Latua pubiflora

*Latua pubiflora*
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	psiankowce
Rodzina	psiankowate
Rodzaj	Latua
Gatunek	Latua pubiflora
	Nazwa systematyczna
	Latua pubiflora (Griseb.) Baill.; Hist. Pl. 9: 334 (1888)

Latua pubiflora (Griseb.) Baill. – gatunek z monotypowego rodzaju roślin Latua z rodziny psiankowatych. Zasięg gatunku obejmuje południowe Chile w Ameryce Południowej^[3], gdzie gatunek rośnie w górach nadbrzeżnych od miasta Valdivia po wyspę Chiloé^[4].

Roślina o właściwościach toksycznych i narkotycznych^[5], powoduje trwałe zaburzenia psychiczne^[6] i zatrucia śmiertelne^[4]. Używana była do trucia ryb^[6].

Naukowa nazwa rodzajowa utworzona została z nazwy lokalnej stosowanej przez Mapuczów, która w ich języku mapudungun brzmi latue i oznacza „drzewo śmierci”. To samo znaczy lokalna nazwa hiszpańska – palo mato, alternatywna nazwa palo de bruja oznacza „drzewo czarownic”^[4].

Morfologia

Pokrój: Krzew lub drzewo osiągające od 2 do 10 m wysokości, z jednym lub kilkoma pniami o średnicy do 25 cm. Korowina cienka, pękająca podłużnie, barwy czerwonawej do szarobrązowej. Młode pędy pokryte żółtobrązowym omszeniem. Z kątów liści wyrastają ciernie o długości do 2 cm, będące zredukowanym odgałęzieniem pędu i często z ich nasady wyrasta drobny liść^[4].
Liście: Skrętoległe, bez przylistków, krótkoogonkowe, wyrastają w odstępach na długopędach i gęsto skupione na krótkopędach. Są pojedyncze, o blaszce eliptycznej do lancetowatej, całobrzegiej, zaostrzonej na wierzchołku i zbiegającej ku nasadzie. Osiągają od 3,5 do 12 cm długości i do 4 cm szerokości. Są lekko omszałe do nagich, jasno- lub ciemnozielone od góry i jasnozielone od dołu^[4].
Kwiaty: Wyrastają pojedynczo na omszałych szypułkach u nasady cierni z kątów liści. Kielich dzwonkowaty, do 1 cm długości, trwały i powiększający się w czasie owocowania, z 5 trójkątnymi ząbkami na szczycie, omszały. Korona ma kształt urnowaty, osiąga 4 cm długości i 1,5 cm średnicy, zakończona jest odgiętymi łatkami o długości ok. 5 mm. Ma kolor magenta lub czerwonofioletowy, w różnych odcieniach tych barw. Pręcików jest 5, o długich nitkach, w efekcie wystają nieco z rurki korony. Nitki pręcików mają nierówną długość. Zalążnia jest górna, dwukomorowa, z licznymi zalążkami w każdej z komór. Słupek pojedynczy, smukły, długości korony, zakończony lekko dwudzielnym, jasnozielonym znamieniem^[4].
Owoce: Kulista, mięsista jagoda o średnicy 2 cm, barwy od jasnozielonej do żółtej. Zawiera liczne nasiona o średnicy ok. 2 mm, nerkowate, poza tym też nieco nieregularnego kształtu^[4].

Biologia i ekologia

Gatunek pierwotnie występował w lasach, zwłaszcza w lukach i na ich skrajach, na górskich stokach na rzędnych od 300 do 900 m n.p.m. Często obecny jest w lasach wtórnych. Ponieważ w zasięgu gatunku wiele powierzchni pierwotnie leśnych zajęły pastwiska i pola uprawne, utrzymuje się także na przydrożach i w zaroślach wśród pól. W zbiorowiskach leśnych rośnie zwykle w towarzystwie roślin z rodzajów: eukryfia Eucryphia, Laurelia i Chusquea. W miejscach otwartych rozrasta się za pomocą odrostów. W północnej części zasięgu kwitnie na początku pory deszczowej w październiku i owoce dojrzewają wówczas około lutego. W południowej części zasięgu sezonowość opadów jest słabiej zaznaczona i tu kwitnie w marcu i lipcu. Kwiaty zapylane są przez ptaki kolibrowate^[4].

Roślina zawiera alkaloidy – głównie atropinę, hioscyjaminę i w mniejszych ilościach skopolaminę^[5].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Gatunek z monotypowego rodzaju z rodziny psiankowatych (Solanaceae). W obrębie rodziny klasyfikowany do podrodziny Solanoideae, ale jego bliższe pokrewieństwo i przynależność do plemion jest niejasne (zaliczany jest do taksonów incertae sedis w obrębie podrodziny)^[7]^[5].

Zastosowania

Gatunek jest uważany przez miejscową ludność za roślinę magiczną i był wykorzystywany w rytuałach szamańskich. Szamani, wśród Mapuczów określani mianem machi, używali jej podczas ceremonii mających na celu komunikację z duchami, wchodzenie w trans lub przewidywanie przyszłości^[4].

Sok z tej rośliny mieszany z sokiem z roślin rodzaju zacierp Drimys wlewany był do wód stojących powodując drętwienie ryb i ułatwiając ich wyławianie^[4].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-06-27] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-06-27] (ang.).
1 2 Latua pubiflora (Griseb.) Baill., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-06-27] .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 PlowmanP. Timothy PlowmanP., Gyllenhaal LarsG.L. Olof Gyllenhaal LarsG.L., Lindgren JanL.J. Erik Lindgren JanL.J., Latua Pubiflora: Magic Plant from Southern Chile, „Botanical Museum leaflets, Harvard University”, 23 (2), 1971, s. 61-92, DOI: 10.5962/p.168555 [dostęp 2025-06-27] .
1 2 3 J.W.J.W. Kadereit J.W.J.W., V.V. Bittrich V.V. (red.), Flowering plants. Eudicots: Aquifoliales, Boraginales, Bruniales, Dipsacales, Escalloniales, Garryales, Paracryphiales, Solanales (except Convolvulaceae), Icacinaceae, Metteniusaceae, Vahliaceae, Switzerland 2016, s. 315, 342, ISBN 978-3-319-28534-4, OCLC 946315609 .
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 507, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Genus Latua Phil., [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System [dostęp 2025-06-27] .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-06-27] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-06-27] (ang.).

[powo-3] 1 2 Latua pubiflora (Griseb.) Baill., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-06-27] .

[plow-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 PlowmanP. Timothy PlowmanP., Gyllenhaal LarsG.L. Olof Gyllenhaal LarsG.L., Lindgren JanL.J. Erik Lindgren JanL.J., Latua Pubiflora: Magic Plant from Southern Chile, „Botanical Museum leaflets, Harvard University”, 23 (2), 1971, s. 61-92, DOI: 10.5962/p.168555 [dostęp 2025-06-27] .

[kubitzki-5] 1 2 3 J.W.J.W. Kadereit J.W.J.W., V.V. Bittrich V.V. (red.), Flowering plants. Eudicots: Aquifoliales, Boraginales, Bruniales, Dipsacales, Escalloniales, Garryales, Paracryphiales, Solanales (except Convolvulaceae), Icacinaceae, Metteniusaceae, Vahliaceae, Switzerland 2016, s. 315, 342, ISBN 978-3-319-28534-4, OCLC 946315609 .

[mabb-6] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 507, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[grin-7] Genus Latua Phil., [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [online], USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System [dostęp 2025-06-27] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]