Jolanta Brzeska

Jolanta Brzeska

Graffiti upamiętniające Jolantę Brzeską na kamienicy przy ul. Nabielaka 9
Data i miejsce urodzenia	25 stycznia 1947 Warszawa
Data i miejsce śmierci	1 marca 2011 Warszawa
Przyczyna śmierci	zabójstwo
Miejsce spoczynku	Cmentarz Komunalny Południowy w Warszawie
Miejsce zamieszkania	Warszawa
Narodowość	polska
Małżeństwo	Kazimierz Brzeski (1967–2007, do jego śmierci)
Dzieci	Magdalena Brzeska

Jolanta Brzeska z domu Krulikowska (ur. 25 stycznia 1947 w Warszawie, zm. 1 marca 2011 tamże) – polska działaczka społeczna zaangażowana w obronę eksmitowanych lokatorów. Jej ciało znaleziono w Lesie Kabackim, a śmierć uznano za zabójstwo, którego sprawców nie wykryto mimo dwukrotnie umarzanego śledztwa. Po śmierci stała się symbolem ruchu lokatorskiego i inspiracją dla tekstów kultury, a w 2021 została pośmiertnie honorową obywatelką Warszawy.

Po śmierci Jolanty Brzeskiej w prasie ukazały się liczne artykuły i felietony przedstawiające jej walkę o prawa lokatorów, których usiłują się pozbyć spadkobiercy i nowi właściciele domów, zasiedlonych w poprzednim systemie poprzez system kwaterunkowy^[10]. Sprawa śmierci Jolanty Brzeskiej nie została wyjaśniona^[11]. Przez pierwsze dwa lata śledztwo prowadzono przede wszystkim pod kątem samospalenia, rozważano jednak także hipotezę zabójstwa^[7][12][13]. Policjant, który badał próbki pobrane z mieszkania Brzeskiej, zastrzelił się kilkanaście dni później^[3].

Ujawniona w lutym 2013 ekspertyza biegłych wykluczyła hipotezę samobójstwa, prokuratura brała pod uwagę możliwość morderstwa, a wśród potencjalnych motywów wymieniano porachunki właścicieli lokali i kamieniczników^[7][14]. Śledztwo w sprawie pozbawienia życia Jolanty Brzeskiej zostało umorzone 8 kwietnia 2013 z powodu niewykrycia sprawców czynu zabronionego^[15].

19 sierpnia 2016 minister sprawiedliwości i prokurator generalny Zbigniew Ziobro zapowiedział wznowienie śledztwa w sprawie zabójstwa Jolanty Brzeskiej i powierzenie go prokuraturze spoza Warszawy. Równocześnie wszczęto postępowanie wobec prokuratorów prowadzących wcześniejsze śledztwo „za rażące braki i zaniechania na pierwszym etapie śledztwa związanego z wyjaśnieniem okoliczności tragicznej śmierci Jolanty Brzeskiej”^[16]. Prokurator generalny zarzucił pierwszemu śledztwu przyjęcie błędnej kwalifikacji czynu, brak planu śledztwa, zaangażowanie niedoświadczonych prokuratorów i funkcjonariuszy, niedokładne oględziny na miejscu, gdzie znaleziono zwłoki oraz nieprzeprowadzenie wielu dowodów lub badanie ich długo po zdarzeniu^[17]. W sierpniu 2021 prokuratura kolejny raz umorzyła śledztwo z powodu niewykrycia sprawcy. Jednocześnie nie dopatrzyła się błędów we wcześniejszych działaniach policji i prokuratury^[18].

Jolanta Brzeska stała się ikoną walki o prawa lokatorów i symbolem ruchu lokatorskiego, a jej portret wykorzystują twórcy graffiti i pojawia się on na transparentach podczas demonstracji^[17]. Jej postać stała się też inspiracją dla licznych tekstów kultury.

• 25 lutego 2012 w warszawskim Teatrze Dramatycznym miała miejsce premiera sztuki „Kto zabił Alonę Iwanowną?” w reżyserii Michała Kmiecika, inspirowanej Zbrodnią i karą Dostojewskiego oraz historią Jolanty Brzeskiej^[19][20].
• Jolanta Brzeska jest bohaterką piosenki i teledysku „Kto zabił Jolantę Brzeską” nakręconego przez duet Kopyt/Kowalski, który tworzą Szczepan Kopyt i Piotr Kowalski^[21][22].
• Piosenkę poświęconą Jolancie Brzeskiej pt. „To jest piosenka o różnych rzeczach” napisał Pablopavo^[23].
• Piosenkę poświęconą Jolancie Brzeskiej pt. „Wszystkich nas nie spalicie” nagrał zespół Kruschwitz^[24].
• W 2017 dla Teatroteki powstało nagranie spektaklu „Spalenie Joanny” według tekstu Magdaleny Miecznickiej w reżyserii Agaty Baumgart^[25].
• Film „Lokatorka” z 2021 w reżyserii Michała Otłowskiego opowiada o aferze reprywatyzacyjnej i zabójstwie Brzeskiej. W rolę inspirowanej Brzeską postaci Janiny Markowskiej wcieliła się Sławomira Łozińska^[26].
• W serialu kryminalnym „Informacja zwrotna” z 2023 postać Jolanty Brzeskiej jest inspiracją dla przywoływanej w nim zamordowanej Małgorzaty Kalskiej^[27].

W szóstą rocznicę śmierci, 1 marca 2017, w Warszawie otwarto skwer imienia Jolanty Brzeskiej u zbiegu ulic Zakrzewskiej i Iwickiej na Mokotowie, niedaleko ulicy Nabielaka, gdzie ustawiono też kamień pamiątkowy^[28]. 25 lutego 2021 Sejm przyjął uchwałę upamiętniającą Jolantę Brzeską w 10. rocznicę jej zabójstwa^[29]. 10 czerwca 2021 otrzymała pośmiertnie honorowe obywatelstwo miasta stołecznego Warszawy^[30].

• Afera reprywatyzacyjna w Warszawie
• Czyszczenie kamienic
• Reprywatyzacja w Warszawie

• ElżbietaE. Isakiewicz ElżbietaE., Sprawa Brzeskiej, „Tygodnik Powszechny”, Onet.pl, 26 kwietnia 2011 [zarchiwizowane z adresu 2011-05-02] .
• IzaI. Michalewicz IzaI., Jolanta i ogień [online], Wyborcza.pl, 1 maja 2011 [zarchiwizowane z adresu 2011-05-04] .
• CezaryC. Łazarewicz CezaryC., Łowca domów [online], polityka.pl, 22 kwietnia 2011 .
• Demonstracja ku pamięci Jolanty Brzeskiej [online], Komitet Obrony Lokatorów, 10 marca 2011 .