Jakub Wajda

Jakub Wajda
Ilustracja
kapitan piechoty kapitan piechoty
Data i miejsce urodzenia

27 lipca 1900
Szarów

Data i miejsce śmierci

wiosna 1940
Charków

Przebieg służby
Lata służby

1916–1940

Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Jednostki

72 pułk piechoty

Stanowiska

I adiutant pułku

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
III powstanie śląskie
II wojna światowa

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Srebrny Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Brązowy za Długoletnią Służbę

Jakub Wajda (ur. 27 lipca 1900 w Szarowie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Syn Kazimierza i Anny z Lisowskich urodzony 27 lipca 1900 w Szarowie[1].

Członek Związku Strzeleckiego, żołnierz Polskiego Korpusu Posiłkowego. W wieku 16 lat zaciągnął się do Legionów, w lutym 1918 jako żołnierz 2 pułku piechoty, internowany w Huszt, a następnie wcielony do armii austriackiej. Zdezerterował i zgłosił się do 4 pułku piechoty Legionów. Brał udział w odsieczy Lwowa[2]. Na froncie walczył do kwietnia 1919, następnie skierowany do batalionu zapasowego 4 pp Leg. Po zakończeniu wojny od kwietnia do czerwca 1921 oddelegowany jako oficer prowiantowy wojsk powstańczych na Górny Śląsk[3].

W 1923 zdał maturę i został mianowany podporucznikiem. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1921 i 79. lokatą w korpusie oficerów rezerwy administracji, grupa gospodarcza[4][5]. W tym czasie jako oficer rezerwy zatrzymany w służbie czynnej pełnił ją w Komisji Gospodarczej dla Zastępstw Rachunkowych Dowództwa Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu[6]. Jego oddziałem macierzystym był Okręgowy Zakład Gospodarczy Nr X w Przemyślu[6][7]. W 1925 był przydzielony do 41 pułku piechoty w Suwałkach, a jego oddziałem macierzystym był wówczas 10 Oddział Służby Intendentury. Z dniem 15 września 1925 został przeniesiony służbowo na X Kurs doszkolenia młodszych oficerów piechoty w Chełmnie[8]. 4 marca 1928 został przemianowany z dniem 1 stycznia 1928 na oficera zawodowego w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1921 i 83,5 lokatą w korpusie oficerów administracji (grupa gospodarcza)[9]. W lipcu 1928, w tym samym stopniu i starszeństwie, został przeniesiony do korpusu oficerów piechoty z lokatą 163,5 i wcielony do 41 pułku piechoty[10][11][12]. Z dniem 7 stycznia 1930 został przydzielony na ośmiomiesięczny kurs dowódców plutonów artylerii piechoty w Szkole Strzelania Artylerii w Toruniu[13]. 29 kwietnia 1933 został mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1933 i 77. lokatą w korpusie oficerów piechoty[14]. 23 marca 1934 został przeniesiony do 72 pułku piechoty w Radomiu na stanowisko dowódcy kompanii[1][15].

W kampanii wrześniowej walczył na stanowisku I adiutanta 72 pułku piechoty[16][2]. W nieznanych okolicznościach, po agresji ZSRR na Polskę, dostał się do niewoli sowieckiej i został osadzony w Obozie NKWD w Starobielsku[2]. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie i pogrzebany w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[17]. Figuruje na tzw. liście Gajdideja pod pozycją 453[2]. Grób symboliczny znajduje się na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie (sektor SC3, rząd 8, nr grobu 18)[18].

Był żonaty z Anielą z Białowąsów (1901–1950), nauczycielką, z którą miał dwóch synów: Andrzeja (1926–2016), reżysera, i Leszka (1927–2015), scenografa.

Grób symboliczny Jakuba Wajdy na Cmentarzu Salwatorskim.

Ordery i odznaczenia

2 marca 1936 i 20 grudnia 1937 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”[23].

Upamiętnienia

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora[24][25]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Przy Publicznym Gimnazjum im. ks. Zdzisława Jastrzębiec Peszkowskiego w Belsku Dużym w dniu 15 kwietnia 2010 r., z okazji 70. rocznicy zbrodni katyńskiej, posadzono 6 Dębów Pamięci upamiętniających ofiary zbrodni, pochodzące z okolicznych regionów, wśród nich kpt. Jakuba Wajdę[26]. W Radomiu na dawnym domu oficerskim, mieszczącym się przy ul. Malczewskiego, dnia 14 października 2011 r. odsłonięto pamiątkową tablicę, poświęconą kpt. Jakubowi Wajdzie. Odsłonięcia dokonali jego synowie Andrzej i Leszek[27].

Jakubowi Wajdzie został poświęcony jeden z odcinków filmowego cyklu dokumentalnego pt. Epitafia katyńskie (2010)[28].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Janusz Cisek, Ewa Kozłowska, Łukasz Wieczorek: Wajda Jakub. [w:] Słownik Legionistów Polskich 1914-1918 [on-line]. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2026-08-22].
  2. 1 2 3 4 Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 578.
  3. 1 2 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 308.
  4. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1336.
  5. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1218.
  6. 1 2 Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1308.
  7. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1188.
  8. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 94 z 17 września 1925, s. 514.
  9. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 21 marca 1928, s. 78.
  10. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928, s. 217.
  11. ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 57, 256.
  12. ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 92, 571.
  13. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930, s. 122.
  14. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 29 kwietnia 1933, s. 116.
  15. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934, s. 156.
  16. ↑ Przybyszewski 2003 ↓, s. 34.
  17. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 578, LXXIV.
  18. ↑ Parafia Najświętszego Salwatora: Śp. Jan(sic!) Wajda. Cmentarz Parafialny w Krakowie. Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych. [dostęp 2025-11-07].
  19. ↑ Rómmel 1958 ↓, s. 386, jako nadanie pośmiertne.
  20. ↑ Przybyszewski 2003 ↓, s. 42.
  21. ↑ M.P. z 1937 r. Nr 64, poz. 97 (ISAP).
  22. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-08-22].
  23. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-08-22].
  24. ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  25. ↑ Zbrodnia katyńska, między prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2024-09-17] (pol.).
  26. ↑ Uroczystość środowiskowa w 70. rocznicę Zbrodni Katyńskiej. Serwis gimnazjum w Belsku Dużym, 2011-11-04. [dostęp 2011-11-04].
  27. ↑ Tablica i wystawa pamięci Jakuba Wajdy. Serwis miasta Radom, 2011-10-14. [dostęp 2011-10-14].
  28. ↑ Epitafia Katyńskie - Jakub Wajda. youtube.com, 2010-04-09. [dostęp 2022-12-14].

Bibliografia

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-07-28].
  • Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
  • Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
  • Kazimierz Banaszek, Krystyna Wanda Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
  • Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
  • Stanisław Przybyszewski: 72 Pułk Piechoty im. pułkownika Dionizego Czachowskiego. Pruszków: Wydawnictwo Ajaks, 2003, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 89. ISBN 83-88773-88-7.
  • Juliusz Rómmel: Za honor i ojczyznę. Wspomnienia dowódcy armii „Łódź” i „Warszawa”. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo „Iskry”, 1958.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.