Kazimierz Zenkteller
 | |
 podpułkownik | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1906−1907, 1914−1922 |
| Siły zbrojne | |
| Formacja | |
| Stanowiska |
d-ca V Okręgu Wojskowego w Grodzisku Wlkp., |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Późniejsza praca |
posiadacz ziemski, handlowiec[2] |
| Odznaczenia | |
    | |
Kazimierz Zenkteller (Zenkteler[a]), ps. Warwas (ur. 27 stycznia 1884 w Wojnowicach[1], zm. 22 stycznia 1955 w Jędrzejowie[1]) – podpułkownik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, powstaniec wielkopolski i śląski, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Urodził się w Wojnowicach, w ziemiańskiej rodzinie kupca Edwarda i Joanny z Szyfterów[5][1]. Po ukończeniu gimnazjum w Poznaniu, został powołany w 1906 roku na jednoroczny kurs do wojska pruskiego[6]. W 1909 roku otrzymał awans na sierżanta rezerwy[6]. Walczył w I wojnie światowej w szeregach wojska niemieckiego[1]. Ciężko ranny 28 czerwca 1918 roku we Flandrii (góra Kemmel)[7], został zwolniony 7 lipca 1918 roku z armii w stopniu podporucznika artylerii jako inwalida[7].
Był jednym z czołowych organizatorów przygotowań do powstania wielkopolskiego. W czasie powstania dowodził na froncie zachodnim, potem był dowódcą V Okręgu Wojskowego w Grodzisku Wlkp.[1] W grudniu 1918 r. brał udział w obradach Polskiego Sejmu Dzielnicowego. W kwietniu 1919 awansowany do stopnia kapitana[1]. Na bazie kompanii bukowskiej organizował 1 pułk rezerwowy (później 155 pułk piechoty)[1]. W czasie wojny z bolszewikami 1920 roku dowodził VII Brygadą Rezerwową[1]. W grudniu tego roku objął dowództwo nad nowo powstałą 23 Dywizją Piechoty. Od 6 czerwca 1921 roku z polecenia władz Polski objął dowództwo sił powstańczych na Górnym Śląsku, w miejsce zdymisjonowanego Macieja Mielżyńskiego.
W styczniu 1922 roku przeniesiony został do rezerwy[8]. W Roczniku Oficerskim z 1924 roku figuruje, jako podpułkownik rezerwy 73 pułku piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 32. lokatą. W latach 20. był członkiem Kapituły Orderu „Odrodzenia Polski”[9.1].
Zajął się gospodarowaniem w swoim majątku w Mieściskach w Wielkopolsce, w powiecie szamotulskim, gmina Duszniki[7]. Angażował się w życie społeczne, a przed 1934 rokiem ufundował witraż w kościele św. Stanisława w Ceradzu Kościelnym[2].
W czasie II wojny światowej, w grudniu 1939 roku został wysiedlony do Generalnego Gubernatorstwa i osiadł w Jędrzejowie w woj. kieleckim, gdzie spędził resztę życia i został pochowany[2]. 27 grudnia 2001 roku jego ekshumowane prochy złożono w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu przy ul. św. Rocha w Buku (kwatera A od ul. św. Rocha/ganek)[10].
Kazimierz Zenkteler nie założył rodziny[2].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (8 kwietnia 1921) „za walki z niemcami w Poznańskiem”[11][12][13]
- Krzyż Niepodległości z Mieczami (17 września 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[14]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (13 lipca 1921) „za zasługi, położone dla Rzeczypospolitej Polskiej, na polu organizacji wojskowej”[15], jako jedna z pierwszych 15 osób odznaczonych Orderem Odrodzenia Polski[16][9.2]
- Krzyż Walecznych (1921)[17]
Uwagi
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Andrzej Kowalczyk, Buk. Zarys dziejów miasta, Poznań: Kantor Wydawniczy SAWW, 1989, s. 90-91, ISBN 978-83-85066-00-2, OCLC 169689461.
- 1 2 3 4 Kościański 2019 ↓, s. 28-29.
- ↑ Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2008-12-31].
- ↑ (np. w Zwycięzcach Leszka Adamczewskiego i Sławomira Kmiecika, Poznań: Wydawnictwo Polskapresse Sp. z o.o. Oddział Prasa Poznańska, 2008, ISBN 978-83-88965-77-7)
- ↑ Polak (red.) 1991 ↓, s. 164.
- 1 2 Kościański 2019 ↓, s. 6.
- 1 2 3 Kościański 2019 ↓, s. 7.
- ↑ Druga lista 1922 ↓, s. 1.
- Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926.
- ↑ Miasto i Gmina Buk - groby powstańców wielkopolskich. [dostęp 2019-12-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-11-11)].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 9 kwietnia 1921 roku, s. 654 − wskazany jako Zenkteler Kazimierz.
- ↑ Polak (red.) 1991 ↓, s. 165.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 14 z 9 kwietnia 1921, s. 654 [online], polona.pl [dostęp 2025-04-04] (pol.).
- ↑ M.P. z 1932 r. Nr 217, poz. 249 (ISAP)
- ↑ Monitor Polski Nr 156 z 13 lipca 1921, s. 2 [online], polona.pl [dostęp 2025-04-23] (pol.).
- ↑ Część urzędowa. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 157 z 19 lipca 1921.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 83)
Bibliografia
- Zdzisław Kościański, Kazimierz Zenkteler "Warwas", Bohaterowie Niepodległej, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2019, ISBN 978-83-8098-563-6, OCLC 1121444951.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2020-03-31].
- Druga lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-01-26.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Leszek Adamczewski, Sławomir Kmiecik: Zwycięzcy. Bohaterowie Powstania Wielkopolskiego 1918−1919 we wspomnieniach swoich bliskich, Polskapresse sp. z o.o. Oddział Prasa Poznańska, Poznań 2008, ISBN 978-83-88965-77-7, s. 100–101.
- Łukasz Komorowski, Kazimierz Zenkteler (1884−1955) delegat na Polski Sejm Dzielnicowy, „Przegląd Wielkopolski” 2013, nr 3 (101), s. 56–58.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
- Zenkteler (Zenkteller) Kazimierz. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.89-8458 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-02].