Jan Henryk Jedynak
 Jan Jedynak w 1935 | |
| Data i miejsce urodzenia |
20 lipca 1892 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
26 maja 1966 |
| Poseł na Sejm II, III, V kadencji (II RP) | |
| Okres |
od 1938 |
| Przynależność polityczna | |
| Odznaczenia | |
   | |
Jan Henryk Jedynak (ur. 20 lipca 1892 w Paszczynie k. Ropczyc, zm. 26 maja 1966 w Londynie) – polski działacz niepodległościowy i ludowy okresu II RP, kapitan rezerwy Wojska Polskiego, polityk sanacji, poseł I, IV i V kadencji, wicemarszałek Sejmu V kadencji, sekretarz zarządu powołanego w Palestynie Związku Pracy dla Państwa[1], kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Syn Michała i Karoliny z domu Maroń[2]. Pochodził z rodziny zaangażowanej politycznie – jego ojciec był posłem do Sejmu Galicyjskiego i członkiem Rady Państwa. W Dębicy uczęszczał do szkoły powszechnej i gimnazjum[3]. Tam też w 1912 zdał egzamin dojrzałości, po czym studiował na Akademii Rolniczej w Dublanach[4], a ponadto od października tego roku należał do Drużyn Strzeleckich[5]. Naukę kontynuował na uczelniach Danii, Szwecji, Francji i Niemiec.
W czasie I wojny światowej służył w Legionach Polskich, gdzie początkowo otrzymał przydział do 1 pułku piechoty, a następnie do 4 pułku piechoty[5]. Przeszedł całą kampanię i uczestniczył we wszystkich bitwach[6]. W 1914 został ranny[4]. W czasie służby w Legionach awansował na stopień chorążego (15 listopada 1915) i podporucznika piechoty (1 lipca 1916)[7]. Po rozwiązaniu Legionów został wcielony do armii austriackiej, gdzie służył przez 12 miesięcy[8]. Za wykazaną „wytrwałością, zimną krew i umiejętność”[9] podczas walki, 17 maja 1922 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy[10], a we wniosku o jego nadanie, napisano m.in.:
Pod Wolą Ossowińską dn. 15 sierpnia 1915 prowadził szpicę ataku i swoją umiejętnością, odwagą i szybką decyzją zaskoczył nieprzyjaciela w trakcie podpalania Woli, rozprasza go, bierze kilku jeńców do niewoli (...) i przyczynia się do zwycięstwa I baonu[9].
W latach 1918–1921 służył w Wojsku Polskim. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 482. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty[11]. Posiadał przydział w rezerwie do 2 Pułku Piechoty Legionów w Pińczowie[12]. W 1934, jako oficer rezerwy pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał wówczas przydział w rezerwie do 9 Pułku Piechoty Legionów w Zamościu[13].
W okresie dwudziestolecia międzywojennego działacz gospodarczy, zaangażowany w problemy rolnictwa i rozwoju wsi, w latach 1935–1938 pracował w Ministerstwie Rolnictwa i Reform Rolnych. Członek ruchu ludowego, w latach 1921–1924 i 1927–1930 zasiadał w Radzie Naczelnej PSL „Piast”. Z ramienia tej partii piastował mandat posła na Sejm I kadencji. Po 1930 przeszedł na stronę sanacji, został jednym z jej głównych ekspertów ds. rolnictwa. Kandydował w wyborach do Sejmu IV i V kadencji – mandaty otrzymał z list BBWR i OZN w okręgu Jasło. W Sejmie II kadencji pełnił funkcję zastępcy posła z ramienia PSL „Piast”. W 1938 Sejm wybrał go wicemarszałkiem izby niższej V kadencji. Po 1939 przebywał na emigracji we Francji i Wielkiej Brytanii.
Zmarł 26 maja 1966 w Londynie. Został pochowany na Cmentarzu Kensal Green[14].
Był kawalerem[4].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6259 – 17 maja 1922[10][15][16]
- Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[17][5]
- Krzyż Walecznych dwukrotnie[5] „za czyny męstwa i odwagi wykazane w bojach toczonych w latach 1918–1921”
Przypisy
- ↑ Alicja Bieńkowska, Działalność Związku Pracy dla Państwa na Bliskim Wschodzie w czasie II wojny światowej, [w:] Archiwum Emigracji, Studia – Szkice – Dokumenty, Toruń, Rok 2009, Zeszyt 1 (10), s. 76.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ Sprawozdanie 1912 ↓, s. 58–59.
- 1 2 3 Kolekcja ↓, s. 2.
- 1 2 3 4 Kolekcja ↓, s. 3.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 4.
- ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 18.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 3, 4.
- 1 2 Kolekcja ↓, s. 6.
- 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 stycznia 1923 roku, s. 17.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 473.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 129.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 8, 427.
- ↑ Opracowanie stanu zachowania grobów rządowych w Wielkiej Brytanii [online], Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego [dostęp 2023-04-18] (pol.).
- ↑ Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V kl. oficerów i szeregowych z b. 4-go pułku piechoty Legjonów Polskich., „Żołnierz Polski” (28 (307)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 9 lipca 1922, s. 15 [dostęp 2026-08-08].
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1, 5.
- ↑ M.P. z 1931 r. Nr 132, poz. 199 (ISAP)
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2020-03-31].
- V. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Dębicy za rok szkolny 1911/12. Tarnów: Nakładem Funduszu Naukowego, 1912.
- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Jedynak Jan Henryk. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.59-4971 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-08-08].