Jack London

Jack London
Ilustracja
Jack London (1900)
Imię i nazwisko

John Griffith Chaney

Data i miejsce urodzenia

12 stycznia 1876
San Francisco

Data i miejsce śmierci

22 listopada 1916
Glen Ellen

Narodowość

Amerykanin

Dziedzina sztuki

Literatura

Ważne dzieła
podpis
Odznaczenia
Order Drogocennej Korony I Klasy (Japonia)

Jack London (ur. 12 stycznia 1876 w San Francisco jako John Griffith Chaney, zm. 22 listopada 1916 w Glen Ellen) – amerykański pisarz, dziennikarz, reporter.

Życiorys

Syn Flory Wellman i H.W. Chaneya. Nazwisko przyjął od ojczyma, Johna Londona. Jego pierwsza szkoła znajdowała się w Alameda, jednak po przeprowadzce rodziny na ranczo, rozpoczął pracę w wieku 8 lat (m.in. pilnował pszczół)[1]. Następnie uczęszczał do szkoły w San Mateo, a od 11 roku życia – w Oakland[1], gdzie sprzedawał gazety na ulicach. W wieku 16 lat uciekł z domu i dołączył do piratów ostrygowych[1] - na bazie tych doświadczeń powstała później pierwsza książka Londona Wyprawa na Dazzlerze (The Cruise of the Dazzler), wydana w 1902. Następnie łowił łososie, a potem dostał się do przybrzeżnej straży rybackiej. Jego zadaniem było aresztowanie osób łamiących prawo połowowe – głównie Chińczyków, Greków i Włochów[1]. Przygody w straży rybackiej posłużyły za kanwę zbioru opowiadań Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol), wydanego w 1906. Po tym krótkim epizodzie London wybrał się w podróż do Japonii i na Morze Beringa[1]. W czasie podróży przerzucał węgiel, pracował w fabryce juty oraz jako doker. Planował wyruszyć na wyprawę na foki z załogą statku Mary Thomas, ale się z nimi rozminął. Statek zaginął, a cała załoga zginęła[1]. W wolnych chwilach pisał artykuły o wyprawie do Japonii, a pierwszy z nich został opublikowany w „San Francisco Call”.

Po publikacji pierwszych artykułów wyruszył w podróż po Stanach Zjednoczonych, od Kalifornii po Boston, i z powrotem przez Kanadę, ale w trakcie podróży trafił do więzienia za włóczęgostwo[1]. „To doświadczenie zmieniło moje spojrzenie na świat i uczyniło mnie socjalistą” – pisał w artykule o sobie, dodanym do zbioru opowieści hawajskich[1]. W 1895 powrócił do Oakland i rozpoczął szkołę średnią, jednocześnie pisząc artykuły do szkolnej gazetki i pracując jako woźny[1]. Zyskał w tym czasie przydomek „Chłopiec Socjalista” i został aresztowany za uliczne przemówienia[1]. Następnie pracował w pralni, po czym wyjechał do Klondike szukać złota – w tym czasie zmarł jego ojczym, a Jack London musiał od teraz utrzymywać całą rodzinę. Początkowo jego opowiadania były odrzucane, ale w końcu czasopismo „The Black Cat” zaproponowało mu po raz pierwszy wynagrodzenie za tekst (40 dolarów)[1].

Jako korespondent wojenny relacjonował konflikt rosyjsko-japoński w 1905 r. i wojnę domową w Meksyku. W jego twórczości często pojawia się motyw samotnej walki człowieka z panującym porządkiem społecznym i siłami przyrody.

Jest autorem powieści i opowiadań z wątkami autobiograficznymi. Oparte na własnych przeżyciach powieści są zawieszone pomiędzy naturalizmem a przygodowym romantyzmem. Był socjalistą, z tym że inspiracje czerpał z idei głoszonych przez Marksa, Darwina, Spencera i Nietzschego, dlatego w swoim światopoglądzie łączył idee socjalistyczne z teorią walki o byt i podziwem dla silnych jednostek. Był również ateistą[2].

Po przedwczesnej śmierci Londona ukuto popularną do dziś plotkę, jakoby miał on popełnić samobójstwo. W ostatnich dniach życia pisarz uśmierzał wprawdzie bardzo silny ból morfiną i jest teoretycznie możliwe, że świadomie ją przedawkował. Teza ta jednak nie znajduje potwierdzenia ani w dowodach, ani w świadectwach z pierwszej ręki. Na akcie zgonu pisarza jako oficjalna przyczyna jego odejścia figuruje mocznica, efekt ciężkiej niewydolności nerek. Przyczyną plotki prawdopodobnie był motyw samobójstwa w jego powieściach, w jednej z nich bohater w obliczu rychłej śmierci i strasznego bólu z pomocą lekarza popełnił samobójstwo przedawkowując morfinę[3].

Po dojściu Hitlera do władzy w Niemczech, wśród około 20 000 spalonych książek znalazły się dzieła Jacka Londona[4].

Inspiracje

W wieku 9 lat Jack London przeczytał Opowieści z Alhambry Washingtona Irvinga[1], które mocno wpłynęły na jego postrzeganie świata. Jako źródła inspiracji London wymieniał także Signę Ouidy, wpływ Karola Marksa w „sposób szczególny” i Herberta Spencera w „sposób ogólny”[1].

Upamiętnienie

Powieści[5]

Zbiory opowiadań

  • 1900 – Syn wilka oraz inne opowieści (Son of the Wolf)[7]
  • 1901 – Bóg ojców swoich oraz inne opowieści (God of His Fathers & Other Stories)[8]
  • 1903 – Mieszkańcy Otchłani
  • 1906 – Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol)
  • 1907 – Miłość życia (Love of Life and Other Stories)
  • 1910 – Stracona twarz oraz inne opowieści (Lost Face)[9]
  • 1911 – Opowieści Mórz Południowych (South Sea Tales)
  • 1912 – Bellew Zawierucha (Wyga), (Smoke Bellew)
  • 1912 – Opowieści hawajskie (The House of Pride & Other Tales of Hawaii)
  • 1913 – Córa nocy (The night born)
  • 1918 – Czerwony bóg (The Red One)
  • 1919 – Na macie z trawy Makaloa: opowieści z wysp (On the Makaloa Mat. Island Tales)

Krótkie opowiadania wydane w języku polskim

  • 1899 – Biała Cisza[10][7]
  • 1899 – Córka Aurory[8]
  • 1899 – Do człowieka na szlaku[7]
  • 1899 – Kapłańska prerogatywa[7]
  • 1899 – Ludzie z Forty Mile[7]
  • 1899 – Mądrość szlaku[7]
  • 1899 – Syn wilka[11][7]
  • 1899 – W dalekim kraju[7]
  • 1899 – Małżonka króla[10], także jako Żona króla[7]
  • 1900 – Człowiek z blizną[8]
  • 1900 – Jan Nieskruszony[8]
  • 1900 – Serce kobiety, także jako Hart ducha kobiet[8]
  • 1900 – Odyseja północy[7]
  • 1900 – Rozstajne drogi[12], także jako Tam, gdzie rozchodzi się szlak[8]
  • 1900 – Wielka niewiadoma[12], także jako Wielkie przesłuchanie[8]
  • 1901 – Bóg ojców swoich[8]
  • 1901 – Kobieta z plemienia Siwasz[10][8]
  • 1901 – Napój Hiperborejów[12][11]
  • 1901 – Pogarda kobiet[8]
  • 1901 – Prawo życia[11]
  • 1901 – U kresu tęczy[8]
  • 1902 – Batard[11]
  • 1902 – Choroba samotnego wodza[1]
  • 1902 – Historia Jees-Uck[10][13]
  • 1902 – Keesh, syn Keesha[13]
  • 1902 – Li-wan o jasnej skórze[13]
  • 1902 – Mistrz tajemnicy[12]
  • 1902 – Na południe od toru[12]
  • 1902 – Rozpalić ogień[9]
  • 1902 – Sprzysiężenie starców[12]
  • 1902 – Stracona twarz[9]
  • 1902 – Wśród lasów północy[13]
  • 1902 – Złoty mak[12]
  • 1903 – Skarby Sezamu
  • 1903 – Cień i błysk[10]
  • 1903 – Koloryt miejscowy[14]
  • 1903 – Przedstawienie amatorskie[14]
  • 1903 – Wiara w człowieka[12]
  • 1903 – Zamążpójście Lit-Lit[13]
  • 1904 – Nad brzegami Sacramento
  • 1904 – Keesh, łowca niedźwiedzi[13], także jako Historia Keesha[11]
  • 1905 – Żółte niebezpieczeństwo[15]
  • 1905 – Król Greków[15]
  • 1905 – Wyprawa na piratów ostrygowych[15]
  • 1905 – Oblężenie „Lancashire Queen”[15]
  • 1905 – Wyczyn Charleya[15]
  • 1905 – Demetrios Contos[15]
  • 1905 – Żółty Zawój[15]
  • 1905 – Miłość życia
  • 1905 – Szczerozłoty kanion[12][14]
  • 1906 – Odszczepieniec
  • 1906 – Bury wilk[11]
  • 1906 – Nieoczekiwane[12]
  • 1906 – Dowcip Porportuka[9] także jako Przemyślny Porportuk[13]
  • 1907 – Negore, tchórz[13]
  • 1908 – Aloha Oe[16]
  • 1908 – Odejście Marcusa O'Briena[9] także jako Przygoda Marcus O'Briena[11]
  • 1908 – Spot[9]
  • 1908 – Wróg świata[12]
  • 1908 – Zaufanie[9]
  • 1908 – Złoty błysk[9]
  • 1909 – Trędowaty Koolau[16]
  • 1909 – Chińczak
  • 1909 – Dom Mapuhiego
  • 1909 – Good-bye Jack[16]
  • 1909 – Kawałek steku[17][6]
  • 1909 – Marzenie Debsa[10]
  • 1909 – Prawnuk McCoya
  • 1909 – Szeryf z Kona[16]
  • 1910 – Chun An Chun[16]
  • 1910 – Dobrodziejstwo wątpliwości[10]
  • 1910 – Dom pychy, także jako Dom dumy[16]
  • 1910 – Straszliwy Archipelag
  • 1910 – Yah! Yah! Yah![12]
  • 1911 – A niech to żółwie Tasmana! (By the Turtles of Tasman, wydanie książkowe: 1916)[18]
  • 1911 – Meksykanin[17]
  • 1916 – Ladacznica[19]
  • 1917 – Jak Argus z dawnych dni[19]
  • 1918 – Czerwony bóg[10][19]
  • 1918 – Dziecię wody[20]
  • 1918 – Księżniczka[19]
  • 1918 – Łzy Ah Kima[20]
  • 1918 – Piszczele[20]
  • 1918 – Tajniki duszy Alicji[20]
  • 1919 – Kości wodza Kahekili[20]
  • 1919 – Na macie z trawy Makaloa[20]
  • 1919 – Na fali[20]

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Jack London o sobie, [w:] Jack London, Opowieści hawajskie, 2025, ISBN 978-83-68018-75-2.
  2. ↑ Stewart Gabel (2012). Jack London: a Man in Search of Meaning: A Jungian Perspective. AuthorHouse. p. 14. ISBN 978-1477283332. Kiedy został aresztowany i skazany na miesiąc więzienia za włóczęgostwo w wieku około 19 lat, w niezbędnych formularzach wymienił „ateizm” jako swoją religię (Kershaw, 1997).
  3. ↑ James L. Haley, Wilk – szlaki życia Jacka Londona, wyd. Świat Książki, Warszawa 2012.
  4. ↑ Carl Sifakis, Encyklopedia morderstw, Universitas Kraków 2007, s. 278.
  5. ↑ Dzieła w kolejności chronologicznej
  6. 1 2 3 Jack London, Na ringu bokserskim: Gra, Kawałek steku, Meksykanin, Otchłanny brutal, Wydawnictwo CM, Warszawa 2025, ISBN 978-83-68018-86-8)
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jack London, Syn Wilka oraz inne opowieści, 2026.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Jack London, Bóg ojców swoich oraz inne opowieści, 2026.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 Jack London, Stracona twarz oraz inne opowieści, 2026.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 Jack London, Biała cisza oraz inne opowiadania, 2022.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 Jack London, Odyssea północy, Warszawa: Kurier Polski, 1939 (pol.).
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Jack London, Mistrz tajemnicy oraz inne opowiadania, 2022.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 Jack London, Serce kobiety, wyd. I, Warszawa: Wydawnictwo CM, 2018, ISBN 978-83-66022-04-1, OCLC 1034585882 [dostęp 2023-01-13].
  14. 1 2 3 Jack London, Szczerozłoty kanion, Tłum. S. T., Warszawa 1926.
  15. 1 2 3 4 5 6 7 Jack London, Przygody w Zatoce San Francisco (Tales of the Fish Patrol, 1906) – CM Klasyka [online], 13 listopada 2024 [dostęp 2024-11-13] (pol.).
  16. 1 2 3 4 5 6 Jack London, Opowieści hawajskie (The House of Pride & Other Tales of Hawaii, 1912) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  17. 1 2 Jack London, Na ringu bokserskim: Gra, Kawałek steku, Meksykanin, Otchłanny brutal) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  18. ↑ Jack London, A niech to żółwie Tasmana, Ireneusz Kania (tłum.), wyd. I, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1979, ISBN 83-08-00219-6.
  19. 1 2 3 4 Jack London, Czerwony bóg oraz inne opowiadania (''The Red One'')) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).
  20. 1 2 3 4 5 6 7 Jack London, Na macie z trawy Makaloa: opowieści z wysp (On the Makaloa Mat: Island Tales, 1919) – CM Klasyka [online], 18 listopada 2025 [dostęp 2025-11-18] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.