Kwinkwerema

Kwinkwerema lub pentera (łac. quinquerēmis [navis]; gr. πεντήρης pentērēs) – rzymska galera o kilku rzędach wioseł, w okresie republiki najczęściej używany typ okrętu wojennego.

Była to rzymska wersja rozpowszechnionego w czasach hellenistycznych wojennego kilkurzędowca, którego pomysł konstrukcji przypisuje się syrakuzańskiemu tyranowi Dionizjuszowi Starszemu toczącemu wówczas walki z Kartaginą. Od sycylijskich Greków przejęty przez Kartagińczyków, został następnie podczas pierwszej wojny punickiej masowo skopiowany przez Rzymian na podstawie znalezionego wraku nieprzyjacielskiego okrętu^[1].

Zaliczana przez nich do klasy wiosłowych galer wojennych (navis longa), typowa kwinkwerema miała długość 37 m przy szerokości kadłuba 4 m i głębokości zanurzenia 1,2 m^[2]. Według Polibiusza (Dzieje I 26, 7) w skład załogi kwinkweremy wchodziło 300 wioślarzy (remiges) i 120 żołnierzy^[3]. W porównaniu z mniej doskonałą triremą o podobnych wymiarach (obsadzoną przez 200 ludzi załogi, w tym 170 wioślarzy), nieporozumienia i kontrowersje^[4] wzbudzało faktyczne rozmieszczenie wioślarzy w kilku (3-5) rzędach (poziomach) oraz liczba obsługujących jedno wiosło. Udowodniono, że przy pięciu rzędach wioseł na burcie, w praktyce znacznie zakłócona byłaby sterowność takiej jednostki ze względu na niemożność synchronizacji ruchów obsługi. Brak również świadectw ikonograficznych i archeologicznych dla istnienia takiego rzymskiego pięciorzędowca.

Obecnie przyjmuje się, iż trójrzędowa kwinkwerema w rzeczywistości mogła mieć w sekcji wiosłowej na burcie po 2 wioślarzy przy wiośle na dwóch wyższych poziomach i po jednym w najniższym rzędzie wioseł^[5]. Według odpowiednich wyliczeń załogę okrętu stanowiło zatem 112 wioślarzy w górnym rzędzie, 108 – w środkowym i 50 w dolnym oraz 30 marynarzy (nautes) do obsługi takielunku, a ponadto 40 żołnierzy (classiarii) w czasie pokoju i 120 w stanie wojennym^[6]. Według innego schematu rozmieszczenia, na kwinkweremie liczącej 270 wioślarzy (na 300 członków załogi) i wyposażonej w 158 wioseł, poziom najwyższy miałby 58 wioseł z dwuosobową obsługą, średni – 54 dwuosobowe, a najniższy – 46 wioseł jednoosobowych^[5].

Wioślarzy i żeglarzy rekrutowano najczęściej z warstwy sprzymierzeńców (socii navales), natomiast rzadko z najniższych klas ludności – proletariuszy i wyzwoleńców (libertini). Żołnierzami na okrętach byli legioniści, przeszkoleni do walki abordażowej i pokładowej z wykorzystaniem ruchomych pomostów (corvus, harpago), unieruchamiających okręt przeciwnika. Taran (rostrum) stanowił czołowe uzbrojenie kwinkweremy, która podobnie jak inne duże jednostki wyposażona była w dwa stery (gubernacula)^[7].

W okresie cesarstwa zastosowanie kwinkwerem we flocie zostało znacznie ograniczone na rzecz lżejszych i ruchliwszych jednostek – powszechniej używanych kwadrirem i najpopularniejszych trirem^[8].