Jerzy Janusz Terej

Jerzy Janusz Terej (ur. 29 lipca 1934 w Wysokim Litewskim, zm. 28 sierpnia 1979 w Warszawie) – polski historyk, doktor habilitowany nauk humanistycznych, specjalista i badacz dziejów II RP i II wojny światowej.

Urodził się w województwie poleskim w rodzinie nauczycielskiej^[1], wywodzącej się spośród ubogich chłopów z okolic Tarnobrzega^[2]. Jego dziadek i ojciec byli działaczami Polskiej Partii Socjalistycznej^[2]. Podczas okupacji niemieckiej w latach II wojny światowej jego ojciec służył jako oficer w szeregach Armii Krajowej w powiecie tarnobrzeskim^[1][3].

Po zakończeniu wojny Jerzy Terej wraz z rodziną przeniósł się do Wrocławia, gdzie ukończył szkołę średnią oraz studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego^[1]. W 1947 wstąpił do Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego, która w następnym roku weszła w skład Związku Młodzieży Polskiej^[3]. Był także czynny w Związku Młodzieży Socjalistycznej i od 1953 w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej^[1][3], do 1964 zajmował się działalnością polityczną^[4]. Był od 1955/6 przewodniczącym Zarządu Wojewódzkiego ZMP we Wrocławiu^[1][3], od 1957 do 1958 pełnił funkcję sekretarza wrocławskiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR^[5], a w latach 1957–1964 – sekretarza Komitetu Centralnego Związku Młodzieży Socjalistycznej^[1].

W latach 1964–1967 był doktorantem w Wyższej Szkole Nauk Społecznych przy KC PZPR w Warszawie, gdzie w marcu 1968 obronił przygotowaną pod opieką Mariana Żychowskiego rozprawę doktorską z dziejów Stronnictwa Narodowego w latach 1939–1944. Pod koniec 1967 został zatrudniony w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w kierowanej przez Czesława Madajczyka Pracowni Dziejów Polski Okresu II Wojny Światowej. W 1976 uzyskał stopień doktora habilitowanego w IH PAN na podstawie rozprawy poświęconej wzorcom organizacyjnym i politycznym Armii Krajowej, a w 1977 objął tam stanowisko docenta. Od 1978 prowadził seminarium doktoranckie w Mazowieckim Ośrodku Badań Naukowych w Siedlcach^[1].

Publikował felietony o tematyce historycznej na łamach „Literatury” (stały felieton historyczny „Kształt historii” od 1971), „Polityki”, „Kultury” i „Mówią Wieki”. Należał do autorów Polskiego Słownika Biograficznego. Wchodził w skład komitetu redakcyjnego kwartalnika „Dzieje Najnowsze” i uczestniczył w pracach Komisji Historii II Wojny Światowej Komitetu Nauk Historycznych PAN^[1][6]. Odmawiał natomiast udziału w przyznanych mu wyjazdach zagranicznych^[7].

Zmarł nagle 28 sierpnia 1979^[1][8] w Warszawie^[9] (według Czesława Madajczyka był od kilku lat poważnie chory, ale nie wyrzekł się intensywnej pracy naukowej i redaktorskiej^[10]). Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera B23-2-23)^[11].

Ojciec Andrzeja Tereja.

• Rzeczywistość i polityka. Ze studiów nad dziejami najnowszymi Narodowej Demokracji, Książka i Wiedza, Warszawa, 1971; wyd. II: 1979.
• Idee, mity, realia. Szkice do dziejów narodowej demokracji (tom 189 serii wydawniczej Omega, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1971.
• Europa podziemna 1939–1945 (z Eugeniuszem Duraczyńskim), Wiedza Powszechna, Warszawa 1974.
• Spotkania z Klio. Szkice i felietony historyczne, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1975.
• Na rozstajach dróg. Ze studiów nad obliczem i modelem Armii Krajowej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 1978; wyd. II: 1980, ISBN 83-04-00517-4.
• Refleksje historyczne, Czytelnik, Warszawa 1983.

• Hasło w encyklopedii WP.pl
• EugeniuszE. Duraczyński EugeniuszE., Przedmowa, [w:] Jerzy JanuszJ.J. Terej, Na rozstajach dróg. Ze studiów nad obliczem i modelem Armii Krajowej, wyd. II, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 5–9, ISBN 83-04-00517-4 .
• CzesławC. Madajczyk CzesławC., Jerzy Janusz Terej (1934–1979), „Dzieje Najnowsze”, 11 (4), 1979, s. 73–74 .
• HenrykH. Słabek HenrykH., Jerzy Janusz Terej (1934–1979). Sprzed i po dwudziestu latach, „Dzieje Najnowsze”, 31 (4), 1999, s. 281–284 .