Lila Rotstadt

Lila Rotstadt

Елена Адольфовна Красная

Starka, J. Starka

Zdjęcie z akt śledztwa
Imię i nazwisko urodzenia	Lila Liebling
Imię i nazwisko	Lila Rotstadt
Data i miejsce urodzenia	1 grudnia 1900 Kraków
Data i miejsce śmierci	10 września 1937 Moskwa
Przyczyna śmierci	rozstrzelanie
Miejsce spoczynku	Cmentarz Doński
Zawód, zajęcie	publicystka, funkcjonariusz wywiadu
Narodowość	żydowska
Tytuł naukowy	docent
Partia	WKP(b)
Małżeństwo	Józef Rotstadt

Lila Rotstadt z domu Liebling^[1], znana także jako Zofia Rotstadt a w ZSRR jako Jelena Krasna ps. Starka, J. Starka^[1][2][3] ros. Елена Адольфовна Красная (ur. 1 grudnia 1900 w Krakowie^[1][2][3], zm. 10 września 1937 w Moskwie^[2][3]) – polska działaczka komunistyczna, publicystka, literatka, funkcjonariusz radzieckiego wywiadu.

Urodziła się w rodzinie żydowskiej jako córka Abrahama (Adolfa) i Berty z domu Beckmann^[1][4]. Jej ojciec był adwokatem^[5][6]. W 1917 ukończyła gimnazjum w Krakowie^[7], następnie studiowała polonistykę, romanistykę i prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, jednak studiów nie ukończyła. W 1919 wstąpiła do Komunistycznej Partii Robotniczej Polski i stała się jedną z czołowych działaczek komunistycznych w Krakowie. Prawdopodobnie podczas studiów poznała Józefa Rotstadta i wzięła z nim ślub^[1].

W maju 1920 wyjechała do Szwajcarii, wkrótce aresztowana. W 1921 przybyła do Rosji Radzieckiej i została skierowana przez RKP(b) do Wydziału Zagranicznego Czeki. Jej pierwszą misją zagraniczną była praca w rezydenturze wywiadu w Wiedniu, gdzie działała wraz z mężem^[6]. Pod ich nadzorem pracowali młodzi komuniści z Wiednia oraz duża grupa imigrantów z Galicji^[8]. W 1922 Rotstadtowie zostali aresztowani w Czechosłowacji i na krótko osadzeni^[8].

Po powrocie do ZSRR w 1922 zamieszkała w Moskwie. W latach 1925–1928 kierowała wywiadem angielskim Wydziału Zagranicznego OGPU. W centralnym aparacie wywiadu zagranicznego pracowała do 1929 – pod koniec stycznia tego roku zwróciła się do komórki partyjnej OGPU z prośbą o przeniesienie jej do innej pracy i została składarką w drukarni^[7][6]. W 1930 została wyznaczona przez Komitet Centralny partii do pracy nad kolektywizacją rolnictwa w rejonach przygranicznych Związku Radzieckiego (m.in. w obwodzie proskurowskim Ukraińskiej SRR)^[6]. Studiowała w Instytucie Czerwonej Profesury^[7].

Zajmowała się publicystyką literacką. W latach 1926–1927 współpracowała z tygodnikiem Świt, na łamach którego zamieszczała m.in. szkice i recenzje. Publikowała również prace poświęcone kwestii kobiecej. W 1930 opublikowała w Trybunie Radzieckiej opowiadanie „Tercjarka”. W latach 30. zatrudniona w wydawnictwie „Sowietskaja Enciklopedija”, gdzie była kierownikiem działu słowników. Brała udział w pracach dwutomowego słownika polsko-rosyjskiego i rosyjsko-polskiego pod redakcją jej męża, a po jego śmierci przejęła rolę redaktora.

Była zdecydowaną zwolenniczką socrealizmu, czemu dała wyraz m.in. w recenzji występu w Moskwie kijowskiego Państwowego Teatru Polskiego opublikowanej w 1934 w Trybunie Radzieckiej. Od 1934 współpracowała z Komisją Polską Międzynarodowego Zrzeszenia Pisarzy Rewolucyjnych. W Kulturze Mas opublikowała przegląd utworów o tematyce komsomolskiej i szyderczą polemikę z polskim romantyzmem i jego spadkobiercami (za których uznała piłsudczyków i PPS). Od 1934 wykładała literaturę w Instytucie Pedagogicznym Nowych Języków w Moskwie, gdzie była zatrudniona jako adiunkt^[7][2]. Otrzymała stopień docenta^[7].

Aresztowana 9 lutego 1937 pod zarzutem udziału w antyradzieckiej organizacji terrorystycznej. 7 września 1937 skazana na karę śmierci przez rozstrzelanie, a 10 września stracona^[3]. Prochy pochowano anonimowo w zbiorowej mogile na Cmentarzu Dońskim w Moskwie^[3]. Zrehabilitowana przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR 4 kwietnia 1957^[2].

• Polski Słownik Biograficzny t. XXXII, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1989–1991
• Klim Diegtiariew, Aleksandr I. Kołpadiki, Внешняя разведка СССР, 2009
• Władimir S. Antonow, Расстрелянная разведка, 2012