk artystycznych i wydarzeń kulturalnych. „Studia Zielonogórskie”. XIX, s. 66, 2013. ISSN 1233-815X.
  5. ↑ Zdzisław Haczek: Nudne wakacje nam nie grożą. Gazeta Lubuska, 2004-09-19. [dostęp 2026-08-22].
  6. ↑ Że życie ma sens. Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny. [dostęp 2026-08-22].
  7. ↑ „Popiół i diament”, „Amator”, „Kobieta samotna” i wiele innych na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego. e-teatr.pl, 2025-10-28. [dostęp 2026-08-22].
  8. 1 2 3 4 Mirosława Szott. Konwencjonalna awangarda Katosa. Jacek Katos, Partes Corporis, Animae Fragmenta.... „Pro Libris”, s. 117–120, 2018.
  9. 1 2 3 Mateusz Flont: Subkultura papieru. Rozkwit, upadek i renesans zinów w Polsce. Culture.pl. [dostęp 2026-08-22].
  10. 1 2 3 Mateusz Flont. Tytuły polskich zinów (część II). „Prace Językoznawcze”. XIX (2), s. 13–38, 2017. ISSN 1509-5304.
  11. 1 2 3 4 5 Jacek Katos Katarzyński. Lubimy Czytać. [dostęp 2026-08-22].
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Boskie Zapętlenie. Forum Art, 2015. [dostęp 2026-08-22].
  13. 1 2 3 4 5 6 Robert Rudiak. O działalności wydawniczej oficyny AND (1993–2003). „Zielonogórskie Studia Bibliotekoznawcze”, s. 228, 2014. ISSN 2299-3363.
  14. ↑ Czesław Markiewicz: Rozpoznani spośród. Almanach młodej poezji zielonogórskiej 1976–1996. Zielona Góra: 1997, s. 10.
  15. ↑ Małgorzata Mikołajczak, Zbliżenia: studia i szkice poświęcone literaturze lubuskiej, Historia Literatury Pogranicza, Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2011 (cz. 1), ISBN 978-83-7481-403-4.
  16. 1 2 Jacek Katarzyński, Magdalena Lachman, Partes corporis, animae fragmenta, Zielona Góra: Pro Libris - Wydawnictwo WiMBP im. C. Norwida, 2017, ISBN 978-83-64393-33-4.
  17. ↑ Piotr Marecki, Magdalena Błędowska, Kino niezależne w Polsce 1989-2009: historia mówiona, Wydanie I, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2009, ISBN 978-83-61006-17-6.
  18. ↑ Filmy z Lubuskiem w tle. Co kręcono w naszym regionie? [ZDJĘCIA]. Gazeta Wyborcza, 2016-11-13. [dostęp 2026-08-22].
  19. 1 2 Poza Kontrolą (klub Remont). Pracownia 52. [dostęp 2026-08-22].
  20. 1 2 Sky Piastowskie skąpane we krwi. Zobaczcie ich klip dla Pokahontaz. Gazeta Wyborcza. [dostęp 2026-08-22].
  21. 1 2 Jacek Katarzyński, Igor Myszkiewicz, Boskie zapętlenie, Zielona Góra: Stowarzyszenie Forum Art, 2014, ISBN 978-83-938153-3-3.
  22. ↑ Jacek Katarzyński, Dada rzyje czyli To co było, jest i wcale nie musi być dada, Błękitna Seria Oficyny Wydawniczej "AND", Zielona Góra: "AND", 1997 (t. 5), ISBN 978-83-87052-16-4.
  23. ↑ Jacek Katarzyński, Szczenię ludzkie, Błękitna Seria Oficyny Wydawniczej "AND", Zielona Góra ; Wrocław: "And", 1999 (t. 7), ISBN 978-83-87052-56-0.
  24. ↑ Jacek Katarzyński, Mucha na karuzeli, Zielona Góra: "Pro Libris", 2001, ISBN 978-83-88336-12-6.
  25. ↑ Jacek Katarzyński, Oko jak imperator rozsadzone na tronach nowozdobytych pól doznań bezkompromisowych i albumy stóp rodzinnych na kartach chodnika zebrane w metafizyczne wizerunki spokrewnione ze sobą zaledwie monotonią mdłych odmian cierpienia powszedniego i uniesieniami krecich wynaturzeń co poniektórych mieszkańców blokowisk lub przestroga dla śpiącego w samym środku mężczyzny, Zielona Góra: "Pro Libris", 2008, ISBN 978-83-88336-66-9.
  26. 1 2 Jolanta Chwastyk-Kowalczyk. Ponadgraniczne mosty redaktor Ewy Mielczarek w XX i XXI w.. „Czasopismo Naukowe Instytutu Studiów Kobiecych”, s. 206–209, 2023. Białystok: Humanica.
  27. 1 2 „Bibliotekarz Lubuski”. XIV (2 (28)), s. 53, 2009. ISSN 1426-4005.
  28. 1 2 Pozostałe wydawnictwa – Pro Libris. Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. C. Norwida w Zielonej Górze. [dostęp 2026-08-22].
  29. ↑ Paweł Dunin-Wąsowicz (red.), Xerofeeria: antologia: polskie alternatywne pisma artystyczne od - ~= do października 1993, Warszawa ; Zielona Góra: "Lampa i Iskra Boża", 1993, ISBN 978-83-901125-1-0.
  30. ↑ Paweł Dunin-Wąsowicz, Krzysztof Skain May, Jan Sobczak (red.), Xerofrenia: antologia wierszy z tomików wydawanych w obiegu alternatywnym i nie tylko, Warszawa ; Zielona Góra: "Lampa i Iskra Boża", 1994, ISBN 978-83-901125-7-2.
  31. ↑ Czesław Markiewicz (red.), Rozpoznani spośród: almanach młodej poezji zielonogórskiej 1976-1996, Zielonogórska Seria Poezji i Eseistyki, Zielona Góra ; Wrocław: "AND", 1997, ISBN 978-83-87052-32-4.
  32. ↑ Paweł Dunin-Wa̜sowicz, Jarosław Klejnocki, Krzysztof Varga, Macie swoich poetów: liryka polska urodzona po 1960 r. wypisy, Wyd. 2 uzup. i popr, Warszawa: Lampa i Iskra Boża, 1997, ISBN 978-83-86735-26-6.
  33. ↑ Biała Ćma: Biała Ćma – Kac Erotyk. YouTube. [dostęp 2026-08-22].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.