Krytonosowate

Krytonosowate
	Rhinocryptidae
	Wetmore, 1926
	; Szponniczek (Acropternis orthonyx)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	tyrankowce
Rodzina	krytonosowate
Synonimy
	Rhinomyidae d’Orbigny & de Lafresnaye, 1837;
	Rhinomyidae d’Orbigny & de Lafresnaye, 1837;
Podrodziny
	2 podrodziny – zobacz opis w tekście
	2 podrodziny – zobacz opis w tekście

Krytonosowate^[2], krytonosy^[5], tapakolowate, tapakole^[6] (Rhinocryptidae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes). Obejmuje 65 gatunków zamieszkujących łąki, zarośla i lasy Ameryki Południowej i Centralnej^[7]^[8].

Cechy charakterystyczne

Ptaki te charakteryzują następujące cechy:

nozdrza osłonięte fałdem zabezpieczającym przed wnikaniem pyłu
długość ciała od 10 do 24 cm
długie nogi i krótkie skrzydła
prowadzą głównie naziemny tryb życia
samice składają od 2 do 3 jaj
żywią się owadami, nasionami oraz miękkim materiałem roślinnym

Podział systematyczny

Do rodziny zaliczane są następujące podrodziny^[2]:

Rhinocryptinae – krytonosy
Scytalopodinae – krytonoski

Niektórzy autorzy proponują, by w obrębie krytonosowatych wyróżnić jeszcze dwie podrodziny: Lioscelinae i Pteroptochinae^[9].

Uwagi

↑ Niektóre źródła, np. ITIS, błędnie podają „Wetmore, 1930”^[1].

Przypisy

1 2 Rhinocryptidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Rhinocryptidae Wetmore, 1926 - krytonosowate - Tapaculos (wersja: 2021-01-01). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-04-17].
↑ A.A. Wetmore A.A., Observations on the birds of Argentina, Paraguay, Uruguay, and Chile, „Bulletin of the United States National Museum”, 133, Washington 1926, s. 289 (ang.).
↑ Walter J.W.J. Bock Walter J.W.J., History and Nomenclature of Avian Family-Group Names, „Bulletin of the American Museum of Natural History”, 222, New York 1994, s. 115, 148 (ang.).
↑ P. Mielczarek & W. Cichocki, Polskie nazewnictwo ptaków świata, „Notatki Ornitologiczne”, Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999, s. 10, 213 .
↑ Przemysław Busse: Mały słownik zoologiczny - Ptaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 23. ISBN 83-214-0563-0.
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-04-17] (ang.).
↑ Tapaculos (Rhinocryptidae). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-16)]. (ang.).
↑ John H. Boyd III: Rhinocryptidae: Tapaculos. [w:] Taxonomy in Flux: Version 3.08a [on-line]. John Boyd's Home Page, 2023-09-18. [dostęp 2026-04-17]. (ang.).

Bibliografia

Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.

[4] Niektóre źródła, np. ITIS, błędnie podają „Wetmore, 1930”^[1].

[itis-1] 1 2 Rhinocryptidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[mk-2] 1 2 3 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Rhinocryptidae Wetmore, 1926 - krytonosowate - Tapaculos (wersja: 2021-01-01). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-04-17].

[Wetmore-3] A.A. Wetmore A.A., Observations on the birds of Argentina, Paraguay, Uruguay, and Chile, „Bulletin of the United States National Museum”, 133, Washington 1926, s. 289 (ang.).

[Bock-5] Walter J.W.J. Bock Walter J.W.J., History and Nomenclature of Avian Family-Group Names, „Bulletin of the American Museum of Natural History”, 222, New York 1994, s. 115, 148 (ang.).

[mc-6] P. Mielczarek & W. Cichocki, Polskie nazewnictwo ptaków świata, „Notatki Ornitologiczne”, Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999, s. 10, 213 .

[busse-7] Przemysław Busse: Mały słownik zoologiczny - Ptaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 23. ISBN 83-214-0563-0.

[ioc-8] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-04-17] (ang.).

[ibc-9] Tapaculos (Rhinocryptidae). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-16)]. (ang.).

[tif-10] John H. Boyd III: Rhinocryptidae: Tapaculos. [w:] Taxonomy in Flux: Version 3.08a [on-line]. John Boyd's Home Page, 2023-09-18. [dostęp 2026-04-17]. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[a]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

barglikowce (Acanthisitti)	bargliki
tyrankowce (Tyranni)	brodawniki szerokodzioby nosoczuby oliwczyki kurtaczki gorzykowate bławatnikowate bekardowate ostrodzioby królówki krzykaczyki szerokodziobki tęczaki muchotyranikowate tyrankowate obrożniki mrówkożery chronkowate kusaczki krytonosowate mrówkowody liściarki tęgosterowate garncarzowate
śpiewające (Oscines)	lirogony gąszczaki altanniki korołazy chwostkowate kolcopiórki miodojady lamparciki buszówkowate ziemnodrozdy stadniaki pieszaki liszkojady maoryski kowaliczki trzaskacze koralniczki czubce górniki jagodniki wireonkowate fletówki wilgowate szuflodziobki ostroloty łuskowczyki krępaczki wangowate gołogłowy paskowniki dzierzbiki satynki wachlarzówki dziwogony monarki skałowrony modrogłówki cudowronki czarniaki kruczaki dzierzby białoczuby krukowate płatkonosy jagodziaki koralniki miodniki długobiegi sępowronki skałoskoczki skalinkowate aksamitniki owadówki remizy sikory wąsatki skowronki nikatory krótkosterki chwastówkowate trzciniaki świerszczaki mimiki madagaskarniczki skąpoogonki jaskółkowate świstunki pokrzewczyki raniuszki wierzbówkowate bilbile pokrzewki ogoniatki szlarniki tymaliowate dżunglaki pekińczyki palmowce jemiołuszki jedwabniczki jagodówki persówki reliktowce mysikróliki pomurniki kowaliki pełźce pełzacze siwuszki strzyżyki perłopiórki bąkojady przedrzeźniacze szpakowate pluszcze muchołówkowate drozdowate dudkowce górodrozdy kwiatówki nektarniki turkuśniki zieleniki złotogłówki tybetańczyki wikłaczowate astryldowate wdówki płochacze wróble pliszkowate łuszczakowate tanagrzce poświerki trznadle pasówki lasówki słowikówki kacykowate hispaniole zeledonki platynki hispaniolczyki kardynały tanagrzyki tanagrowate