Leonard Jaczewski
 Leonard Antonowicz Jaczewskij | |
| Pełne imię i nazwisko |
Leonard Feliks Stefan Jaczewski |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
30 sierpnia?/11 września 1858 |
| Data i miejsce śmierci |
20 kwietnia?/3 maja 1916 |
| Miejsce spoczynku |
pierwotnie krypta kościoła pw. Nawiedzenia NMP na cmentarzu Wyborskim |
| Zawód, zajęcie | |
| Alma Mater | |
| Stanowisko |
wykładowca m.in. na Nikołajewskiej Akademii Inżynieryjnej |
| Odznaczenia | |
   | |
Leonard Feliks Stefan Jaczewski (ur. 30 sierpnia?/11 września 1858 w Wilkowie, zm. 20 kwietnia?/3 maja 1916 w Piotrogrodzie) – polskiego pochodzenia geolog, geograf, geofizyk, inżynier górniczy, podróżnik i badacz Syberii w służbie rosyjskiej.
Życiorys
Był synem urzędnika państwowego (rachmistrza powiatowego), Antoniego Jaczewskiego i Wandy z Kozłowskich. Ze względu na wczesną śmierć ojca wraz z bratem Kazimierzem (później lekarzem) został wychowany przez stryja Franciszka, biskupa diecezji lubelskiej. Po nauce w gimnazjum w Warszawie ukończył w 1883 r. studia inżynierskie w Instytucie Górniczym w Sankt Petersburgu. W pozostałym okresie swojego życia związany był z Syberią, przez co do dzisiaj jest ceniony za wyjątkowy wkład w poznanie tego regionu przez naukę i wykorzystanie jego zasobów przez przemysł wydobywczy[1].
W 1887 r. prowadził badania geologiczne Sajanów. W następnym roku poszukiwał pokładów węgla na Syberii Zachodniej. W 1889 r. wyznaczył zasięg wiecznej zmarzliny na Syberii i naniósł go mapy, stając się w tej dziedzinie czołowym autorytetem naukowym. Szukał złota na Uralu i w Kazachstanie (1990)[2]. W latach 1891-94 w zespole Karola Bohdanowicza brał udział w projektowaniu przebiegu środkowosyberyjskiego i przybajkalskiego odcinka kolei transsyberyjskiej oraz opracowaniu map jej przebiegu[1]. Badając geologiczną budowę gór Chamar-Daban nad Bajkałem, założył tam stację naukową. Odkrył pokłady nefrytu nad rzekami Onon i Ingoda na Zabajkalu (1897). Poznawał również geologię brzegów jeziora Chubsuguł w Mongolii. W uznaniu tych osiągnięć w 1898 r. Imperatorskie Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne (IRTG) odznaczyło go srebrnym medalem Przewalskiego[2].
W latach 1899-1903 wykładał mineralogię w Wyższej Szkole Górniczej w Jekaterynosławiu na Ukrainie, a jednocześnie nadal uczestniczył w wyprawach poszukiwawczych złota[1] nad Jenisejem. Od 1905 r. był profesorem Nikołajewskiej Akademii Wojskowo-Inżynieryjnej i wykładał geologię i petrografię. Był inicjatorem powołania Międzynarodowej Komisji Badań Geotermicznych (1905), a od 1910 r. przewodniczył takiej komisji przy IRTG. Działając w Komitecie Geologicznym w Petersburgu (później: Piotrogrodzie)[2].
W następnych latach poświęcił się kartografii. Od 1913 r. współtworzył mapy geologiczne Syberii, sporządził również mapę sieci rzecznej Syberii Środkowej. Ogółem wydał 89 publikacji naukowych, z których część przechowuje Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. W karierze doszedł (1911) do stopnia rzeczywistego radcy stanu (był to czwarty pod względem ważności stopień urzędniczy). W końcu życia podjął pracę profesora mineralogii w Wyższej Szkole Górniczej w Jekaterynburgu na Uralu[2].
Zmarł 3 maja 1916 r. w Piotrogrodzie z powodu raka żołądka. Pochowany został na Cmentarzu Uspieńskim w tym mieście. W Warszawie posiada symboliczny grób na Cmentarzu Powązkowskim[2].
Z małżeństwa z Heleną z Bironów miał dwoje dzieci: syna Tadeusza, później profesora zoologii oraz córkę Marię[2].
Linki zewnętrzne
Przypisy
- 1 2 3 Dorota Kozłowska, Spuścizna naukowa Leonarda Jaczewskiego, „Analecta” (7/2(14)), Muzeum Historii Polski, 1998, s. 155-188 [dostęp 2024-03-17] (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 Janusz Fuksa. Leonard Jaczewski. „Na Szlaku. Magazyn turystyczno-krajoznawczy”. R. XXXIV (e-167 (363)), s. 48, wrzesień 2020. Oddział Wrocławski PTTK. ISSN 1230-9931.