Jean Paul

Jean Paul
Ilustracja
Imię i nazwisko

Johann Paul Friedrich Richter

Data i miejsce urodzenia

21 marca 1763
Wunsiedel

Data i miejsce śmierci

14 listopada 1825
Bayreuth

Narodowość

niemiecka

Język

niemiecki

Dziedzina sztuki

literatura

Epoka

romantyzm

Muzeum artysty

Jean-Paul-Museum w Bayreuth

Ważne dzieła

Hesperus 1795, pol. 1880

podpis
Pomnik Jeana Paula w Bayreuth

Jean Paul, właśc. Johann Paul Friedrich Richter (ur. 21 marca 1763 w Wunsiedel, zm. 14 listopada 1825 w Bayreuth) – niemiecki pisarz, jeden z głównych prekursorów romantyzmu w literaturze niemieckiej XVIII wieku[1][2][3]. Zmiana jego nazwiska jest ukłonem w kierunku Jean-Jacques’a Rousseau, uważanego wówczas za mentora sentymentalizmu oraz "burzy i naporu" (Sturm und Drang)[2].

Życiorys

Urodził się w Wunsiedel (Bawaria) 21 marca 1763. W roku 1764 rodzina przeprowadziła się do Joditz, gdzie ojciec objął stanowisko pastora, w 1776 zamieszkali w Schwarzenbach. W 1779 rozpoczął naukę w gimnazjum w Hof, mieszkając u swoich dziadków. W latach 1781–1784 studiował filozofię i teologię w Lipsku, jednak studia musiał przerwać z powodów finansowych. Zajął się pisarstwem. W latach 1798–1800 przebywał w Weimarze, gdzie poznał Goethego i Schillera, jednak ci z lekceważeniem odnosili się do jego twórczości[4].

W okresie 1790–1794 pracował jako nauczyciel w założonej przez siebie szkole elementarnej w Schwarzenbach. W 1803 został mianowany radcą legacyjnym w Meiningen. W 1800–1801 przeprowadził się do Berlina, w 1801 ożenił się z Karoline Mayer. W roku 1804 z żoną i dwojgiem dzieci przeniósł się na stałe do Bayreuth. W tym okresie angażował się politycznie, m.in. publikując artykuły w „Morgenblatt”. Z powodu zaćmy stracił w 1824 wzrok. Zmarł w 1825 w Bayreuth, tam został też pochowany[4].

Twórczość

Twórczość Jeana Paula plasuje się pomiędzy klasyką a romantyzmem. Był autorem powieści, opowiadań, wierszy satyryczno-ironicznych. Jego powieści nawiązują do angielskiej powieści humorystycznej, m.in. do Swifta. Utwory cechuje bogaty styl: liczne metafory, ironia, satyra. Bohaterami utworów są często postaci kobiece, stąd jego utwory cieszyły się wielką popularnością wśród kobiet[4].

Jean Paul był – w odróżnieniu od większości niemieckich pisarzy – wrogiem wyrazów obcych. Przypisuje mu się takie zniemczenia (zastąpienie wyrazów obcych przez rodzime) jak: Doppelgänger (Double), Nachtseite (Okkultismus), Mannweib (Amazone), Morgenkleid (Matinee)[5]. Przyczynił się w istotny sposób do rozpowszechnienia w języku niemieckim wyrazu Fremdwort (wyraz obcy)[6]. Przyjmuje się też, że Jean Paul utworzył słowo Weltschmerz („ból istnienia”, „ból świata”) (w miejsce: Melancholie)[7].

Większość jego spuścizny literackiej nie została przetłumaczona na język polski, oprócz krótkich fragmentów i części pierwszej (z trzech) powieści Hesperus (tłum. Teodor Jeske-Choiński pod pseudonimem M. Bogdanowicz, 1880). Zasłynął jako autor często cytowanych (m.in. w IV części Dziadów Adama Mickiewicza) opowieści niesamowitych o rzekomo autentycznych poszukiwaniach duchów i zjawisk paranormalnych oraz uroczystych i żałobnych fraz[8].

Dzieła

  • Grönländische Prozesse, 1783 f. – pod pseudonimem J.P.F. Hasus
  • Auswahl aus des Teufels Papieren, 1789 – pod pseudonimem J.P.F. Hasus
  • Die unsichtbare Loge. Eine Biographie, 1793
  • Leben des vergnügten Schulmeisterlein Maria Wuz in Auenthal. Eine Art Idylle, 1973
  • Hesperus oder 45 Hundposttage. Eine Biographie, 1795
  • Leben des Quintus Fixlein, aus funfzehn Zettelkästen gezogen; nebst einem Mustheil und einigen Jus de tablette, 1796
  • Blumen-, Frucht- und Dornenstücke oder Ehestand, Tod und Hochzeit des Armenadvokaten F. St. Siebenkäs im Reichsmarktflecken Kuhschnappel, 1796–97
  • Konjekturalbiographie, 1798
  • Titan, 1800–03
  • Vorschule der Ästhetik, nebst einigen Vorlesungen in Leipzig über die Parteien der Zeit, 1804
  • Flegeljahre. Eine Biographie, 1804–05
  • Levana oder Erziehlehre, 1807
  • Des Feldpredigers Schmelzle Reise nach Flätz mit fortgehenden Noten; nebst der Beichte des Teufels bey einem Staatsmanne, 1809
  • Dr. Katzenbergers Badereise, nebst einer Auswahl verbesserter Werkchen, 1809
  • Leben Fibels, des Verfassers der Bienrodischen Fibel, 1812
  • Der Komet, oder Nikolaus Marggraf. Eine komische Geschichte, 1820–22

Opracowania

  • Rolf Vollmann: Das Tolle neben dem Schönen – Jean Paul. Ein biographischer Essay.
  • Peter Sprengel: Innerlichkeit. Jean Paul oder Das Leiden an der Gesellschaft. München u. Wien 1977
  • Kurt Wölfel: Jean-Paul-Studien. Frankfurt a. M.: Suhrkamp 1989.
  • Julia Cloot: Geheime Texte. Jean Paul und die Musik. De Gruyter 2001
  • Ludwig Börne: Denkrede auf Jean Paul, w: Sämtliche Schriften, Band I. Düsseldorf 1964
  • Alexandra Giourtsi: Pädagogische Anthropologie bei Jean Paul. Düsseldorf 1966
  • Brigitte Langer: Jean Pauls Weg zur Metapher. Sein ‘Buch’ Leben des Quintus Fixlein, Frankfurt/Main: Peter Lang 2003
  • Dirk Otto: Der Witz-Begriff Jean Pauls. Überlegungen zur Zeichentheorie Richters. Herbert Utz Verlag, München 1999

Przypisy

  1. ↑ NIEMIECKA LITERATURA – Encyklopedia w Interia.pl – Literatura obca [online], encyklopedia.interia.pl [dostęp 2017-11-24] (pol.).
  2. 1 2 Jean Paul | German Romantic Author & Philosopher | Britannica
  3. ↑ Hubert Orłowski, Słownik twórców kultury niemieckojęzycznej, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1997, s. 158-159.
  4. 1 2 3 Jean Paul (Autor) | Lebenslauf, Biografie, Werke [online], wortwuchs.net [dostęp 2026-05-18].
  5. ↑ Ryszard Lipczuk, Walka z wyrazami obcymi w Niemczech – historia i współczesność, Kraków 2014, s. 60 [dostęp 2026-05-15] (pol.).
  6. ↑ Ryszard Lipczuk, Geschichte und Gegenwart des Fremdwortpurismus in Deutschland und Polen, Frankfurt a. M.: Peter Lang, 2007, s. 43, ISBN 978-3-631-57388-4.
  7. ↑ Weltschmerz | German, 19th Century, Melancholy | Britannica
  8. ↑ M. Jastrun, Mickiewicz, Kraków 1952, s. 91.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.