Kompleks sorpcyjny

Schemat fazowej struktury gleby
Podwójna warstwa elektryczna na powierzchni sorbentu

Kompleks sorpcyjny (sorbenty glebowe)[a] – stosowane w gleboznawstwie określenie stałych (głównie koloidalnych) składników gleby – mineralnych, organicznych i organiczno-mineralnych – biorących w glebie udział w wymiennej sorpcji jonów z roztworu glebowego, w tym biogenów przekazywanych roślinom[1][2].

Charakterystyka kompleksów sorpcyjnych

Właściwości użytkowe gleb zależą m.in. od powierzchni właściwej koloidów glebowych i gęstości ładunku elektrycznego na powierzchni ich cząstek (zob. podwójna warstwa elektryczna), co znajduje wyraz w wartościach np.:

  • całkowitej pojemności sorpcyjnej (T, me/100 gramów gleby),
  • pojemności sorpcyjnej kationów wymiennych (PWK), „zasadowej pojemności sorpcyjnej” (S); „kationy zasadowe”, „zasady”: np. Ca2+, Mg2+, K+, Na+, NH4+),
  • stopnia wysycenia gleby zasadami; V = 100% * S/T,
  • hydrolitycznej kwasowości gleby (Hh).

Stwierdzono, że pojemność sorpcyjna T zwiększa się[2.1]:

  • o 0,34–0,56 milirównoważnika na 100 g gleby ze wzrostem zawartości części koloidalnych o 1%,
  • o 1,14–1,33 milirównoważnika na 100 g gleby ze wzrostem zawartości próchnicy o 1%,
  • o 0,66–2,42 milirównoważnika na 100 g gleby na jeden stopień skali pH.

Tabela zawiera wartości T, S, Hh i V, wyznaczone dla gleb Polski przez H. Pondela[2.1].

Typ gleby Charakterystyka Rodzaj i gatunek gleby
piaskiglinypyły
luźne
i słabo-gliniaste		gliniastelekkieśrednieciężkiepochodzenia wodnegolessy
brunatneT5,35,927,1810,3814,59,4711,6
S2,753,064,978,4126,659,25
Hh2,552,862,391,982,52,822,35
V46,249,26577,18064,276,5
pseudobielicoweT4,386,025,837,139,997,199,27
S1,963,343,534,587,534,495,98
Hh2,422,682,32,552,462,73,29
V44,153,657,962,47359,862,7
czarne ziemie
i czarnoziemy		T*10,2711,3414,0220,2714,2913,66
S*7,959,7412,3818,3512,511,15
Hh*2,121,61,641,921,792,51
V*72,682,686,189,686,578,7

Uwagi

  1. ↑ Ze względu na niejednoznaczność pojęcia kompleks proponuje się pojęcie „kompleksy sorpcyjne” zastąpić określeniem „sorbenty glebowe”.

Przypisy

  1. ↑ Renata Bednarek, Helena Dziadowiec, Urszula Pokojska, Zbigniew Prusinkiewicz, Badania ekologiczno-gleboznawcze, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 175, ISBN 83-01-14216-2.
  2. ↑ Mariusz Fotyma, Stanisław Mercik, Chemia rolna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992.
    1. 1 2 S. 37–38.

Linki zewnętrzne

  • Andrzej P. Nowak, Bezpieczeństwo środowiskowe. Sorpcyjne właściwości gleb, [w:] Materiały dydaktyczne Politechniki Gdańskiej [online] [dostęp 2012-06-10].
  • Tomasz Bajda, Gleboznawstwo, [w:] Wykład 6 [online] [dostęp 2012-06-10].
  • Marian Nowiński, Dzieje upraw i roślin leczniczych, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1983, ISBN 83-09-00147-9.
  • Gleby, [w:] Instrukcje do ćwiczeń [online], Pracownia specjalizacyjna Uniwersytetu Gdańskiego [dostęp 2012-06-10].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.