Lucjan Janiszewski

Lucjan Janiszewski

Pluch

pułkownik dyplomowany piechoty
Pełne imię i nazwisko	Lucjan Karol Janiszewski
Data i miejsce urodzenia	6 czerwca 1891 Dąbrowica
Data i miejsce śmierci	wiosna 1940 Charków
Przebieg służby
Lata służby	1914–1940
Siły zbrojne	Wojsko Polskie
Jednostki	35 Dywizja Piechoty
Stanowiska	dowódca piechoty dywizyjnej
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa kampania wrześniowa
Odznaczenia

Lucjan Karol Janiszewski, ps. „Pluch” (ur. 6 czerwca 1891 w Dąbrowicy, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Syn Władysława (ur. 1840) i Antoniny z domu Wysoczańskiej^[1][2], urodzony 6 czerwca 1891 roku w Dąbrowicy, w ówczesnym powiecie rówieńskim guberni wołyńskiej^[3]. Uczył się w Lubelskiej Szkole Handlowej^[1], gdzie zdał maturę w 1910 roku. Następnie podjął studia na Politechnice w Liège^[1]. W tym okresie swego życia, od 1911 był członkiem Związku Walki Czynnej, a następnie Związku Strzeleckiego^[4][2].

W sierpniu 1914 roku wstąpił do pierwszego plutonu Pierwszej Kompanii Kadrowej^[5][1], dowodzonej przez porucznika Tadeusza Kasprzyckiego. Następnie służył w I baonie 3. kompanii 5 pułku piechoty Legionów Polskich^[6][1][2]. Uczestniczył m.in. w bitwach pod Łowczówkiem, Konarami, Raśną, Stowygorożem oraz Kostiuchnówką^[1]. 10 sierpnia 1916 roku został odkomenderowany przez Józefa Piłsudskiego do pracy w Polskiej Organizacji Wojskowej^[1][2]. Działał na stanowisku dowódcy okręgu w Kaliszu. 4 maja 1917 roku wrócił do 5 pp Leg^[5]. Po kryzysie przysięgowym, z racji tego, że był oficerem (podporucznikiem) został internowany w Beniaminowie^[1]. Po zwolnieniu z obozu działał w warszawskiej POW^[5]. W listopadzie 1918 roku został oddelegowany do Siemiatycz, w celu przeprowadzenia mobilizacji POW^[5]. Za postawę wykazaną w czasie walk podczas I wojny światowej^[7], 17 maja 1922 roku otrzymał order wojskowy „Virtuti Militari” V klasy^[8], a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:

W marcu 1919 roku wstąpił do Wojska Polskiego^[2] i został wcielony do 22 pułku piechoty^[1] w stopniu porucznika^[5], był tam dowódcą kompanii, a czasowo batalionu^[5]. 1 grudnia tego roku awansował na kapitana^[1][5]. W 1921 roku odkomenderowany został na II Kurs Normalny Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie^[5]. 1 października 1923 roku po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego przydzielony został do Oddziału I Sztabu Generalnego na stanowisko referenta, a następnie kierownika referatu^[5]. 31 marca 1924 roku awansował na majora ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 60. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W listopadzie 1925 roku został dowódcą baonu w 80 pułku piechoty, a w marcu 1927 roku powrócił do pracy w Oddziale I Sztabu Głównego. 23 stycznia 1929 roku został awansowany na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1929 roku i 32. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W tym samym roku objął stanowisko szefa sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie^[10]. W marcu 1932 roku wyznaczony został na stanowisko zastępcy dowódcy 50 pułku piechoty w Kowlu^[5][11]. W styczniu 1934 roku mianowany został dowódcą pułku KOP „Głębokie”^[5][12][1]. 1 stycznia 1936 roku awansował na pułkownika. W 1938 roku został mianowany dowódcą Obszaru Warownego „Wilno”.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku był dowódcą piechoty dywizyjnej 35 Dywizji Piechoty Rezerwowej^[1]. Brał udział w obronie Lwowa, po agresji ZSRR na Polskę i kapitulacji miasta przed Armią Czerwoną dostał się do niewoli sowieckiej i wbrew warunkom kapitulacji został skierowany do obozu jenieckiego w Starobielsku^[1]. Wiosną 1940 roku został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie^[1]. Ofiary tej zbrodni grzebane były potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach^[2], gdzie od 17 czerwca 2000 roku mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie^[13]. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod poz. 3944^[1][2].

Był rozwiedziony^[14].

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 roku został mianowany pośmiertnie na stopień generała brygady^[15][16]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 roku w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6575^[a][1] – 17 maja 1922^{[8][17][2][3]}
• Krzyż Niepodległości – 20 stycznia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^{[18][1][2][4]}
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 10 listopada 1928 „za zasługi na polu organizacji wojska”^[19][4]
• Krzyż Walecznych trzykrotnie^[4][1][2]
• Złoty Krzyż Zasługi – 19 marca 1937 „za zasługi w służbie wojskowej”^{[20][21][1][2]}
• Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej^[22]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[4][1][2]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[4][1][2]
• Odznaka Pamiątkowa „Pierwszej Kompanii Kadrowej”^[23]
• Oficer Orderu Gwiazdy Rumunii – 12 grudnia 1929^[24]

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w Lutomiersku został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Lucjana Janiszewskiego^[25].

• awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007
• jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
• obozy NKWD dla jeńców polskich
• ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

• Janiszewski Lucjan Karol. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482.37-2833 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-09-23].
• Lista oficerów dyplomowanych (stan z dnia 15 kwietnia 1931 r.), Sztab Główny WP, Warszawa 1931, s. 7.
• Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 23, 578.
• Kazimierz Banaszek, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Warszawa: Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
• Majchrowski Jacek M., Pierwsza Kompania Kadrowa – portret oddziału, Kraków 2002.
• Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
• Adam Winiarz: Lubelska lista katyńska: księga pamięci Lubelskiej Rodziny Katyńskiej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 1997. ISBN 978-83-227-0928-3.
• Lucjan Janiszewski. katyn-pamietam.pl. [dostęp 2014-12-06].
• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-05-18].