Just z Triestu

Święty
Just z Triestu

Iustus
Giusto di Trieste

męczennik
Figura św. Justa na dzwonnicy katedry w Trieście
Data i miejsce śmierci	2 listopada 293 lub 303 okolice Tergeste
Przyczyna śmierci	utopienie
Czczony przez	Kościół katolicki Cerkiew prawosławna
Wspomnienie	2 listopada 3 listopada w diecezji Triestu
Atrybuty	kamienie przywiązane do ciała, palma męczeństwa, model Triestu
Patron	Triestu i diecezji Triestu
Szczególne miejsca kultu	Katedra św. Justa w Trieście

Just z Triestu (łac. Iustus, wł. Giusto di Trieste; zm. 2 listopada prawdopodobnie w 293 lub 303 w okolicach Tergeste) – chrześcijański męczennik i święty Kościoła katolickiego oraz prawosławnego, główny patron Triestu i diecezji Triestu. Według tradycji hagiograficznej został skazany na śmierć przez utopienie za odmowę złożenia ofiary rzymskim bogom. Jego relikwie są przechowywane w katedrze św. Justa w Trieście^[1][2].

Podstawowym źródłem narracyjnym dotyczącym Justa jest zachowana w kilku średniowiecznych rękopisach Passio sancti Iusti martyris. Tekst opisuje go jako mieszkańca Tergeste znanego miejscowej społeczności z wyznawania chrześcijaństwa, dobrych uczynków i udzielania jałmużny. Passio ma charakter hagiograficzny i nie stanowi współczesnego wydarzeniom protokołu sądowego, dlatego zawarte w niej szczegóły należy traktować jako element tradycji o męczenniku^[2][3].

Według opisu męczeństwa Just został oskarżony przed rzymskim urzędnikiem Manacjuszem o wyznawanie chrześcijaństwa. Wezwany do złożenia ofiary bogom rzymskim odmówił wyrzeczenia się swojej wiary. Po pobycie w więzieniu ponownie stanął przed urzędnikiem, a po kolejnej odmowie został uznany za winnego świętokradztwa i skazany na śmierć przez utopienie^[1][2].

Skazańcowi przywiązano do rąk i nóg ciężary, po czym wywieziono go łodzią na wody Zatoki Triesteńskiej i wrzucono do morza. Miejscowa tradycja lokalizuje miejsce egzekucji w pobliżu przylądka Sant’Andrea, na południe od starożytnego miasta. Passio podaje, że ciało męczennika zostało później odnalezione na brzegu przez kapłana Sebastiana, który miał zostać we śnie poinformowany o miejscu jego położenia. Szczątki pochowano w pobliżu miejsca znalezienia^[1][2].

Rok śmierci Justa nie jest ustalony jednoznacznie. W tradycji kościelnej często podawany jest 303 rok, odpowiadający okresowi prześladowań za Dioklecjana i Maksymiana. Część badaczy, na podstawie chronologii zachowanej w jednym z rękopisów, wskazuje na 293 rok. Za pewniejszą informację uznaje się dzień męczeństwa – 2 listopada^[1][2].

Kult Justa rozwinął się w późnej starożytności. W V wieku chrześcijańska społeczność Tergeste wzniosła poza murami miejskimi bazylikę cmentarną, której pozostałości odkryto przy Via Madonna del Mare. Budowla jest wiązana z pierwotnym miejscem przechowywania relikwii męczennika. Najpóźniej w X wieku szczątki Justa przeniesiono na wzgórze San Giusto, do kościoła, który później wszedł w skład obecnej katedry^[1][4].

Relikwie świętego przechowywane są w kaplicy poświęconej mu w katedrze. W 1825 podczas otwarcia relikwiarza odnaleziono także malowane na jedwabiu przedstawienie Justa, datowane na średniowiecze. W absydzie kaplicy znajduje się XIII-wieczna mozaika ukazująca Chrystusa pomiędzy świętymi Justem i Serwolem, a na dzwonnicy katedry umieszczono kamienną figurę patrona miasta^[5].

W Martyrologium Rzymskim wspomnienie Justa przypada 2 listopada. Ponieważ tego dnia w Kościele katolickim obchodzone jest Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych, w Trieście uroczystość patrona miasta i diecezji przeniesiono na 3 listopada. Just jest głównym patronem Triestu i diecezji, natomiast Sergiusz z Triestu i Serwol z Triestu są czczeni jako pozostali patroni miasta^[6].

Just jest przedstawiany jako młody mężczyzna odziany w tunikę lub strój rzymski. Jego podstawowym atrybutem jest palma oznaczająca męczeństwo. W przedstawieniach odnoszących się bezpośrednio do śmierci świętego występują także kamienie lub ciężary przywiązane do jego ciała. Jako patron Triestu bywa ukazywany z modelem miasta albo katedry^[5][2].