Kruk pustynny
| Corvus ruficollis[1] | |||
| Lesson, 1831 | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
kruk pustynny | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 Zasięg występowania wraz z krukiem somalijskim | |||
Kruk pustynny[5] (Corvus ruficollis) – gatunek dużego ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae). Zasiedla północną Afrykę, Bliski Wschód (w tym Półwysep Arabski) i centralną Azję. Niezagrożony wyginięciem.
Taksonomia
Gatunek opisał po raz pierwszy René Primevère Lesson w roku 1831 pod nazwą Corvus ruficollis, obecnie używaną. Holotyp pochodził z Santiago (WZP). Tworzy nadgatunek wraz z krukiem srokatym (C. albus) i krukiem somalijskim (C. edithae)[6]. Jest to takson monotypowy[7].
Zasięg występowania
Kruk pustynny ma bardzo szeroki zasięg występowania o powierzchni 14 300 000 km²[8]. Zasiedla obszary pustynne centralnej Azji, północnej Afryki i Bliskiego Wschodu. Na Bliskim Wschodzie spotykany w centralnym i południowym Kazachstanie po Turkmenistan i prawdopodobnie południowo-zachodni Tadżykistan. W Afryce spotykany na Wyspach Zielonego Przylądka, od południowego Maroko poprzez Algierię (z wyjątkiem północnej) i południową Tunezję do Mauretanii i północnego Senegalu, na wschód do Libii (poza północną), północnego Mali, Burkiny Faso, Nigru, centralnego Czadu, Egiptu (w tym półwysep Synaj) oraz północnego i centralnego Sudanu. Również na Bliskim Wschodzie zasiedla wschodni Izrael i zachodnią Jordanię na południe po Półwysep Arabski oraz na wschód przez południowo-wschodnią Syrię, centralny i południowy Irak oraz południowy i wschodni Iran do południowo-zachodniego Pakistanu i północnego Afganistanu. Spotykany także na Sokotrze[6]. Środowisko życia stanowią pustynie, obszary skaliste, sawanny i zakrzewienia do wysokości 3700 m n.p.m.[9]
Morfologia
Całkowita długość ciała wynosi 52–56 cm. Skrzydło mierzy 380–420 mm[2], zaś dziób 57–75 mm. Wydzielony z kruka pustynnego kruk somalijski różni się m.in. mniejszymi wymiarami[10]. Masa ciała waha się między 500 a 647 g. Charakterystyczne są spiczasto zakończone pióra na szyi. Upierzenie czarne, na wierzchu głowy i ciała z ciemnozielonym odcieniem, zaś na piersi, skrzydłach, bokach i sterówkach fioletowawym. Tył szyi, gardło i wyższa część grzbietu brązowe, połyskliwe. Spód ciała smoliście czarny, podobnie jak i dziób i nogi. Tęczówki brązowe[6].
Pożywienie
Kruk pustynny jest gatunkiem wszystkożernym; zjada m.in. owoce, jagody, owady, węże, ptaki, małe ssaki, a niekiedy nawet bardzo młode jagnięta czy gazele. Niekiedy udaje się na namorzyny celem zabrania jaj z gniazd, wygrzebuje pożywienie ze śmietników, szuka martwych zwierząt wzdłuż dróg czy zbiera owady spod kamieni. Z grzbietów zwierząt zbiera owady lub nawet zjada jątrzącą się skórę. Potrafi kooperować w zdobywaniu pożywienia, na przykład, by wypłoszyć owady z wysokich traw[6].
Lęgi
Okres lęgowy odbywa się o różnych porach roku w zależności od zasięgu, trwa 3–4 miesiące. Ptak ten tworzy długotrwałe monogamiczne związki. Gniazduje z dala od gniazd ptaków tego samego gatunku; gniazdo często mieści się pod gniazdem sępa uszatego (Torgos tracheliotos) celem zapewnienia bezpieczeństwa. Zniesienie liczy 2–6 jaj, lecz w obszarach bardzo spustynniałych najwyżej do 3. Wysiaduje jedynie samica, zaś samiec przynosi jej pożywienie; po wykluciu się młodych oba ptaki z pary opiekują się nimi. Niekiedy dorosłym osobnikom towarzyszą młode z poprzedniego lęgu, zwykle jednak po usamodzielnieniu się dołączają do stad niegniazdujących osobników[6].
Status zagrożenia
Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako najmniejszej troski (LC, Least Concern). Populacja ma trend wzrostowy, prawdopodobnie przez przystosowywanie się do obszarów zurbanizowanych[4][9]. Występuje na 29 obszarach uznanych za Important Bird Area, do chronionych należy Rezerwat przyrody Tigrowaja bałka. Poza tym są to m.in. pustynia Registan, Pustynia Judzka, Nargyz (IBA leżący u prawego wybrzeża rzeki Amu-daria) oraz północne wybrzeże jeziora Ajdar-kul[9].
Przypisy
- ↑ Corvus ruficollis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 E.C. Stuart Baker: Birds. Wyd. 2. T. 1. 1922, s. 23–24, seria: The Fauna of British India.
- ↑ D. Lepage, Brown-necked Raven Corvus ruficollis, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-03-26] (ang.).
- 1 2 Corvus ruficollis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Corvidae Leach, 1819 - krukowate - Crows and Jays (wersja: 2024-10-14). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-03-26].
- 1 2 3 4 5 del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D.A. (red.): Handbook of the Birds of the World. T. 14: Bush-shrikes to Old World Sparrows. Lynx Edicions, 2003, s. 637. ISBN 978-84-96553-50-7.
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online] [dostęp 2026-03-26] (ang.).
- ↑ Species factsheet: Corvus ruficollis, BirdLife International, 2025 [zarchiwizowane 2015-09-24] (ang.).
- 1 2 3 Species factsheet: Brown-necked Raven Corvus ruficollis [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-03-26] (ang.).
- ↑ C.H.B. Grant & C.W. Mackworth-Praed. Notes on Eastern African Birds. (3) On the character of Corvus edithae. „Bulletin of the British Ornithologists' Club”. 63, s. 52–53, 1943.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).