K’gari

K’gari
Ilustracja
Kontynent

Australia

Państwo

 Australia

Stan

 Queensland

Powierzchnia

1653 km²

Populacja (2021)
• liczba ludności


67

Położenie na mapie Queenslandu
Mapa konturowa Queenslandu, blisko prawej krawiędzi na dole znajduje się punkt z opisem „K’gari”
Położenie na mapie Australii
Mapa konturowa Australii, blisko prawej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „K’gari”
25,24°S 153,15°E/-25,240000 153,150000
Mapa wyspy
Wyspa Fraser[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo

 Australia

Typ

przyrodniczy

Spełniane kryterium

VII, VIII, IX

Numer ref.

630

Region[b]

Azja i Pacyfik

Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę

1992
na 16. sesji

25,24°S 153,15°E/-25,240000 153,150000
Plaża nad Lake McKenzie
Widok z Indian Head

K’gari, dawniej Fraser Island – wyspa na Oceanie Spokojnym u południowo-wschodnich wybrzeży Queensland w północno-wschodniej części Australii, największa na świecie wyspa piaskowa.

W 1992 roku cała wyspa została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Nazwa

Według jednych źródeł wyspa została nazwana na cześć kapitana Jamesa Frasera (1776?–1836)[1][2], który znalazł się w 1836 roku na wyspie wraz z żoną i kilkoma członkami załogi po tym, jak jego statek „Stirling Castle” rozbił się na pobliskiej rafie koralowej[3]. Fraser zmarł na wyspie po tym, jak został przebity włócznią przez jednego z członków grupy Aborygenów, do której dołączyli rozbitkowie[3]. Inne źródła podają[4][2], że nazwa wyspy upamiętnia żonę kapitana – Elize Fraser, która przeżyła i została uratowana[2]. Nazwy Fraser Island po raz pierwszy użył w 1842 roku Henry Stuart Russell (1818–1889)[3].

W 2011 roku przyjęto również dwie alternatywne nazwy aborygeńskie – K’gari (tłum. „raj”) i Gari[3][5]. 7 czerwca 2023 roku oficjalnie zmieniono nazwę wyspy z Fraser Island na K’gari[3].

Polski Komitet ds. UNESCO podaje nazwę Wyspa Fraser[6]. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej sugerowała dawniej egzonim Wielka Wyspa Piaszczysta[7].

Geografia

Położenie i powierzchnia

K’gari leży na Oceanie Spokojnym u południowo-wschodnich wybrzeży Queensland – stanu w północno-wschodniej części Australii[2][8]. Od kontynentu oddziela ją Hervey Bay i Great Sandy Strait[2].

Wyspa zajmuje powierzchnię 1653 km²[8] – ma ok. 120 km długości i 25 km szerokości – jest największą wyspą piaskową na świecie[2].

Budowa geologiczna i rzeźba terenu

Wyspa zbudowana jest z piasku naniesionego przez fale oceaniczne[8]. Zanim podniósł się poziom wód mórz i oceanów ok. 6 tys. lat temu, obszar obecnej wyspy był częścią systemu wydm uformowanego przez pasaty[8]. Najstarsze warstwy piasku odkryte na wyspie liczą 700 tys. lat[8]. Piaszczyste wzgórza wznoszą się na wysokość 250 m n.p.m.[2] Pokłady piasku sięgają głębokości 30–60 m poniżej poziomu morza[9].

Wody

Na wyspie znajdują się liczne jeziora, które są ubogie w substancje odżywcze i charakteryzują się wysokim stopniem kwasowości wód[4]. Jest tu m.in. 40 jezior wydmowych (ang. perched dune lake)[2].

W jeziorach żyją zwierzęta przystosowane do wysokiej kwasowości wód, m.in. żaby Crinia tinnula czy żółwie bokoszyjne Emydura macquarii nigra[4].

Jeziora są popularnym celem do rekreacji[4].

Flora i fauna

Flora wyspy zbliżona jest do szaty roślinnej kontynentu, od którego wyspa została oddzielona ok. 6 tys. lat temu[4]. Wyróżnia się tu siedem różnych formacji roślinnych – lasy deszczowe, Lasy eukaliptusowe, lasy złożone z banksji (Banksia aemula), lasy melaleukowe, zarośla nabrzeżne, lasy żywiczlinowe i lasy namorzynowe[4]. Do gatunków zagrożonych występujących na wyspie zalicza się m.in. Cryptocarya foetida i Acacia baueri[4].

Na wyspie odnotowano występowanie 350 gatunków ptaków, w tym gatunki rzadkie takie jak pezoporus i rdzawostrząb jasnoskrzydły[4]. Wśród ssaków zaobserwowano 48 gatunków, m.in. oposy, kangury, nietoperze, zające, gryzonie oraz psy dingo[4]. Na wyspie żyje także po kilka gatunków żółwi, węży i jaszczurek, w tym jaszczurka endemiczna Coggeria naufragus[4].

Bogata fauna bezkręgowców nie została jeszcze dostatecznie zbadana[4]. Stwierdzono jednak występowanie tu 245 gatunków mrówek[4].

Demografia

Wyspa pozostaje zamieszkana, jednak liczba jej mieszkańców stale spada – podczas gdy w 2006 roku na wyspie mieszkało 116 osób[10], to w 2021 roku jedynie 67 osób[11].

Historia

Przez wieki wyspa pozostawała zamieszkana przez Aborygenów[4], których obecność została stwierdzona od przynajmniej 5 tys. lat[2]. Przypuszcza się, że Aborygeni przybyli tu 40 tys. lat temu[9].

W 1770 roku została dostrzeżona przez kapitana Jamesa Cooka (1728–1779), który wziął ją za przylądek[2]. Pierwszym Europejczykiem na wyspie był angielski podróżnik Matthew Flinders (1774–1814), który wylądował tu w 1802 roku[2].

W latach 40. XIX w. na wyspę zaczęli przybywać europejscy osadnicy, którzy przywieźli konie, owce i bydło[4]. W 1860 roku utworzono tu rezerwat Aborygenów, który zamknięto w 1909 roku, po tym jak wysiedlono wszystkich rdzennych mieszkańców wyspy[2][a].

W latach 1863–1992 prowadzono pozyskiwanie drewna sosnowego[4]. Do 1977 roku wydobywano tu również piasek[2]. Wyspa pozostawała także atrakcyjnym celem turystycznym[4].

Ochrona przyrody

W 1908 roku środkowa część wyspy została objęta ochroną, a do 1925 roku prawie cała wyspa stanowiła las państwowy[9].

W 1971 roku na ok. jednej czwartej jej powierzchni ustanowiono park narodowy[2]. W 1976 roku na północy wyspy utworzono Park Narodowy „Great Sandy” (ang. Great Sandy National Park)[2]. W 1992 roku cała wyspa została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO[2].

Wyspa, obszary Cooloola na terenie Parku Narodowego „Great Sandy” oraz przylądek Inskip Point są ostoją ptaków IBA z uwagi na obecność dużej populacji przepiórnika czarnopierśnego[12].

Uwagi

  1. ↑ W podsumowaniu zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa, rok zamknięcia rezerwatu to 1906, zob. World Heritage Nomination 1992 ↓, s. 11.

Przypisy

Bibliografia

  • Australian Bureau of Statistics: Fraser Island. [w:] 2006 Census QuickStats [on-line]. [dostęp 2022-12-25]. (ang.).
  • Australian Bureau of Statistics: Fraser Island. [w:] 2021 Census QuickStats [on-line]. [dostęp 2022-12-25]. (ang.).
  • BirdLife International: Important Bird Areas factsheet: Cooloola and Fraser Coast. 2022. [dostęp 2022-12-26]. (ang.).
  • Fraser Island (K'Gari) – Island. [w:] www.qld.gov.au [on-line]. The State of Queensland, 2022-10-31. [dostęp 2022-12-24]. (ang.).
  • Fraser Island, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-12-24] (ang.).
  • Everett-Heath, John: The Concise Dictionary of World Place-Names. Oxford University Press, 2018. ISBN 978-0-19-256243-2. [dostęp 2022-12-24]. (ang.).
  • Gillespie, Rosemary G., Clague, D. A.: Encyclopedia of Islands. University of California Press, 2009. ISBN 978-0-520-25649-1. [dostęp 2022-12-24]. (ang.).
  • Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych Świata. Maciej Zych (redaktor). Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2019. ISBN 978-83-254-2578-4. [dostęp 2022-12-24].
  • Polski Komitet ds. UNESCO: Australia. [dostęp 2022-12-25]. (pol.).
  • World Heritage Nomination - IUCN Summary 630: Fraser Island and the Great Sandy Region (Australia) [online], whc.unesco.org, 1992 [dostęp 2022-12-26].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.