Juliusz Roman Heinzel
 | |
 porucznik kawalerii | |
| Data i miejsce urodzenia |
5 grudnia 1899 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Główne wojny i bitwy |
wojna polsko-bolszewicka |
| Późniejsza praca |
przemysłowiec |
| Odznaczenia | |
   | |
Juliusz Roman Piotr Ryszard Heinzel (ur. 5 grudnia 1899 w Łodzi, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – porucznik kawalerii rezerwy Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, przemysłowiec łódzki, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Był synem Juliusza Teodora i Anny z Geyerów[1][2] oraz wnukiem Juliusza, przemysłowca pochodzenia niemieckiego[3][4]. Uczęszczał do szkoły realnej w Łodzi[5]. W latach 1914–1916 uczył się w Gimnazjum im. Zamojskiego w Warszawie[5]. Tam też należał do drużyny harcerskiej[5]. W 1919 zdał egzamin dojrzałości w wyższej szkole realnej Zgromadzenia Kupców w Łodzi[5].
1 maja 1919 wstąpił na ochotnika do Wojska Polskiego[5]. Ukończył Szkołę Podoficerów Jazdy w Starej Wsi oraz Szkołę Podchorążych Piechoty[5]. W 1920 walczył w czasie wojny polsko-bolszewickiej w szeregach 16 pułku ułanów jako dowódca szwadronu w stopniu podchorążego[5]. W lipcu 1920 otrzymał awans na podporucznika[5]. „Mimo małego doświadczenia bojowego, dzięki swojej odwadze, sumienności i inicjatywie, był jednym z najlepszych oficerów pułku”[5]. Za czyny męstwa pod miejscowością Gremzdy Polskie, 30 czerwca 1921 został odznaczony krzyżem „Virtuti Militari” V klasy[6][7], a w uzasadnieniu jego nadania, czytamy m.in.[4][5][8]:
W okresie od 15 sierpnia do 15 października 1920 r. we wsi Gremzdy Polskie (na Suwalszczyźnie), prowadząc brawurowo prawe skrzydło szwadronu, w nocnym ataku na pozycję nieprzyjaciela, ubezpieczoną zasiekami z drutu kolczastego, zdobył 1 kaem i kilkunastu jeńców, co otworzyło pułkowi drogę do Sejn. W ataku na Serski Las (pod Augustowem) swoim autorytetem i przykładem wpływał na przemęczonych żołnierzy, tak że w 40 karabinów zajęto wieś obsadzoną przez cztery kompanie nieprzyjaciela, biorąc ok. 100 jeńców (w tym 5 oficerów), 2 kaemy i cały tabor batalionowy 2 pułku piechoty litewskiej. W nocnej walce 2 szwadronu pod Lidą, kiedy szwadron został odcięty od dowództwa pułku, ppor. Heinzel pod silnym ogniem przeniósł osobiście meldunek do dowódcy pułku i mimo silnego ognia wrócił z powrotem do szwadronu.
Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku. Został zweryfikowany do stopnia podporucznika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1920. Do 1921 służył w 16 pułku ułanów, kiedy to na własną prośbę został przeniesiony do rezerwy[5]. W latach 1927 i 1931 odbył ćwiczenia rezerwy w 16 pułku ułanów[1]. W 1934, jako oficer rezerwy, pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Łódź Miasto II. Posiadał wówczas przydział w rezerwie do 17 pułku ułanów wielkopolskich w Lesznie[9], w którym w tym samym roku odbył kolejne ćwiczenia[1]. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 4. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii[10].
W okresie dwudziestolecia międzywojennego uczęszczał na Uniwersytet Poznański[5], jednak po śmierci ojca przerwał naukę i wrócił do Łodzi[5], gdzie w latach 1922–1925 pracował w Zarządzie Towarzystwa Przemysłowego J. Heinzel[5]. Od 1925 prowadził własny majątek Julianów pod Łodzią[1][5].
W czasie kampanii wrześniowej w 1939 – po agresji ZSRR na Polskę – w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej i został przewieziony do obozu jenieckiego w Starobielsku[1][5]. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie[5] i pogrzebany potajemnie w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach[1], gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[11]. Figuruje na tzw. liście Gajdideja pod pozycją 3558[1][5].
Był żonaty, wychowywał dwoje pasierbów: Jerzego (ur. 1917) i Halinę (ur. 1919)[4][a].
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień kapitana[13][14][15]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
W 2026 na jednym z ukraińskich portali aukcyjnych wystawiono na sprzedaż noszący ślady korozji, należący do niego[16], Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 3353[17]. W sprawie zwrotu odznaczenia polskim władzom, interwencję podjął Instytut Pamięci Narodowej[17].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 3353 – 30 czerwca 1921[6][4][5]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[1][4][5]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[5]
Zobacz też
Uwagi
- ↑ W pracy „Gdzie są Niemcy z tamtych lat - wspomnienia łódzkich Niemców” podano, że miał syna Juliusza, który od czasu ucieczki przed Armią Czerwoną zamieszkał w Bochum[12].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 161.
- ↑ Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 101 – tu wskazano nazwisko Greyer.
- ↑ Leszek Skrzydło: Rody fabrykanckie. Łódź: Oficyna Bibliofilów, 1999, s. 80. ISBN 83-87522-23-6.
- 1 2 3 4 5 Heinzel Juliusz (Ryszard Roman Piotr). [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.38-2934 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-18].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 101.
- 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 16 lipca 1921, s. 1151, jako ppor. Juliusz Heicel.
- ↑ XV–lecie 16/2 Pułku Ułanów Wielkopolskich (1919–1934). 1934, s. 42.
- ↑ Juliusz Roman Piotr Ryszard Heinzel - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy [online], ogrodywspomnien.pl [dostęp 2026-03-24].
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 123, 598.
- ↑ Rybka i Stepan 2021 ↓, s. 593.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
- ↑ Gdzie są Niemcy z tamtych lat - wspomnienia łódzkich Niemców. Sag mir, wo die Deutschen sind - Erinnerungen der lodzer Deutschen. Praca zbiorowa pod redakcją Krystyny Radziszewskiej. Wydawnictwo Literatura, Łódź 1999, S - 23, język polski i niemiecki; ISBN 83-87080-91-8
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 86 [dostęp 2026-03-24] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
- ↑ Zbrodnia katyńska, między prawdą i kłamstwem [online], edukacja.ipn.gov.pl, 2008, s. 215 [dostęp 2024-09-17] (pol.).
- ↑ Marcin Bugaj, Virtuti Militari na ukraińskiej aukcji to oryginał. Niespodziewany zwrot w sprawie [online], Do Rzeczy, 12 kwietnia 2026 [dostęp 2026-05-11].
- 1 2 RMF FM, Order Virtuti Militari do kupienia na ukraińskiej aukcji. IPN grzmi [online], www.rmf24.pl [dostęp 2026-05-11].
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2021-01-07].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon Sp. z o.o., 2021. ISBN 978-83-66687-09-7.