Kazimierz Nitsch
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
1 lutego 1874 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
26 września 1958 |
| profesor nauk polonistycznych | |
| Specjalność: slawista | |
| Doktorat |
1898 |
| Habilitacja |
1908 |
| Profesura |
1911 |
| Uczelnia | |
| Odznaczenia | |
      | |
Grobowiec rodziny Nitschów.
Kazimierz Ignacy Nitsch (ur. 1 lutego 1874 w Krakowie, zm. 26 września 1958 tamże) – polski językoznawca slawista, historyk języka polskiego, dialektolog. Był jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego i w latach 1919–1958 redagował organ towarzystwa „Język Polski”[1]. W 1901 rozpoczął badania dialektologiczne na Kaszubach. Prezes Polskiej Akademii Umiejętności[2].
Życiorys
Urodził się 1 lutego 1874 w Krakowie, w rodzinie Maksymiliana i Marii Salomei ze Studzińskich (1846–1924)[3]. Kształcił się w Gimnazjum św. Anny[4]. W 1903 uzyskał stypendium Akademii Umiejętności i wyjechał na studia do Pragi i Paryża. Po powrocie w 1904 rozpoczął badanie dialektów pomorskich. W 1908 habilitował się pod kierunkiem Jana Rozwadowskiego na podstawie pracy Stosunki pokrewieństwa języków lechickich. W 1911 został profesorem nadzwyczajnym na Uniwersytecie Jagiellońskim i pracował u boku Jana Łosia. W 1917 przeniósł się na Uniwersytet Lwowski i tam objął samodzielne stanowisko profesora języka polskiego, ale już w 1920 wrócił na Uniwersytet Jagielloński, by objąć opuszczone przez Jana Łosia stanowisko profesora filologii słowiańskiej, a po śmierci Łosia w 1928 także katedrę języka polskiego[5].
Należał do czołowych polskich akademii naukowych – Polskiej Akademii Umiejętności (1911 członek korespondent, 1924 członek czynny), Polskiej Akademii Nauk (1952 członek rzeczywisty), Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1932 członek zwyczajny). Był ekspertem delegacji polskiej na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku zajmującym się zagadnieniami geograficznymi i etnograficznymi[6]. W 1939 przeszedł na emeryturę. 6 listopada 1939 został aresztowany w ramach Sonderaktion Krakau, więziony w Sachsenhausen skąd zwolniono go w lutym 1940[2].
W latach 1946–1952 pełnił funkcję prezesa PAU, od 1952 był członkiem rzeczywistym PAN, w latach 1952–1957 wiceprezesem PAN, w latach 1952–1958 członkiem jej prezydium[7]. Po wojnie członek Komisji Ustalania Nazw Miejscowości.
Zmarł w Krakowie, pochowany na cmentarzu Rakowickim (kwatera KC-po prawej Merkertów)[8][9].
Życie prywatne
Od 1913 był mężem Anieli Gruszeckiej, pisarki, córki Artura Gruszeckiego, pisarza i publicysty. Stryjecznym bratem Kazimierza był Roman Nitsch, mikrobiolog, członek Polskiej Akademii Umiejętności (PAU). Mieszkał wraz żoną na osiedlu Salwator[10].
Twórczość (wybór)
- Stosunki pokrewieństwa języków lechickich (1903)
- Dialekty polskie Prus Wschodnich (1907)
- Dialekty polskie Prus Zachodnich (1907)
- Dialekty polskie Śląska (1909)
- Mowa ludu polskiego (1911)
- Dialekty języka polskiego (1915, wyd. zmienione w 1923 i 1958)
- O nowych rymach (1925)
- Atlas językowy polskiego Podkarpacia (1934, wraz z Mieczysławem Małeckim)
Ordery i odznaczenia
- Order Sztandaru Pracy I klasy (1 lutego 1954)[11]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1951)[12]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)[13]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1925)[14]
- Złoty Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936)[15]
Nagrody i wyróżnienia
- tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Paryskiego (1945)[16]
- Nagroda Państwowa I stopnia (1953)[17]
Przypisy
- ↑ Historia czasopisma. jezyk-polski.pl. [dostęp 2014-05-16].
- 1 2 Nitsch Kazimierz [online], www.encyklopediakrakowa.pl [dostęp 2026-01-13].
- ↑ Kazimierz Ignacy Nitsch [online], Sejm-Wielki.pl [dostęp 2023-03-07].
- ↑ Historia szkoły. nowodworek.krakow.pl. [dostęp 2015-11-26].
- ↑ Kazimierz Nitsch | Informacje, wyjaśnienie, fakty historyczne | iNFOPEDIA [online], Info dla Polaka - Ważne informacje: Polityka, Sport, Motoryzacja [dostęp 2026-01-13].
- ↑ Eugeniusz Romer, Pamiętnik Paryski 1918–1919. przypisy Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, t. I, Wrocław 2010, s. 25.
- ↑ Członkowie PAN: Skorowidz.
- ↑ Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], www.zck-krakow.pl [dostęp 2023-03-07].
- ↑ Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803–2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 200, ISBN 978-83-233-4527-5.
- ↑ Tadeusz Trzaska, Z Krakowa, „Suplement : czasopismo Autorów Polskich", 1998 nr 3
- ↑ M.P. z 1954 r. Nr 23, poz. 371 (ISAP) „w związku z 80 rocznicą urodzin za wybitną działalność i osiągnięcia w dziedzinie nauki”.
- ↑ M.P. z 1951 r. Nr 74, poz. 1008 (ISAP) „za wybitną działalność naukową”.
- ↑ Lista osób odznaczonych „Medalem 10-lecia Polski Ludowej” (M.P. z 1955 r. Nr 112, poz. 1450 (ISAP).)
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 434 „za zasługi na polu pracy naukowej”.
- ↑ M.P. z 1936 r. Nr 261, poz. 460 (ISAP) „za wybitną twórczość naukową, związaną z literaturą piękną”.
- ↑ Odznaczenia uczonych polskich. „Głos Wielkopolski”. Rok I, Nr 281, s. 2, 6 grudnia 1945. Poznań: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. [dostęp 2025-08-18].
- ↑ Dziennik Polski, rok IX, nr 173 (2948), s. 7.
Bibliografia
- Kazimierz Nitsch – uczony i badacz w rozwoju polskiego językoznawstwa, Warszawa 1954.
- Nitsch, K.: Ze wspomnień językoznawcy, Kraków 1960.
- Gruszecka-Nitschowa, A.: Całe życie nad przyrodą mowy polskiej. Kazimierz Nitsch i jego prace, Kraków 1977.