Leon Pszonczak

Leon Tadeusz Pszonczak
Ilustracja
kapitan administracji kapitan administracji
Data i miejsce urodzenia

26 czerwca 1893
Lwów

Data i miejsce śmierci

wiosna 1940
Charków

Przebieg służby
Lata służby

1914–1940

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Jednostki

Komenda Miasta Kraków

Stanowiska

kierownik referatu

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920–1941, dwukrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Leon Tadeusz Pszonczak[a] (ur. 26 czerwca 1893 Lwowie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – kapitan administracji (piechoty) Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Syn Jana i Heleny z Unoltów, urodzony 26 czerwca 1893 we Lwowie[2][3][4]. Ukończył szkołą powszechną i seminarium nauczycielskie w Stanisławowie, gdzie w 1912 zdał egzamin dojrzałości[5][6].

W latach 1910–1912 był członkiem Polskiej Młodzieży Niepodległościowej w Stanisławowie, a następnie od 1912 do 1914 działał w Związku Strzeleckim w Kołomyi[3][7]. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich i otrzymał przydział do 2 pułku piechoty[3][7]. Służył w nim aż do przejścia II Brygady na Ukrainę[3]. 21 stycznia 1915 został ranny w głowę pod Kirlibabą na Bukowinie[8]. Ukończył szkołę podchorążych w Zambrowie[3]. Od 1 kwietnia 1918 do 1 listopada tego roku ukrywał się w Krakowie pod przybranym nazwiskiem „Tadeusz Bem” i w tym czasie należał do POW[3][9]. Brał udział w rozbrajaniu wojsk austriackich w Krakowie i Bochni[3][9].

4 listopada 1918 wstąpił do odradzającego się Wojska Polskiego[6][3], gdzie przydzielono go do 4 pułku piechoty Legionów[9]. Wraz z pułkiem walczył z Ukraińcami pod Lwowem[8]. 17 lutego 1919 został ranny we wsi Zboiska i wzięty do niewoli ukraińskiej, z której uciekł w kwietniu tego roku[9]. Następnie uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej[2]. Za wybitne zasługi bojowe w czasie wojny polsko-ukraińskiej, w 1922 otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy[10], a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:

16 lutego 1919 roku ppor. Pszonczak został odesłany z 8 kompanią do objęcia stanowiska w Zboiskach. Utrzymał tę placówkę nr 1 mimo ciągłych ataków nieprzyjaciela. 17 lutego rozpoczęła się ofensywa ukraińska. Oddział ppor. Pszonczaka został zluzowany, ale ten nie skorzystał z odpoczynku i pozostał wraz ze swoimi ludźmi koło placówki nr 1. Ukraińcy zajęli pierwsze cztery placówki i brzeg wsi Zboiska. Ppor. Pszonczak bez żadnych rozkazów, na własną odpowiedzialność, poprowadził kontratak, wskutek którego nie odzyskał placówek, ale odbił wieś. Wraz z 15 ludźmi utrzymywał wieś mimo ciężkiej rany w głowę. Kontratak i szarża pod Zboiskami dała czas na zaalarmowanie rezerw i poprowadzenie głównego kontrataku, który odzyskał całą wieś i placówki. Pod koniec walki ppor. Pszonczak dostał się do niewoli z 8 ludźmi. Zbiegł w kwietniu 1919 roku[3][11].

Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku i w 1922 został zweryfikowany do stopnia porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. Służył dalej w 4 pp Leg.[12]. W 1924 został przeniesiony do 3 pułku piechoty Legionów. W 1925 został awansowany do stopnia kapitana piechoty ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925[13].

Delegacja 20 pp wręcza prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu odznakę pułkową; Leon Pszonczak 2. z prawej

W 1928 służył w 15 pułku piechoty „Wilków” w Dęblinie. Na początku lat 30. został odznaczony Krzyżem Niepodległości i w 1932 służył w Krakowie w 20 pułku piechoty Ziemi Krakowskiej jako dowódca kompanii i adiutant pułku. W 1934 razem z ówczesnym dowódcą pułku podpułkownikiem Kazimierzem Brożkiem uczestniczył na Wawelu we wręczeniu prezydentowi Ignacemu Mościckiemu odznaki pułku[14]. W 1937 został przeniesiony do Komendy Miasta Kraków. Tam też udzielał się społecznie w „Związku Strzeleckim Krowodrza”[7].

W momencie wybuchu II wojny światowej Tadeusz Pszonczak był w stanie spoczynku. W czasie kampanii wrześniowej, po agresji ZSRR na Polskę dostał się do niewoli sowieckiej i przebywał w obozie jenieckim w Starobielsku[2][3]. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie[3] i pogrzebany w bezimiennej, zbiorowej mogile w Piatichatkach[2], gdzie od 17 czerwca 2000 roku mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[15]. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod poz. 2763[3][2].

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora[16][17][18]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Był żonaty i miał córkę Lidię Krystynę (ur. 8 listopada 1918)[5].

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, major Tadeusz Pszonczak został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci przy Medycznym Studium Zawodowym im. PCK w Puławach[21].

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ W sierpniu 1931 ogłoszono sprostowanie imion i daty urodzenia kpt. piech. Tadeusza Leona Pszonczaka z „Tadeusz Leon ur. 30 czerwca 1892” na „Leon Tadeusz ur. 26 czerwca 1893”[1].

Przypisy

  1. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 258.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 437.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 235.
  4. 1 2 Kolekcja ↓, s. 1.
  5. 1 2 Kolekcja ↓, s. 2.
  6. 1 2 Kolekcja ↓, s. 5.
  7. 1 2 3 4 5 6 Kolekcja ↓, s. 3.
  8. 1 2 Kolekcja ↓, s. 2, 4.
  9. 1 2 3 4 Kolekcja ↓, s. 4.
  10. 1 2 Dziennik Personalny 1922.03.18 R.3 Nr6, 18 marca 1922, s. 226 [dostęp 2026-08-09] [zarchiwizowane z adresu 2026-04-11].
  11. ↑ Kolekcja VM ↓, s. 6.
  12. ↑ Rocznik Oficerski 1923 - Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1923, s. 134, 431.
  13. ↑ Rocznik Oficerski 1928 - Ministerstwo Spraw Wojskowych, Biuro Personalne, Warszawa 1928, s. 31, 216.
  14. ↑ Zbiory NAC.
  15. ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
  16. ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 53 [dostęp 2024-10-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
  17. ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  18. ↑ Łojek 2008 ↓, s. 215.
  19. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 132, poz. 199 (ISAP).
  20. ↑ M.P. z 1934 r. Nr 64, poz. 98 (ISAP).
  21. ↑ Katyń… Ocalić od zapomnienia. [online], katyn-pamietam.pl [dostęp 2026-08-09].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.