Jan Krokowski

3 stycznia 1940 roku na ul. Jagiellońskiej w Nowym Sączu spotkał swojego kolegę z harcerstwa, Ludwika Kowalskiego, zaangażowanego w konspiracyjną Polską Organizację Białego Orła „Resurectio” (POBOR), która zajmowała się przerzutem Polaków na Węgry (za granicą tworzyły się polskie armie), kolportowaniem ulotek. Myślano o szkoleniach wojskowych w celu podjęcia przyszłej walki zbrojnej^[2].

4 stycznia złożył przysięgę przynależności do organizacji. Była ona już wtedy intensywnie rozpracowywana przez Gestapo. Liczniejsze aresztowania zaczęły się 16 stycznia, a sam Krokowski został aresztowany 18 stycznia. Wraz z innymi członkami osadzono go w więzieniu w Nowym Sączu^[2][7]. Razem z częścią więźniów został przeniesiony do więzienia w Tarnowie, skąd 14 czerwca 1940 roku trafił do Auschwitz pierwszym masowym transportem^[5]. Ludwik Kowalski, który wcześniej go zwerbował, pozostał w więzieniu w Nowym Sączu i jako przywódca POBOR, znalazł się wśród 93 osób rozstrzelanych z rozkazu Heinricha Hamanna w lesie pod Trzetrzewiną, w ramach akcji pod kryptonimem Generalnamenstag – „Imieniny Generała”, nawiązującej do imienin generała Władysława Sikorskiego. Egzekucja, stanowiąca część akcji AB, odbyła się 27 czerwca 1940 roku^[7].

W Auschwitz, wspólnie z Tadeuszem Wąsowiczem (który przebywał w obozie od 12 sierpnia 1941 do 12 grudnia 1944 r.^[8]), Krokowski zorganizował potajemną wigilię dla około 15 młodych więźniów różnych narodowości i wyznań. Był świadkiem żałoby posła Jakuba Bodzionego po śmierci syna Antoniego^[5]. Wysłał z obozu kartkę świadczącą o jego pobycie w bloku 3^[9].

W październiku 1944 przeniesiony do KL Sachsenhausen^[10]. Pracował tam jako sprzątacz, murarz i goniec. Wykonywał również pracę przy budowie fabryki DAW (Deutsche Ausrüstungswerke)^[11].

Po ewakuacji obozu uwolniony z marszu śmierci 2 maja 1945 w okolicy Lubeki przez wojska brytyjskie. Następnie leczył się z chorób nabytych podczas uwięzienia, m.in. z tyfusu. W brytyjskiej strefie okupacyjnej pisywał dla lokalnej polskiej gazety „Jutrzenka” i pracował jako tłumacz języka niemieckiego. Do Nowego Sącza wrócił w marcu 1946 roku^[10].

Po powrocie został nauczycielem. Uczył w szkołach podstawowych w Korzennej, Zabełczu, Łącku, Kąclowej i Nowym Sączu

Działał w Związku byłych Więźniów Politycznych, w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację oraz w Związku Inwalidów Wojennych.

Nadzorował sprawy wychowania fizycznego w szkołach z ramienia Inspektoratu Oświaty w Nowym Sączu. W latach 1951–1960 był przewodniczącym Powiatowego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki w Nowym Sączu. Z jego inicjatywy odbywał się Wyścig Kolarski Szosami Doliny Popradu i spartakiady dziecięce.

W latach 1963–1979 kierował radiowęzłem w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Nowym Sączu^[2]. Pozostawił tam taśmy z nagraniami swoich wspomnień^[1].

Zmarł 15 lutego 1980 r. w Katowicach^[10]. Spoczywa na cmentarzu przy Śniadeckich w Nowym Sączu^[14].

W listopadzie 2025 roku jego list napisany w Auschwitz i wysłany na rodzinny adres przy ul. Mickiewicza 14 w Nowym Sączu trafił do niemieckiego katalogu aukcyjnego jako „walor filatelistyczny”. Dokument był jednym z 433 historycznych materiałów wystawionych na sprzedaż. Dzięki interwencji MSZ aukcja została odwołana^[9][15].