Lagoecia cuminoides

Lagoecia cuminoides

Systematyka[1][2]
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	selerowce
Rodzina	selerowate
Rodzaj	Lagoecia
Gatunek	Lagoecia cuminoides
Nazwa systematyczna
Lagoecia cuminoides L. Sp. Pl.: 203 (1753)[3]
Synonimy
Cuminoides obliqua Moench Cuminum cuminodes (L.) Kuntze[3]
Homonimy
Lagoecia cuminoides Soy.-Will.[3]

Lagoecia cuminoides L. – gatunek rośliny z rodziny selerowatych (Apiaceae). Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju Lagoecia L. Występuje w rejonie Morza Śródziemnego. Roślina wykorzystywana była jako przyprawowa i lecznicza. Wierzono też, że pomaga zajść w ciążę. W minionych wiekach opisywana była takimi polskimi nazwami zwyczajowymi jak: „chłupaczki”, „chłopaczki” i „kmin tebajski”^[4].

Gatunek występuje w basenie Morza Śródziemnego – w południowej Europie (Półwysep Iberyjski, Półwysep Apeniński, Bałkański, Kreta), w północnej Afryce (Libia) oraz na Bliskim Wschodzie (Cypr, Turcja, Syria, Jordania, Palestyna, Irak i Iran). Jako introdukowany rośnie w Niemczech^[3].

Pokrój

Naga, jednoroczna roślina zielna^[5]. Osiąga do 50 cm wysokości^[6].

Liście

Pierzastosieczne, wąsko podługowate w obrysie. Poszczególne odcinki jajowate, ząbkowane do głęboko wcinanych. U nasady liści lancetowate pochwy z błoniastym, białym obrzeżeniem^[5].

Kwiaty

Zebrane są w baldachach złożonych wyglądających na pojedyncze, kulistawe baldachy, ponieważ baldaszki są liczne, zredukowane do pojedynczych kwiatów i krótkoszypułkowe. Pokrywy i pokrywki grzebieniaste – ze szczecinkowatymi klapkami na brzegach. Także działki kielicha są szczeciniasto grzebieniaste. Płatki korony są białe, podługowate, z ościstymi szczecinkami przy wierzchołku. Szyjka słupka jest pojedyncza, krótka i prosto wzniesiona, u nasady z płaskim stylopodium^[5].

Owoce

Pojedyncze, walcowate rozłupki, niewyraźnie żeberkowane, pokryte drobnymi, białymi i jednokomórkowymi włoskami^[5].

Siedlisko

Rośnie we fryganie^[7] na suchych stokach wzniesień, czasem jako chwast i roślina ruderalna^[5]. Na obszarach górskich sięga do 1100 m n.p.m.^[8]

Jest jedynym (znanym) żywicielem płaskosza Entyloma lagoeciae^[7].

Roślina roczna kwitnąca od kwietnia do czerwca^[8].

Z substancji czynnych ziele zawiera terpeny, spośród których najliczniejsze są: β-fernezen, tymol, p-cymen^[9] oraz fenole, spośród których najliczniej występują: kwas chlorogenowy, hesperydyna, hesperetyna, kwas rozmarynowy i wanilina^[10]. Roślina wydziela olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest tymol, poza tym liczne są p-cymen i y-terpinen^[8].

Gatunek z monotypowego rodzaju Lagoecia L. z plemienia Pyramidoptereae w podrodzinie Apioideae w rodzinie selerowatych (Apiaceae)^[11]. W przeszłości rodzaj klasyfikowany do podrodziny Saniculoideae, a w jej obrębie do plemienia Lagoecieae, którego pozostali przedstawiciele włączeni zostali do Saniculeae^[5][12].

Roślina aromatyczna, wykorzystywana jako przyprawa^[5], używana podobnie jak kmin rzymski Cuminum cyminum, tj. do aromatyzowania pieczywa i serów^[13]. Po utłuczeniu i rozpuszczeniu w wodzie miała odstraszać szkodniki z siedzib ludzkich^[6]. Roślina stosowana była także jako lecznicza w postaci wywaru, głównie na Bliskim Wschodzie^[9]. Wykorzystywano ją jako środek przeciwbólowy na ból zęba, środek przeciwpadaczkowy i przeciwdziałający kamicy żółciowej^[8]. Potwierdzono aktywność antyoksydacyjną metanolowego ekstraktu z rośliny^[10]. W rejonach licznego występowania pito napar z tej rośliny jako napój^[8].

Dawniej wierzono, że roślina wspiera płodność i jako taką opisywał ją m.in. Syreniusz. W celu zajścia w ciążę umieszczano jej nasiono w łonie. Wykorzystywano także korzenie – jeden zawieszano na szyi, drugi wypijano z winem, a sokiem trzeciego nacierano łono^[14].