Młody marynarz II

Młody marynarz I Le Jeune marin I Autor Henri Matisse Rodzaj portret Data powstania 1906 Medium olej na płótnie Wymiary 99 × 77,5 cm Miejsce przechowywania Lokalizacja kolekcja prywatna

Młody marynarz II Le Jeune marin II Autor Henri Matisse Rodzaj portret Data powstania 1906 Medium olej na płótnie Wymiary 101 × 83 cm Miejsce przechowywania Lokalizacja Metropolitan Museum of Art

Młody marynarz II (fr. Le Jeune marin II) – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1906 roku w kolekcji Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.

Obraz Młody marynarz II^[1][2] powstał w czasie pobytu Henriego Matisse’a w rybackiej miejscowości Collioure na Lazurowym Wybrzeżu. Lata 1905–1906 były dla artysty przełomowe – właśnie tam, wspólnie z André Derainem, rozwinęli język malarski fowizmu, oparty na intensywnych, nienaturalnych barwach i świadomym uproszczeniu form^[3][4].

Matisse najpierw namalował bardziej realistyczną wersję portretu (Le Jeune marin I^[5]). Następnie postanowił potraktować ten sam motyw jako eksperyment malarski. W drugiej wersji radykalnie uprościł kształty, spłaszczył przestrzeń, ograniczył modelunek i zastosował wielkie, czyste plamy barw. Sam uważał obraz za próbę pokazania, że portret nie musi wiernie odtwarzać wyglądu modela, lecz może wyrażać jego charakter poprzez kolor i uproszczoną formę. Amerykański kolekcjoner sztuki Leo Stein wspominał, że Matisse pokazał mu oba obrazy jako przykład świadomego eksperymentu z deformowaniem^[6][7].

Imię młodego rybaka pozującego do obrazu nie jest znane^[6]. Według źródeł muzealnych chłopak pozował tylko jeden dzień^[7].

Matisse pokazując Steinowi obie wersje Marynarza udawał, że wykonał je listonosz z Collioure. Dopiero później wyznał, że to efekt jego malarskiego eksperymentu^[7].

Dzieło zostało pierwszy raz publicznie zaprezentowane podczas Salonu Jesiennego w 1908 roku (1 października – 8 listopada) w Grand Palais w Paryżu, jako Jeune marin. W 1910 prezentowano je na wystawach w Odessie, Kijowie, Petersburgu i Rydze. W 1912 było wystawione w Londynie na „Drugiej wystawie postimpresjonistów”. Następnie trafiło na ważną wystawę awangardy do Stanów Zjednoczonych – Armory Show. Prezentacje prac europejskich twórców odbywały się kolejno w Nowym Jorku, Chicago i Bostonie^[6].

W październiku 1913 Le Jeune marin II zakupiła galeria Bernheim-Jeune, od której w 1922 odkupił go marszand Leopold Zborowski. W 1923 obraz kupił niemiecki kolekcjoner Hans Seligman-Schürch. W 1952 po sprzedaży przez nowojorską galerię należącą do syna malarza Pierre’a Matisse’a płótno trafiło najpierw do kolekcji rodziny Block, następnie rodziny Gelmanów, by w 1998 zostać ofiarowanym przez Natashę Gelman nowojorskiemu Metropolitan Museum of Art (muzealny nr katalogowy 1999.363.41)^[6].

Studium do „Młodego marynarza” wykonane grafitem na papierze, prawdopodobnie powstałe już po namalowaniu Młodego marynarza I, znajduje się w kolekcji Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku (nr katalogowy 1999.363.40)^[8]. Płótno Młody marynarz I jest w kolekcji prywatnej^[6].

Matisse przedstawił Młodego marynarza II na obrazie Czerwona pracownia z 1911. Widoczny jest na środku w górnej części płótna, między zegarem a Cyklamenami z 1911^[1]. Jest też częściowo widoczny na obrazie Różowa pracownia z 1911.

Obraz ma format pionowy. Artysta użył farb olejnych, malując na płótnie. Wymiary dzieła to: 101 × 83 cm. Dzieło jest sygnowane na dole po lewej stronie: Henri-Matisse 1906^[6].

W „Notatkach malarza” opublikowanych w 1908 roku Matisse’a zwierzał się, że celem jego eksperymentów malarskich jest „skondensowanie znaczenia ciała poprzez uchwycenie jego zasadniczych linii”^[9]. Pierwsza wersja Marynarza jest znacznie bliższa temu, jak model rzeczywiście wyglądał: młody mężczyzna siedzący na krześle w czapce, granatowej górze i zielonych spodniach. Pociągnięcia pędzla są swobodne i szkicowe, twarz zachowuje indywidualne rysy, światło i bryła są jeszcze modelowane, mimo odważnych barw obraz pozostaje stosunkowo naturalistyczny. Jest to jeszcze portret konkretnego młodego człowieka. W Le Jeune marin II Matisse uprościł kontury, spłaszczył przestrzeń, zredukował modelunek, kolory zredukował do dużych, w większości płaskich obszarów jaskrawej zieleni, błękitu i różu^[a], twarz przekształcił niemal w maskę. Malarzowi nie zależało na przedstawieniu modela, chciał sprawdzić, jak daleko można odejść od natury, nie tracąc rozpoznawalności postaci^[6][7].