Koło (konwent)

Elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764) na polu elekcyjnym na Woli w Warszawie, anonimowy obraz z XVIII wieku. Posłowie ustawieni wokół pola elekcyjnego tworzą koło rycerskie
Król Aleksander Jagiellończyk w otoczeniu senatorów, tworzących koło senatorskie (ilustracja Statutu Łaskiego, 1506)
Konwent (synonim koła) niemieckiej korporacji akademickiej Corps Lusatia Leipzig w Lipsku (1857)

Koło – w okresie I Rzeczypospolitej obradujący sejm lub sejmik, narada rycerstwa (tzw. koło rycerskie), zebranie radnych[1][2]. Współcześnie formalne zgromadzenie członków korporacji akademickiej oraz jej najwyższa władza administracyjna i prawodawcza[3][4].

Koło rycerskie

W czasach I Rzeczypospolitej kołem rycerskim nazywano wiec szlachty odbywający się w polu i pod bronią, a także izbę poselską w czasie sejmów, zwłaszcza sejmów elekcyjnych[2]. Funkcjonował również termin koło senatorskie, oznaczający senat[2]. W wojsku hetmani zwoływali tzw. koła generalne, złożone z pułkowników i rotmistrzów, by prowadzić narady wojenne[2]. Koła rycerskie odbywające się w chorągwiach nazywano kołami chorągiewnymi[2]. Koła rycerskie jazdy autoramentu narodowego zbierały się zwłaszcza 2. połowie XVII wieku i w XVIII wieku[5]. Ich uchwały dotyczyły m.in. wyboru regimentarzy i powoływania konfederacji wojskowych[5].

Koło rycerskie weszło do literatury polskiej m.in. za sprawą dzieł Bartosza Paprockiego Koło rycerskie, w którym rozmaite stworzenia rozmowy swe mają (1576)[6] oraz Mikołaja Łęczyckiego Koło rycerskie rocznego obrotu (1727)[7], a także anonimowej Pieśni o kole rycerskim z końca XVI wieku[8].

Koło w korporacjach akademickich

W korporacji akademickiej koło podejmuje wszystkie decyzje w sprawach stowarzyszenia[3]. Zbiera się raz w miesiącu lub w razie potrzeby (tzw. koło nadzwyczajne)[3]. W korporacjach opartych na tzw. modelu ryskim, dwustopniowym, np. w Arkonii, w obradach uczestniczą barwiarze, pełnoprawni członkowie organizacji; ich obecność jest obowiązkowa[3]. Przebieg obrad i niektóre decyzje podejmowane w trakcie obrad są chronione tajemnicą, co oznacza, że mogą o nich wiedzieć tylko pełnoprawni członkowie[3]. W korporacjach opartych na tzw. modelu dorpackim, trójstopniowym, np. w Jagiellonii, barwiarze nie posiadają statusu pełnoprawnych członków, jednak mogą uczestniczyć w obradach koła bez prawa głosu[4]. Organem wewnętrznym koła są komisje, dyskutujące projekty podejmowanych decyzji i przedstawiające je zgromadzeniu[3][4].

W okresie II Rzeczypospolitej w części korporacji, np. w Arkonii i poznańskiej Mercurii, synonimem koła było określenie koło rycerskie[4]. W niektórych stowarzyszeniach, np. Konwent Polonia i Magna-Polonia, najwyższa władza kolegialna korporacji nosi nazwę konwentu[9][10] (łac. conventus, „zebranie”)[11]. W korporacji Konwent Polonia pełnoprawnymi członkami konwentu są komilitoni[4].

Przypisy

  1. ↑ W. Doroszewski (red.), koło I, [w:] Słownik języka polskiego [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-06-20]. (znaczenie 11a).
  2. 1 2 3 4 5 Koło Rycerskie. W: Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska. T. III. Warszawa: P. Laskauer i W. Babicki, 1902, s. 62. OCLC 749449200. [dostęp 2025-06-21].
  3. 1 2 3 4 5 6 Słownik (hasła „koło”, „komisja”). Korporacja Akademicka Arkonia. [dostęp 2025-06-20].
  4. 1 2 3 4 5 Patryk Tomaszewski: Polskie korporacje akademickie w latach 1918–1939. Struktury, myśl polityczna, działalność. Toruń: 2011, s. 51, 53–55. ISBN 978-83-928698-3-2. [dostęp 2025-06-20].
  5. 1 2 koło rycerskie, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-06-25].
  6. ↑ Bartosz Paprocki, Koło rycerskie, w którym rozmaite stworzenia rozmowy swe mają. Muzeum Narodowe w Krakowie. [dostęp 2025-06-21].
  7. ↑ Mikołaj Łęczycki, Koło rycerskie rocznego obrotu. Polona. [dostęp 2025-06-21].
  8. ↑ Pieśń starożytna rycerska. „Pamiętnik Sandomierski: pismo poświęcone dzieiom i literaturze oyczystey”. 2, s. 109–111, 1830. Warszawa: Tomasz Ujazdowski. [dostęp 2025-06-21].
  9. ↑ Słowniczek terminów korporacyjnych (hasło „konwent”). Korporacja Akademicka Magna Polonia. [dostęp 2025-06-20].
  10. ↑ Mały słownik konwentowy (hasło „konwent”). Konwent Polonia. [dostęp 2025-06-20].
  11. ↑ W. Doroszewski (red.), konwent, [w:] Słownik języka polskiego [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-06-21].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.