Krytonosek boliwijski

Krytonosek boliwijski
Scytalopus zimmeri[1]
J. Bond & Meyer de Schauensee, 1940
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

tyrankowce

Rodzina

krytonosowate

Podrodzina

krytonoski

Rodzaj

Scytalopus

Gatunek

krytonosek boliwijski

Synonimy
  • Scytalopus superciliaris zimmeri J. Bond & Meyer de Schauensee, 1940[2]
  • Scytalopus magellanicus zimmeri J. Bond & Meyer de Schauensee, 1940[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]

Zasięg występowania
Mapa występowania

Krytonosek boliwijski[4] (Scytalopus zimmeri) – gatunek małego ptaka z rodziny krytonosowatych (Rhinocryptidae). Występuje w Andach w Boliwii i Argentynie. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski.

Systematyka

Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisali amerykańscy ornitolodzy James Bond i Rodolphe Meyer de Schauensee w 1940 roku na łamach „Notulae Naturae”. Autorzy nadali mu nazwę Scytalopus superciliaris zimmeri, uznając go za podgatunek krytonoska białobrewego, a jako miejsce typowe podali Padilla, departament Chuquisaca w Boliwii[2][5]. Później krytonosek boliwijski był klasyfikowany jako podgatunek krytonoska magellańskiego (S. magellanicus), aż w końcu w 1997 roku Krabbe i Schulenberg uznali go za osobny gatunek[6]. Jest to gatunek monotypowy[7][8].

Etymologia

  • Scytalopus: gr. σκυταλη skutalē lub σκυταλον skutalon „kij, pałka”; πους pous, ποδος podos „stopa”[9].
  • zimmeri: od nazwiska Johna T. Zimmera – amerykańskiego ornitologa[10].

Morfologia

Długość ciała 10,5 cm[11]. Masa ciała samców 17,6–19,9 g, jedna zbadana samica ważyła 15,9 g[11].

Mały ptak, którego dziób jest czarniawy lub czarny. Nogi i stopy od bladobrązowych z przodu i brązowych od tyłu lub całkowicie jasnosłomkowożółte. Nie występuje dymorfizm płciowy. Dorosłe osobniki mają szarą głowę na szczycie z brązowawymi przebarwieniami. Nad okiem biały pasek skroniowy. Podgardle, gardło i boki szyi białe. Górne części ciała szarawe z wyraźnymi brązowawymi przebarwieniami. Kuper, ogon, pokrywy nadogonowe i podogonowe matowobrązowe, pręgowane ciemniejszym odcieniem brązu. Dolna część piersi i brzuch szare[11].

Zasięg występowania

Krytonosek boliwijski występuje na stokach Andów w departamentach Tarija i Chuquisaca w Boliwii oraz prowincjach Salta i Jujuy w północnej Argentynie. Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 65,7 tys. km². Występuje w zakresie wysokości od 1550 do 3420 m n.p.m.[12]

Ekologia i zachowanie

Jego głównym habitatem są skaliste wąwozy i zacienione miejsca w lasach olszowych (Alnus), mieszanych lasach olszowo-zastrzalinowych (Alnus/Podocarpus) oraz w lasach Polylepis[a]. Spotykany jest także na otwartych przestrzeniach z trawami i głazami, w kępach traw i krzewach. Żeruje na ziemi i w jej pobliżu. W żołądkach przebadanych okazów znaleziono nasiona, ziarna piasku i nieco owadów, w jednym z żołądków były wyłącznie małe owady[11]. Długość pokolenia jest określona na 2,9 roku[12].

Rozmnażanie

Istnieje bardzo mało informacji na temat rozmnażania tego gatunku. Widziano ptaki karmiące pisklęta w październiku, osobnika młodocianego odłowiono w kwietniu. Jedno znane gniazdo było umieszczone w szczelinie skalnej około 3 m nad ziemią w pobliżu wyschniętego strumienia; oboje rodzice zajmowali się pisklętami[11].

Status zagrożenia

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN krytonosek boliwijski jest uznawany za gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern)[3]. Wielkość populacji nie jest oszacowana, gatunek ten jest opisywany jako dość pospolity. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku[12].

Uwagi

  1. ↑ Lasy Polylepis są to formacje leśne, których górna granica występowania przewyższa 5000 m n.p.m., znacznie powyżej naturalnego poziomu występowania innych lasów. Składają się głównie z drzew rodzaju Polylepis, krzewów i traw. Drzewa Polylepis są sękate i mają zazwyczaj niewielką wysokość (chociaż pewne gatunki osiągają wysokość przekraczającą 10 m), szorstką i grubą wielowarstwową korę. Tworzą zarówno gęste skupiska, jak i niewielkie kępy drzew.

Przypisy

  1. ↑ Scytalopus zimmeri, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 1 2 3 Denis Lepage, Zimmer’s Tapaculo Scytalopus zimmeri [online], Avibase [dostęp 2024-02-19] (ang.).
  3. 1 2 Scytalopus zimmeri, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  4. ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Scytalopodinae Müller,J, 1846 – krytonoski (wersja: 2021-01-01). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-04-18].
  5. ↑ J. Bond & R.M. de Schauensee, Description of new Birds from Bolivia. Part III. Mesomyodi, „Notulae Naturae”, 44, 1940, s. 1 [zarchiwizowane 2025-04-29] (ang.).
  6. ↑ Krabbe, N., T.S. Schulenberg, Species limits and natural history of Scytalopus tapaculos (Rhinocryptidae), with descriptions of the Ecuadorian taxa, including three new species, „Ornithological Monographs”, 48, Waszyngton 1997, s. 47–88 (ang.).
  7. ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-04-18].
  8. ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-04-18]. (ang.).
  9. ↑ Scytalopus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2024-04-18] (ang.).
  10. ↑ zimmeri, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2024-04-18] (ang.).
  11. 1 2 3 4 5 Niels Krabbe & Thomas S. Schulenberg: Zimmer’s Tapaculo Scytalopus zimmeri, version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2026-04-18]. (ang.). Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji
  12. 1 2 3 Species factsheet: Zimmer's Tapaculo Scytalopus zimmeri [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-04-18] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.