Jerzy Treder

Jerzy Treder

Państwo działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	14 kwietnia 1942 Biała Rzeka
Data i miejsce śmierci	2 kwietnia 2015 Wejherowo
Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: językoznawstwo
Alma Mater	Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Gdańsku
Doktorat	1973
Habilitacja	1987
Profesura	1994
nauczyciel akademicki
Odznaczenia

Jerzy Treder (ur. 14 kwietnia 1942 w Białej Rzece, zm. 2 kwietnia 2015 w Wejherowie)^[1] – polski językoznawca, dialektolog, badacz języka kaszubskiego.

W latach 1949–1951 uczęszczał do Szkoły Podstawowej w Redzie, a następnie do 1956 r. w Białej Rzece^[2]. Ukończył Liceum Pedagogiczne w Wejherowie^[3], do którego uczęszczał w latach 1956–1961^[4.1]. W 1961 zdał maturę, zdobywając kwalifikacje nauczycielskie, które po rocznej pracy w szkole podstawowej (Ciechocino, Reda)^[5] poszerzył w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku, uzyskując w 1967 tytuł zawodowy magistra filologii polskiej^[6.1]. Po studiach wyższych był w latach 1968–1972 nauczycielem języka polskiego w Liceum Ekonomicznym w Sopocie - filia w Wejherowie^[2]. Jako magister został asystentem i starszym asystentem w WSP, a kolejne szczeble (od 1970) osiągnął na nowo utworzonym Uniwersytecie Gdańskim. Na UG doktoryzował się w 1973 na podstawie dysertacji Toponimia powiatu puckiego^[6.1], napisanej pod kierunkiem Huberta Górnowicza, zaś stopień naukowy doktora habilitowanego otrzymał w 1987 na podstawie pracy Ze studiów nad frazeologią kaszubską (na tle porównawczym), awansując po tym na stanowiska: docenta (1987) i profesora nadzwyczajnego UG (1992). Tytuł profesora otrzymał 24 stycznia 1994^[7][8], a stanowisko profesora zwyczajnego 1 marca 2002^[5].

Pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Filologii Polskiej UG^[6.2] (1987–1990). Prowadził m.in. wykłady i ćwiczenia z gramatyki języka starocerkiewno-słowiańskiego, wykłady i ćwiczenia z językoznawstwa diachronicznego, wykłady monograficzne i seminaria magisterskie, wykłady i ćwiczenia z dialektologii, konwersatoria z kultury języka polskiego, ćwiczenia z leksykografii i onomastyki itd. Miał też zajęcia na studiach podyplomowych i z metodologii onomastyki na studium doktoranckim IFP UG (1978–1980). Pełnił dyżury w Telefonicznej Poradni Językowej WSP w Gdańsku, potem UG (1968–2001). W latach 2002–2011 był kierownikiem Zakładu Historii Języka Polskiego, Dialektologii i Onomastyki^[9], a od 2003 recenzentem wniosków o granty na badania własne z zakresu językoznawstwa^[5].

Pracował ponadto w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Słupsku (1988–1999), potem w Bałtyckiej Wyższej Szkole Humanistycznej w Koszalinie (1998–2002), gdzie był też kierownikiem Katedry Językoznawstwa^[5].

Był członkiem Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego (od 1962), Polskiego Towarzystwa Językoznawczego (od 1971), Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (od 1973)^[10], Gdańskiego Towarzystwa Naukowego (1978), członkiem Komisji Frazeologicznej Komitetu Językoznawstwa PAN (od 1979) i Komisji Słowiańskiej Frazeologii przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów (od 1992) oraz członkiem-założycielem Instytutu Kaszubskiego w Gdańsku (1996)^[5].

W swoich pracach zajmował się dialektologią, onomastyką, frazeologią^[11]. Dorobek naukowy prof. Jerzego Tredera obejmuje 370 publikacji, w tym 18 książek^[12]. Zredagował Słownik polsko-kaszubski Aleksandra Labudy (1982 – z Edwardem Brezą)^[13] i Słownik polsko-kaszubski Jana Trepczyka (wyd. 1994)^[14]. W 2003 opracował i wydał na nowo Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego Stefana Ramułta^[15].

Urodził się w rodzinie Władysława i Anastazji z domu Młyńskiej^[1], jako najmłodszy z dziesięciorga dzieci (miał ośmiu braci i siostrę, która wcześnie zmarła). Jego ojciec był pracownikiem kolejnictwa^[4.1].

W 1967 poślubił poznaną w szkole średniej Gertrudę Kosirog^[2]. Małżeństwo doczekało się dwojga dzieci: Mariusza (dr nauk medycznych) i Justyny po mężu Pomierskiej (dr nauk humanistycznych)^[4.2].

Zmarł w Wejherowie, pochowany 7 kwietnia 2015 na starym cmentarzu parafialnym przy ul. Gdańskiej w Redzie^[9] (sektor 5-8-12)^[16].

• 70 lat „Poradnika Językowego”, Zawartość pisma w latach 1901–1970 (1972)^[17]
• Zasady pisowni kaszubskiej (1976) – z Edwardem Brezą^[18]
• Toponimia byłego powiatu puckiego (1977)^[19]
• Gramatyka kaszubska. Zarys popularny (1981)^[20]
• Ze studiów nad frazeologią kaszubską (na tle porównawczym) (1986)^[21]
• Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym) (1989)^[22]
• Toponimia powiatu wejherowskiego (1997)^[23]
• Kaszubi - wierzenia i twórczość. Ze słownika Sychty (2000)^[24]
• Historia kaszubszczyzny literackiej. Studia (2005)^[25]
• Nazwy ptaków we frazeologii i inne studia z frazeologii i paremiologii polskiej (2005)^[26]
• Ceynowy i Mosbacha Wiadomość o Kaszubach z połowy XIX w. (2006)^[27]
• Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (2009)^[28]

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1994)
• Złoty Krzyż Zasługi (1985)
• Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” (1976)
• Medal Komisji Edukacji Narodowej (1997)^[10]
• Medal Stolema (1983)^[29]
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1982)^[30]
• Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” (1970)
• Odznaka „Przyjaciel Dziecka” (1969)
• Honorowe wyróżnienie za Zasługi dla Województwa Pomorskiego^[9]

Źródło:^[2].

• Złota księga nauki polskiej. Naukowcy zjednoczonej Europy 2006, wyd. 2006.
• Sylwetka na stronie fil.ug.edu.pl.