Kazimiera Niewiarowska

Kazimiera Niewiarowska
Ilustracja
Kazimiera Niewiarowska w Królowej Nocy, 1926
Data i miejsce urodzenia

19 lutego 1891
Warszawa

Data i miejsce śmierci

1 lipca 1927
Wilno

Aktywność

1911–1927

Kazimiera Niewiarowska (ur. 19 lutego 1891 w Warszawie, zm. 1 lipca 1927 w Wilnie) – polska śpiewaczka operetkowa (sopran), primadonna warszawskiej operetki, dyrektorka teatru. Zasłynęła swoimi kreacjami w rolach wodewilowych oraz kontrowersyjnymi występami. Zmarła wskutek nieszczęśliwego wypadku podczas występów wyjazdowych.

Życiorys

Urodziła się 19 lutego 1891 w Warszawie w rodzinie związanej z literaturą i sztuką. Jej rodzicami byli Tadeusz Niewiarowski, nauczyciel muzyki i Zofia z Lutyńskich[1]. Jej dziadkiem był pisarz Aleksander Niewiarowski, a żoną jego brata aktorka Waleria Niewiarowska. Bratem babki ojczystej Kazimiery Niewiarowskiej był z kolei inżynier i poeta Karol Brzozowski[2].

Debiutowała w Kaliszu w 1911 w zespole S. Książka-Staszewskiego, później występowała w Warszawie. W sezonie 1911–1912 grała w warszawskim Teatrze Małym w rolach subretek i podlotków. Latem 1912 grała w Teatrze Bagatela, a od sezonu 1912–1913 w prestiżowym Teatrze Nowości, gdzie szybko zdobyła uznanie[3].

Niewiarowska na początku kariery scenicznej

W 1915 wyjechała w głąb Rosji, w związku z postępami armii niemieckiej podczas I wojny światowej i ewakuacją z Warszawy[3]. Partnerem Niewiarowskiej był wówczas Władysław Szczawiński i obowiązywał go nakaz ewakuacji jako obywatela austro-węgierskiego[4]. W 1915–1916 występowała z innymi ewakuowanymi aktorami Teatru Nowości w Polskiej Operetce w Moskwie i Piotrogrodzie[5][6]. W latach 1916–1919 występowała w Teatrze Nikitskim w Moskwie[7][8][9], a w sezonach letnich m.in. w piotrogrodzkim teatrze Letnij Buff (1917) i moskiewskim Łunaparku (1918)[10][11]. W 1917 gościnnie występowała też w Teatrze Pałas w Piotrogrodzie[12]. Grała m.in role Blanki Marii w Les p'tites Michu, Alezji w Igruszeczce, Sylvii Varescu w Księżniczce czardasza, Hanny Glawari w Wesołej wdówce[13][14]. W 1919 Teatr Nikitskij został zamknięty decyzją Rady Komisarzy Ludowych[15], a Niewiarowska w 1920 trafiła do Moskiewskiego Akademickiego Teatru Artystycznego, gdzie grała m.in rolę Klaretty w Córce pani Angot[3].

W 1922 wróciła do kraju. W sezonie 1922–1923 pracowała w Teatrze Nowym, w sezonie 1923–1924 w Teatrze Wodewil i od jesieni 1924 w Teatrze Nowości[3]. Lata 20. XX w. były trudne dla operetki, publiczność zdobywano, adaptując pomysły zaczerpnięte z rewii. Artystka została zapamiętana ze względu na kontrowersyjne występy; w 1924 wystąpiła nago w operetce Najpiękniejsza z kobiet, budząc falę emocji w warszawskiej prasie[16]. W Mariecie tańczyła z Antonim Luzińskim tango na głowach, tj. na tacy umieszczonej na głowach statystów[17]. W sztuce Perły Kleopatry śpiewała arię z żywym wężem na szyi (w kwietniu 1925 została ukąszona przez zwierzę)[18]. W operetce Księżniczka cyrkówka występowała na scenie z żywą małpą[19].

Wystąpiła w kilku filmach: Ach, te spodnie! (1914) i Kiedy kobieta zdradza męża (1924)[20].

Kazimiera Niewiarowska w Najpiękniejszej z kobiet, 1924
Leonard Winterowski, Akt aktorki Kazimiery Niewiarowskiej, 1923

W grudniu 1925 otworzyła własny teatr (Teatr Niewiarowskiej), działający na zasadzie zrzeszenia artystów. By zebrać środki na rozruch teatru, Niewiarowska wraz z innymi artystami (Janiną Sokołowską, Wacławem Juliczem, Kazimierzem Dembowskim) wyjechała latem 1925 na objazd po kraju. Przedstawieniem inauguracyjnym była Księżniczka dolarów, a w repertuarze były liczne operetki, w tym Najpiękniejsza z kobiet, Dolly, Dorina, Gejsza i Cygańska miłość, ale też spektakle dla dzieci. Latem 1926 zespół wyjechał na objazd po kraju i występował m.in. w Krakowie[3][21].

Niewiarowska starała się przyciągać publiczność nowymi chwytami. W Lady Chic Waltera Kollo wprowadziła elementy kinematografii. Finał pierwszego aktu operetki wyświetlano na ekranie, jako że bohaterowie sztuki byli gwiazdami filmu. Zaprosiła także do wspólnych występów inną primadonnę warszawskiej operetki, Wiktorię Kawecką. Niewiarowska budowała też popularność swojego teatru szeroką reklamą, bazując także na promocji samej siebie. Na przykład w prasie pojawiły się informacje o nowej marce czekolady braci Iłowieckiech o nazwie Ulubiona Niewiarowskiej[21]. Niewiarowska reklamowała także szampon Elida[22].

Jesienią 1926 wyjechała do Paryża. Po nieudanym debiucie w Théâtre du Vaudeville wróciła do Warszawy. W grudniu 1926 zorganizowała ze swoją dotychczasową konkurentką Lucyną Messal Operetkę Stołeczną Messal i Niewiarowskiej, która zainaugurowała swą działalność premierą Targu na dziewczęta. W maju 1927 zespół wyjechał na występy gościnne do Pragi, w czerwcu do Wilna[3].

Kazimiera Niewiarowska i Ludwik Sempoliński w operetce Księżniczka cyrkówka (1927)

W Wilnie Niewiarowska zmarła w wyniku rozległych oparzeń, jakim uległa wskutek nieszczęśliwego wypadku. Ze względu na brak miejsc w wileńskich hotelach, zespół teatru nocował w wagonach kolejowych. 30 czerwca 1927 po południu Niewiarowska w swoim przedziale czyściła benzyną suknię wieczorową i po ukończeniu prania zawołała swoją służącą. Gdy ta uchyliła drzwi do przedziału, płomień lampy spirytusowej z korytarza spowodował wybuch oparów benzyny w przedziale. Na Niewiarowskiej zapaliło się ubranie. Nie mogąc otworzyć drzwi, wydostała się z przedziału przez okno i dopiero na zewnątrz pociągu udzielono jej pomocy. Doznała ciężkich oparzeń obejmujących 75% powierzchni ciała. Zmarła w szpitalu św. Jakuba 12 godzin po wypadku[23].

Podczas transportu jej trumny ze szpitala na dworzec kolejowy w Wilnie oraz podczas pogrzebu w Warszawie dochodziło do wystąpień środowisk konserwatywnych, które kontestowały dorobek artystyczny zmarłej, zarzucając jej naruszanie norm moralnych[24]. Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 77-5-16)[25].

Oceny

Kazimiera Niewiarowska była chwalona za wybitny talent aktorski, świetnie sprawdzała się w lżejszych wodewilowych rolach, porywała publiczność swoim temperamentem i wdziękiem[26]. Tadeusz Kończyc podkreślał także jej silny wpływ na publiczność oraz pierwszorzędny talent aktorski, zwracając uwagę na żywiołowy charakter jej interpretacji ról i sposobu kreowania postaci[27].

Według Ludwika Sempolińskiego miała szeroką skalę głosu, ale nie miał on przyjemnego brzmienia. Miała jednak zmysł organizacyjny i świetnie sprawdzała się w roli zarządzającej teatrem[21][26]. Wprowadzała do przedstawień nowe efekty, nie stroniła od kontrowersyjnych występów, np. ze stripteasem, wychodząc z założenia, że skandal przyciąga widownię[28].

Najlepiej oceniano jej tytułowe role w operetkach: Zuza, Hrabina Marica, Madame Pompadour, Dorina, a także role Belli (Ewa), Bessi (Targ na dziewczęta), Vesty (Czarne róże), Dionizy (Nitouche), Tilly (Blondynka), Alicji (Najpiękniejsza z kobiet)[3].

Spektakle teatralne

  • 1911 (Teatr Mały w Warszawie): Fortepian Berty[29]
  • 1912 (Teatr Bagatela w Warszawie): Piękny sen, Żywe marionetki[30]
  • 1912–1915 (Teatr Nowości w Warszawie): Chwila szczęścia, Czerwona dama, Gdy noc zapadnie, Gri-Gri, Kochany Augustynek, Król skrzypków, Miss Helyett, Nitouche, Targ na dziewczęta, Wróg kobiet, Zuchwalec, Zuza[31]
  • 1915–1916 (Operetka Polska w Moskwie/Piotrogrodzie): Les p'tites Michu[6]
  • 1922–1923 (Teatr Nowy w Warszawie): Blondynka, Czarne róże, Królowa fal, Niech mnie diabli wezmą, Wieszczka karnawału[42]
  • 1923–1924 (Teatr Wodewil w Warszawie): Dolly, Dorina, Madame Pompadour, Marietta, Najpiękniejsza z kobiet, Pajac, Szalona Lola, Szczęście Mary[43]
  • 1924–1925 (Teatr Nowości w Warszawie): Hrabina Marica, Kochanka premiera, Księżniczka w masce, Perły Kleopatry, Słodki kawaler[44]

Filmografia

Przypisy

  1. ↑ Akt chrztu 341/1894, akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Szewnej, Archiwum Państwowe w Kielcach, sygn. 21/3061/0/-/3.
  2. ↑ Maria Minakowska, Kazimiera Niewiarowska [online] [dostęp 2026-01-18].
  3. 1 2 3 4 5 6 7 SBTP 1973 ↓, s. 480.
  4. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 118.
  5. ↑ „Театр”, 9 (1760), 1 listopada 1915, s. 3.
  6. 1 2 „Обозрение театров”, 11 (3060–3061), 27 marca 1916, s. 27.
  7. ↑ „Театр”, 10 (1942), 27 listopada 1916, s. 31.
  8. ↑ „Театр”, 10 (1960), 3 stycznia 1917, s. 7.
  9. ↑ „Вестник театра”, 1 (28), 21 maja 1919, s. 1.
  10. ↑ „Театр и исскуство”, 21 (21), 21 maja 1917, s. 3.
  11. ↑ „Театр и исскуство”, 22 (16–17), 19 maja 1918, s. 5.
  12. ↑ „Oбозрение театров”, 12 (3369), 23 lutego 1917, s. 7.
  13. ↑ „Обозрение театров”, 12 (3474), 7 lipca 1917, s. 14.
  14. ↑ „Театр”, 12 (2119), 25 sierpnia 1918, s. 13.
  15. ↑ Потопчина Евгения Владимировна [online], kino-teatr.ru [dostęp 2026-03-03].
  16. ↑ Pierwszy topless w polskim teatrze [online], Encyklopediateatru.pl [dostęp 2026-03-03].
  17. ↑ „Rzeczpospolita”, 5 (181), 4 lipca 1924.
  18. ↑ Przykra przygoda primadonny p. Niewiarowskiej. „Nowości Illustrowane”. Nr 18, s. 11, 2 maja 1925.
  19. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 336.
  20. ↑ Kazimiera Niewiarowska [online], filmpolski.pl [dostęp 2026-03-03].
  21. 1 2 3 Encyklopedia Teatru ↓, s. Teatr Kazimiery Niewiarowskiej.
  22. ↑ „Kurjer Warszawski”, 106 (320), 21 listopada 1926, s. 1.
  23. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 352–353.
  24. ↑ Sławomir Koper, Historia wiecznie żywa. Śmierć [online], Encyklopediateatru.pl [dostęp 2026-03-04].
  25. ↑ Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
  26. 1 2 Sempoliński 1968 ↓, s. 273–274.
  27. ↑ „Kurjer Warszawski”, 107 (178 wieczorny), 1 lipca 1927, s. 11.
  28. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 273.
  29. ↑ Teatr Mały, Warszawa 1911, s. 4–5.
  30. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 75–76.
  31. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 78–118.
  32. ↑ „Театр”, 10 (1848), 8 maja 1916, s. 12.
  33. ↑ „Театр”, 10 (1945), 2 grudnia 1916, s. 25.
  34. ↑ „Театр”, 11 (2071), 26 listopada 1917, s. 15.
  35. ↑ „Театр”, 11 (2072), 30 listopada 1917, s. 15.
  36. ↑ „Театр”, 12 (2084), 28 stycznia 1918, s. 15–16.
  37. „Театр”, 12 (2099), 26 kwietnia 1918.
    1. ↑ S. 15–16.
    2. ↑ S. 3.
  38. ↑ „Обозрение театров”, 12 (3458), 17 czerwca 1917, s. 17.
  39. ↑ „Обозрение театров”, 12 (3387), 6 kwietnia 1917, s. 19.
  40. ↑ „Обозрение театров”, 12 (3425-3426), 14 maja 1917, s. 18.
  41. ↑ „Театр”, 12 (2116), 4 sierpnia 1918, s. 13, 14.
  42. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 241–245.
  43. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 244–245, 276–277.
  44. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 278, 305–306.
  45. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 320–321, 333.
  46. ↑ Sempoliński 1968 ↓, s. 336–339.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.