Krytonosek ponury
| Scytalopus vicinior[1] | |||
| J.T. Zimmer, 1939 | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
krytonosek ponury | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Krytonosek ponury[4] (Scytalopus vicinior) – gatunek małego ptaka z rodziny krytonosowatych (Rhinocryptidae). Występuje endemicznie w Andach w Kolumbii i Ekwadorze. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski.
Systematyka
Takson ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał amerykański ornitolog John T. Zimmer w 1939 roku na łamach „American Museum Novitates”. Autor nadał mu nazwę Scytalopus panamensis vicinior, uznając go za podgatunek krytonoska panamskiego, a jako miejsce typowe podał Ricaurte, departament Nariño w Kolumbii[2][5]. W 1997 roku Krabbe i Schulenberg dokonali rewizji taksonomii kilku gatunków z rodzaju Scytalopus i podnieśli większość z ich podgatunków do rangi gatunku, m.in. omawianego Scytalopus vicinior[6]. Krytonosek ponury jest gatunkiem monotypowym[7][8].
Etymologia
Morfologia
Mały ptak z czarnym lub ciemnoszarym dziobem. Nogi i stopy brązowoszare lub czarniawe. Tęczówki ciemnobrązowe. Występuje niewielki dymorfizm płciowy. Samiec jest ciemnoszary. Górna część głowy ciemnoszara, nad oczami dosyć długi biały pasek brwiowy, policzki i okolice oczu szare, podgardle i gardło jasnoszare. Grzbiet zmienia się od ciemnoszarego w okolicach karku do ciemnobrązowego w okolicach ogona. Pokrywy nadogonowe, pokrywy skrzydłowe i krawędzie lotek mocno ciemnobrązowe. Zad ciemny cynamonowo-brązowy. Sterówki czarniawe. Boki i osłony podogonowe ochrowobrązowe z czarniawymi pręgami układającymi się we wzór łusek. Samica jest podobna do samca, ale grzbiet ma bardziej brązowy, szare gardło i dolną część brzucha czasami bardziej ochrową[11][12]. Długość ciała 12[11]–12,5 cm[12]. Szczegółowe wymiary na podstawie[6]:
| Samiec | Samica | |
|---|---|---|
| Masa (g) | 20,5 – 24,6 | 22,9 – 24,2 |
| Długość skrzydła (mm) | 55 – 60 | 57 – 60 |
| Długość ogona (mm) | 46 – 52 | |
| Długość dzioba (mm) | 6,6 – 8,3 | |
| Długość skoku (mm) | 22,8 – 24,3 | 22,8 – 24,1 |
Zasięg występowania
Krytonosek ponury występuje na zachodnich zboczach Andów w Kolumbii i Ekwadorze[12][13]. Zasięg występowania (EOO, Extent of Occurrence) według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje około 25,9 tys. km²[13]. Występuje w zakresie wysokości od 1250 do 2000 m n.p.m., lokalnie w prowincji Carchi do 2350 m n.p.m.[12]
Ekologia i zachowanie
Jego głównym habitatem jest podszyt wilgotnych lasów górskich, rzadziej ich obrzeża[12]. Długość pokolenia jest określona na 3,2 roku[13].
Rozmnażanie
Brak informacji o rozmnażaniu tego gatunku. Okazy w kondycji lęgowej odłowiono w listopadzie, grudniu i kwietniu, a młodociane osobniki obserwowano w listopadzie[12].
Status zagrożenia
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN krytonosek ponury jest uznawany za gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern)[3]. Wielkość populacji nie jest oszacowana, gatunek ten jest opisywany jako dość rzadki. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku[3].
Przypisy
- ↑ Scytalopus vicinior, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 Denis Lepage, Narino Tapaculo Scytalopus vicinior [online], Avibase [dostęp 2024-02-21] (ang.).
- 1 2 3 Scytalopus vicinior, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Scytalopodinae Müller,J, 1846 – krytonoski (wersja: 2021-01-01). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-04-19].
- ↑ John T. Zimmer, Studies of Peruvian birds. No. 32, The genus Scytalopus, „American Museum Novitates”, 1044, 1939, s. 11 (ang.).
- 1 2 Krabbe, N., T.S. Schulenberg, Species limits and natural history of Scytalopus tapaculos (Rhinocryptidae), with descriptions of the Ecuadorian taxa, including three new species, „Ornithological Monographs”, 48, Waszyngton 1997, s. 47–88 (ang.).
- ↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-04-19].
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-04-19]. (ang.).
- ↑ Scytalopus, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2024-04-18] (ang.).
- ↑ vicinior, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2024-04-21] (ang.).
- 1 2 Handbook of the Birds of the World. Josep del Hoyo, Andrew Elliott, David Christie (red.). T. 8: Broadbills to Tapaculos. Barcelona: Lynx Edicions, 2003, s. 773. ISBN 84-87334-50-4. (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Thomas S. Schulenberg & Tom Johnson: Nariño Tapaculo Scytalopus vicinior, version 1.0. [w:] Birds of the World (red. Thomas S. Schulenberg) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2024-04-21]. (ang.).
- 1 2 3 Species factsheet: Narino Tapaculo Scytalopus vicinior [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-04-19] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Nagrania głosów. [w:] xeno-canto [on-line].